Marta Rachel

Wikipedia

Marta Rachel ps. "Rona" ur. 26 maja 1904 r. w Kępnie, stracona 2 listopada 1943 r. w Berlinie. Była kurierem w komórce wywiadu Komendy Głównej ZWZ-AK o kryptonimie „Stragan”.

Życiorys

Urodziła się 26 maja 1904 w Kępnie, w rodzinie Felixa i Anny z Iwańskich, jako drugie dziecko, starszy brat Eduard i młodsze rodzeństwo Teodor i Anna.

W 1921 roku ukończyła Szkołę Handlową w Poznaniu. Pracowała jako księgowa w Katowicach w firmie Binder. Jej ostatnim miejscem pobytu był adres: Holtzestrasse 35 ( Mariacka 35), u pani Kacowej.

W 1941 r. kurierka sieci „ZR" Marta Rachel ps. ,,Rona", przekazała Zdzisławowi Maszewskie­mu pisemne wytyczne do dalszej pracy i odebrała jednocześnie raport z informacjami o poczynionych dotąd obserwacjach. Raport został prze­wieziony do Katowic i złożony Zygmuntowi Witczakowi, u którego zbiegały się wszystkie nici systemu łączności służby kurierskiej grupy „ZR". W Katowicach dokonywano segregacji napływających z Rzeszy materiałów i z kolei odsyłano do Krakowa, do szefa „ZR" Emanuela Prowera, który wreszcie osobiście lub też za pośrednictwem kurierów przekazywał je do Warszawy. Z podobną misją Marta Rachel przybyła do Wrocławia co najmniej jeszcze raz w ciągu 1941 r.

Według Marii Kacprzyk-Tabeau: "Marta prawdopodobnie była związana ze Związkiem Jaszczurczym. Latem 1943 r. była moją najbliższą sąsiadką na Moabicie (cela nr 19). Była skazana na śmierć. Przez okno więzienne nic o sobie nie mówiła, ani o sprawie, z którą jest związana. Na spacerze więziennym wcisnęła mi w rękę swoją fotografię (załączam ją) oraz podała adres swojej matki (Kępno, ul. Młynarska 24). Pisałam tam po wojnie, ale list pozostał bez odpowiedzi. Gdy wyjeżdżałam z Moabitu do Fordonu 20.09.1943 r. była jeszcze w swojej celi. Niewątpliwie została ścięta".

Marta Rachel została skazana za szpiegostwo wojskowe w Berlinie. Po wyroku została osadzona w więzieniu Berlin Moabit, siedziała w celi numer 19 razem z Leną. W więzieniu Plötzensee została zgilotynowana 2 listopada 1943 r. o godzinie 17:09. Po śmierci ciało Marty zostało poddane eksperymentom medycznym, przeprowadzanym przez Hermana Stieve'a. Nie wiadomo, gdzie znajdują się jej szczątki.

Upamiętnienie

W 2007 roku została upamiętniona na Pomniku Polskiego Państwa Podziemnego w Poznaniu.

O ruchu oporu w czasie II wojny światowej w Niemczech wiele się mówi, jednak dominuje narracja skupiona niemal wyłącznie na niemieckim ruchu oporu – Czerwonej Orkiestry, rodzeństwie Scholl i innych grupach. Prawie wcale nie wspomina się o Polkach, które również działały w konspiracji. Temu tematowi Ewa Maria Slaska i Anna Krenz ze stowarzyszenia Ambasada Polek e.V. poświęciły projekt „Kobiety w cieniu gilotyny. Polki stracone w Plötzensee”, który zrealizowały w 2023 i 2024 roku. W ramach projektu, finansowanego przez Fundację Stiftung Erinnerung, Verantwortung und Zukunft (EVZ), odbyły się 3 warsztaty kreatywnego opracowywania biografii prawie 30 Polek straconych w więzieniu Plötzensee w Berlinie. Uczestniczki i uczestnicy tworzyli podczas nich teksty, obrazy, wiersze i performanse, które przywracały ich losy zbiorowej pamięci. Odbyła się również wystawa prezentująca opracowane biografie, które zostały opublikowane na stronie www.polkopedia.org. Portret Marty Rachel wykonany przez Annę Krenz w 2024 roku (akryl na płótnie, 20x20cm) powstał w ramach kontynuacji projektu „Kobiety w cieniu gilotyny. Polki stracone w Plötzensee”.

Przypisy

1. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/ca.22195

Bibliografia

• Źródło: Por. akt oskarżenia naczelnego prokuratora przy Trybunale Narodowym prze­ciwko Marcie Rachel z 11 VI 1943 r.; AAN, Reichsjustizministerium 1742, mikrofilm nr 25282, kl. 5 i 7.
• Andreas Winkelmann The “economy of truth” – New historical sources allow new insights into Hermann Stieveʼs use of bodies of execution victims for research
• https://www.katowice.ipn.gov.pl/pl3/aktualnosci/170687,Marta-Rachel-19041943.pdf
• https://ambasadapolek.org/24-2-2024-polkopedia-ausstellung/
• https://wiadomosci.dziennik.pl/historia/aktualnosci/artykuly/9373366,polki-w-cieniu-gilotyny-wraca-pamiec-o-zamordowanych-w-plotzensee.html
• https://www.berlinsko.com/2023/12/o-polkach-straconych-w-plotzensee.html
• Źródło: Simone Trieder, Lars Skowronski - Cela nr 18 Historia odwagi i przyjaźni