Nora Ney
Polska aktorka z żydowskiej rodziny, właściwie Sonia Najman (ur. 25 maja 1906 w Sielachowskich, zm. 21 lutego 2003 w Encinitas, USA)
Nazywano ją polską Gretą Garbo.
Z egzotyczną urodą, niskim głosem i charakterem skandalistki podbiła przedwojenne kino. Była kobietą, która nie bała się żyć po swojemu. Jej droga do sławy zaczęła się… od ucieczki z domu przez okno. Gdy jej ojciec – żydowski przedsiębiorca usłyszał o planach aktorskich córki, zamknął ją w pokoju. Nakazał Norze wyjść za mąż. Ney uciekła przez okno i pojechała do Warszawy, gdzie zaczęła się jej kariera. Zadebiutowała u boku słynnego Eugeniusza Bodo – i od razu wywołała skandal. Od niemego filmu Czerwony błazen zaczął się ich głośny romans. Prasa pisała o niej: „uwodzicielka, która łamie serca”.
Gdy filmy stały się dźwiękowe, wiele gwiazd straciło pracę. ale niski, magnetyczny głos Nory Ney uczynił ją idealną do ról „kobiet fatalnych”. Dopiero II wojna światowa przerwała jej karierę.
Życiorys
Ojciec Soni był przedsiębiorcą drzewnym. Matka zmarła, ojciec ożenił się po raz drugi. Uczęszczała do szkoły średniej w Białymstoku. Było to elitarne, prywatne, koedukacyjne gimnazjum Dawida Druskina przy ul. Szlacheckiej 4. Maturę zdała w roku 1925 i wkrótce potem uciekła do Warszawy, gdzie uczyła się w Instytucie Filmowym Wiktora Biegańskiego. Miała doskonałe warunki aktorskie, urodę, figurę i wysoką sprawność fizyczną. Pierwszą rolę filmową otrzymała w wytwórni Leo-Film, która zawarła z nią stały kontrakt. To dało jej stabilność ekonomiczną i zapewniło godziwą egzystencję. Zadebiutowała w rok po przybyciu do Warszawy epizodyczną rolą cyrkówki w niemym filmie Czerwony błazen (komedia-kryminał reżyserowana przez Henryka Szaro). Jej najbardziej znaną rolą była Aniuta w filmie Córka generała Pankratowa (1934). Do wybuchu II wojny światowej zagrała jeszcze w kilkunastu filmach (Zew morza, Uroda życia, Serce na ulicy, Głos pustyni, Doktór Murek i in.), zyskując sławę ekranowej femme fatale. W latach trzydziestych występowała m.in. w Teatrze Rex i Teatrze Stara Banda.
Gdy w 1939 roku wybuchła wojna, Nora Ney wraz z córeczką i mężem uciekła na Wschód, do Związku Radzieckiego; została zesłana w głąb imperium, co jej uratowało życie. Po wojnie, powróciła do Polski i zdecydowała się na wyjazd do Stanów Zjednoczonych. Z córką Joanną i siostrą Lidią Leichter przybyła w roku 1946 do Nowego Jorku, Nadal grała w filmie, ale jej możliwości były znacznie ograniczone, bo nie znała ani angielskiego ani jiidisz.Grała więc wyłącznie role niem.
Była czterokrotnie mężatką. Jej pierwszym mężem był Seweryn Steinwurzel, wybitny operator filmowy. Pracowała z nim w wielu produkcja przedwojennych. To on stworzył z niej gwiazdę. Drugim mężem Nory był Józef Fryd, dziennikarz, dystrybutor filmów zagranicznych w Polsce i producent filmowy. Trzecim - psychiatra Eugeniusz J. Brown, z którym Nora na krótko związała się USA. W końcu poślubiła Leona Friedlanda, biznesmena z rodziny żydowskiej z Petersburga, z którym pod koniec lat 80. przeniosła się na południe USA.
Córka Nory, Joanna Maria Ney, urodziła się w roku 1936; jej ojcem był Józef Fryd. Mieszka w USA, jest specjalistką ds. PR, kuratorką sztuki tańca i członkinią Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej.
Filmy
Są do obejrzenia na YouTubie. Tu podaję jako przykład film Doktór Murek wg Tadeusza Dołęgi Mostowicza:
https://youtu.be/kcdajbtqVLk?si=Iy9omudxmgxDPh-E
Upamiętnienie
W serialu biograficznym Bodo z 2016 w rolę Nory Ney zagrała Anna Próchniak.
W położonym na północ od Białegostoku miasteczku Wasilków, odległym o 6 km od wsi Sielachowskie, gdzie urodziła się Nora Ney, od 2023 roku odbywa się Festiwal filmowy im. Nory Ney
(posłuchaj: https://www.radio.bialystok.pl/wiadomosci/index/id/223174) - interesujące, że na stronie miasteczka w Wikipedii nie ma mowy ani o festiwalu, ani o aktorce (dostęp 21.11.2025)
Linki i bibliografia
https://pl.wikipedia.org/wiki/Nora_Ney
https://www.facebook.com/hashtag/wirtualnysztetl
Grzegorz Rogowski, Skazane na zapomnienie. Polskie aktorki filmowe na emigracji
