Sara Lipska
* 7 grudnia 1882 w Mławie, † 28 listopada 1973 w Paryżu – polska malarka, rzeźbiarka, projektantka mody i wnętrz, pochodzenia żydowskiego, od 1912 roku przebywająca w Paryżu.
W Polsce
Pochodziła z zamożnej rodziny chasydzkiej. W 1900 roku w Warszawie wyszła za mąż za Mendla Lipszyca. W 1902 roku urodziła syna. W 1904 roku rozpoczęła studia w Warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych, studiowała w pracowni Xawerego Dunikowskiego, gdzie była asystentką i kochanką artysty. Już na studiach nazywana była „muzą Dunikowskiego”. Sara rozwiodła się z mężem, pozostawiając syna pod jego opieką. Z nieformalnego związku z Dunikowskim miała, urodzoną w październiku 1908 w Brukseli, córkę Marię Xawerę.
W 1911 i w 1912 roku prace Lipskiej były wystawiane w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. W tym samym czasie wykonała ilustracje do książki Janusza Korczaka Mośki, Joski i Srule. Na stronie tytułowej tej książki, podobnie jak na liście studentów, figuruje pod nazwiskiem Lipszyc, byłego męża. Pseudonim artystyczny Lipska jest spolszczeniem jej nazwiska po mężu.
W 1912 wraz z córką wyjechała do Paryża, gdzie spędziła resztę życia.
Emigracja
Na emigracji nawiązała współpracę z Siergiejem Diagilewem, dla którego rozpoczęła projektowanie kostiumów. W roku 1914 dołączył do niej Dunikowski. Sara Lipska projektowała dla baletu Diagilewa „Ballets Russes” stroje nawiązujące stylem do orientu, a Xawery Dunikowski uwieczniał artystów na swoich obrazach. Towarzyszyli baletowi w tournée po Wielkiej Brytanii do czasu, gdy działania wojnne nie zmusiły ich do powrotu do Paryża. Dunikowski wstąpił do Legii Cudzoziemskiej, a następnie powrócił do Polski, natomiast Lipska pozostała we Francji, mieszkała w Lyonie. Po powrocie do Paryża pracowała w zespole kostiumografa i scenografa Léona Baksta. Na początku lat 20. XX wieku nawiązała współpracę z Jacquesem Rouché, dyrektorem Opéry Garnier. Zaprojektowała scenografię do przedstawienia Arthura Honeggera Pieśń nad pieśniami; sukces opery przełożył się na jej popularność i kolejne zamówienia. W tym okresie Sara Lipska zajęła się projektowaniem mody i tkanin. Jej orientalny styl stał się cechą rozpoznawalną jej mody i zyskał dużą popularność. Pod koniec lat 20. Sara Lipska otworzyła przy rue Belloni 4 w dzielnicy Montparnasse atelier, w którym prezentowała swoje oryginalne projekty, a w roku 1928 otworzyła butik przy Avenue des Champs-Élysées 146.
Projektowała stroje dla pisarki Sidonii-Gabrielle Colette, aktorek Ałły Nazimowej i Cécile Sorel, arystokratki rosyjskiej Natalie Paley, markizy Luisy Casati, piosenkarki polskiego pochodzenia, Ganny Walskiej, założycielki wielkiej firmy kosmetycznej, Heleny Rubinstein i słynnego fryzjera Antoniego Cierplikowskiego, zw. Antoine. W 1922 zaprojektowała scenografię i kostiumy do operetki Anabella. Dla Heleny Rubinstein projektowała nie tylko stroje, ale też wystawy w jej butikach oraz opakowania, flakony i materiały reklamowe.
Pod koniec lat 20. XX wieku uległa wypadkowi samochodowemu, który nadszarpnął jej zdrowie i spowolnił karierę.
Przed wybuchem II wojny światowej Sara Lipska zamieszkała w jednej z kamienic należącej do Heleny Rubinstein, a jej córka przez wiele lat była jej osobistą sekretarką.
Lipska nie tylko projektowała modę i wnętrza, zajmowała się ilustracją oraz uprawiała dizajn, ale zajmowała się też wolną sztuką: malowała pejzaże i portrety oraz rzeźbiła w drewnie, cemencie i kamieniu. W roku 1953 w Narbonne stanął zaprojektowany przez nią pomnik Léona Bluma.
W drugiej połowie lat 50. XX wieku skupiła się na motywach ornitologicznych, nawiązała współpracę z Ligą Ochrony Przyrody, dla której tworzyła projekty materiałów promocyjnych. Był to bliski jej motyw, już w roku 1912 namalowała obraz Gołębie oraz stworzyła z Sergem Lifarem projekty kostiumów do baletu Taniec ptaków.
Mimo kariery i sukcesu, który osiągnęła nad Sekwaną, w Polsce pozostała artystką nieznaną. Xawery Dunikowski, sam bardzo słynny w Polsce, nie sprawił, aby dzieła Sary Lipskiej też zaistniały w ich kraju.
Linki i literatura
https://www.polishfashionstories.com/we-love-1/2021/09/06/sara-lipska
https://awarewomenartists.com/en/artiste/sarah-lipska/
https://pl.wikipedia.org/wiki/Sara_Lipska
Anne-Claire Bourget, Sarah Lipska. Une artiste de la mondanité de l'entre-deux-guerres, mémoire de maîtrise en histoire de l’Art. 1998, université de Rennes, Rennes 1998
Ewa Ziembińska, Sara Lipska. Artystka i kobieta wyjątkowa, w: Sara Lipska. W cieniu mistrza, kat. wystawy 19 sierpnia-4 listopada, Królikarnia, Muzeum Rzeźby im. X. Dunikowskiego, Warszawa 2012
Barbara Zaborowska, Sara Lipska, Towarzystwo Miłośników Twórczości Tekli Bądarzewskiej, Mława 2016
Marta Orzeszyna, Siostry Lipskie w: L'Officiel Polska nr 10/2019, Warszawa 2019
Marta Orzeszyna, Antoine de Paris. Polski geniusz światowego fryzjerstwa. Ekscentryk. Milioner. Artysta, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2019
