Weronika Augustyniak
Projekt "Frauen im Schatten der Guillotine. Polinnen im Gefängnis Plötzensee"
Autorka: Marzena Zajączkowska
Wersja polska
Życie
Weronika Augustyniak z domu Nowak urodziła się 30 listopada 1899 w Borkach koło Konina. Była rolniczką i mieszkała z mężem Józefem, 9-letnią córką i 75-letnią mamą w Borkach. Weronika została skazana za zdradę stanu za pomoc sowieckiemu więźniowi, Fiodorowi Asarowowi. Wraz z nią aresztowani i skazani zostali jej mąż, Józef Augustyniak, a także Agnieszka Łaszkiewicz, Marianna Pietrzak, Leokadia Zbierską. Weronika zamordowana została w Berlin-Plötzense 15 sierpnia 1942 roku.
Śmierć
Małżeństwo Augustyniak we wrześniu 1941 roku pomogło sowieckiemu więźniowi wojennemu Fiodorowi Azarowowi, który uciekł z niemieckiego obozu jenieckiego. Para zapewniła mu schronienie i dostarczała żywność. W związku z donosem, w listopadzie 1941 r. 28-letni Azarow został zabrany przez patrol niemieckiej żandarmerii z ukrycia nieopodal folwarku Augustyniaków. Następnie 25 listopada 1941 roku policja aresztowała kolejne osoby, w tym Józefa Augustyniaka, a 21 lutego 1942 r. została aresztowana również Weronika Augustyniak. Weronikę osadzono w więzieniu w Koninie, a potem w więzieniu Moabit w Berlinie.
„Sąd Ludowy” skazał małżeństwo na śmierć 28 maja 1942 r. za “działania na szkodę” Rzeszy w “wojnie przeciwko Rzeszy Niemieckiej”, jak podawał wyrok.
Prośby o ułaskawienie zostały odrzucone przez Sekretarza Stanu Ministerstwa Sprawiedliwości Rzeszy Rolanda Freislera. W tym samym czasie Naczelny Prokurator Rzeszy został poproszony o zaplanowanie egzekucji jak „najszybciej”.
15 sierpnia 1942 r. Weronika i Józef Augustyniakowie zostali ścięci gilotyną w Berlinie-Plötzensee.
Za kawałek chleba i dach dla młodego człowieka.
Dr Stieve
Nazwisko Weroniki Augustyniak pojawia się na liście doktora Hermanna Stieve pod numerem 16. Dr Stieve był anatomem i dyrektorem Instytutu Anatomii na Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma w Berlinie. Prowadził między innymi badania na temat cyklu menstruacyjnego kobiet, badając więźniarki z obozu koncentracyjnego w Ravensbrueck i z więzienia w Plötzensee. Z jego badań wynikało, że cykl staje się nieregularny u kobiet, które żyją w stresie i/lub doświadczają nagłej traumy (na przykład są informowane dacie egzekucji). Ciała więźniarek po egzekucji natychmiast transportowano do Instytutu Anatomii, gdzie dr Stieve prowadził badania histologiczne i publikował ich wyniki w prasie branżowej. Po wojnie dr Stieve z powodzeniem dalej pracował, został dyrektorem Instytutu Anatomii w Berlinie, dziekanem Wydziału Medycyny na Uniwersytecie Berlińskim, a jego prace naukowe zyskiwały uznanie branży medycznej. Przez wiele lat jego popiersie zdobiło salę wykładową w Szpitalu Charite w Berlinie.
Architektura pamięci
Początek sięga roku 1986 - wtedy właśnie z inicjatywy mieszkańców wsi powstała pierwsza tablica i zaczęto mówić o historii tego miejsca. Dzisiejsi mieszkańcy Borek strzegą pamięci narodowej, stawiając pomnik upamiętniający trudną historię jej mieszkańców. Nowy monument ufundował mieszkaniec wsi Borki, syn Feliksa Gruberskiego, Janusz Gruberski. Uroczyste poświęcenie pomnika odbyło się w poniedziałek, 19 września 2022 roku.
Wiersz
Autorka: Elżbieta Kargol
Sterbeurkunde / Akt zgonu
Weronika Augustyniak
urodzona: 30. XI. 1899 w Borkach koło Konina
ścięta pod gilotyną wraz z mężem Józefem: 15 VIII 1942 w Berlinie-Plötzensee
Weronika zdjęła swoją chustę
I otarła jego rany.
Nakarmiła chlebem.
Napoiła wodą.
A Józef umościł mu
Posłanie.
Ale pojawił sie zdrajca.
I wszystko odebrał.
Chustę
Chleb
Wodę
Posłanie
Życie.
Upamiętnienia
Podczas warsztatu autorka wpisu o Agnieszce Łaszkiewicz Ewelina Jaworska napisała i wyreżyserowała etiudę teatralną ilustrującą losy mieszkaćców wsi Borki na przykładzie Agnieszki Łaszkiewicz i jej syna Zenona; w etiudzie wzięło udział wielu uczestników warsztatów; została ona sfotografowana i sfilmowana przez Marzenę Zajączkowską.
Katarzyna Kalin narysowała obrazek oddający to, jak uczestnicy warsztatów nazywali los czterech kobiet, dwóch mężczyzn i młodego chłopaka ze wsi Borki: za kromkę chleba pod gilotynę.
Elżbieta Kargol pisze wiersze o Polkach z Plötzensee.
Beitrag auf Deutsch
Weronika Augustyniak, geborene Nowak, geb. am 30. November 1899, Borki/Konin – gestorben (hingerichtet) am 15. August 1942.
Mit ihr zusammen wurden ihr Mann Josef sowie drei weitere Frauen hingerichtet.
Sie sind alle polnische Kleinbauern.
Sie halfen im September 1941 dem aus einem deutschen Gefangenenlager entflohenen sowjetischen Kriegsgefangenen Fiodor Asarow. Das Ehepaar gewährt ihm Unterkunft und versorgt ihn mit Lebensmitteln. Im November 1941 wird der 26-jährige Asarow aufgrund einer Denunziation von einer deutschen Gendarmeriestreife in der Nähe des Hofes der Augustyniaks aufgegriffen. Die Polizei nimmt daraufhin mehrere polnische Bürgerinnen und Bürger fest, darunter am 25. November 1941 auch Józef Augustyniak. Weronika Augustyniak wird am 21. Februar 1942 ebenfalls festgenommen.
Der „Volksgerichtshof” verurteilt beide am 28. Mai 1942 zum Tode. Die Gnadengesuche werden vom Staatssekretär im Reichsjustizministerium Roland Freisler abgewiesen und der Oberreichsanwalt wird aufgefordert, die Hinrichtung mit „größter Beschleunigung” anzusetzen.
Am 15. August 1942 werden Weronika und Józef Augustyniak in Berlin-Plötzensee ermordet.
Im September 2022 wurde im Dorf Borki, wo sie geboren, lebten und ihren "Tat" ausübten ein Denkmal errichtet.
Quellen
https://www.gedenkstaette-ploetzensee.de/hinrichtungen-in-ploetzensee/josef-und-veronika-augustyniak
https://www.gdw-berlin.de/fileadmin/bilder/Forschungspublikationen/Ploetzensee_als_Erinnerungsort_klein.pdf
https://www.instagram.com/p/C0w1lh9IRXy/
https://www.facebook.com/reel/328917793372320
Links
Förderung
Beitrag, Bilder und Video wurden gefertigt im Rahmen von Workshops "Frauen im Schatten der Guillotine. Polinnen im Gefängnis Plötzensee" am 2.12.2023
Das Projekt ist gefördert von der Stiftung EVZ (Erinnerung Verantwortung Zukunft)
Diese Veröffentlichung stellt keine Meinungsäußerung der Stiftung EVZ dar. Für inhaltliche Aussagen trägt Polkopedia die Verantwortung.
