Józefa Ratajczak

Autorka: Marzenna Zajączkowska

Józefa Ratajczak urodziła się 19 marca 1892 roku i mieszkała w Łagiewnikach pod Poznaniem. Zmarła prawdopodobnie 18 stycznia 1940 roku.

Życiorys

Z dostępnych przekazów wynika, że została objęta niemieckimi represjami wobec ludności cywilnej w okolicach Poznania. Oskarżono ją o ciężkie naruszenie porządku publicznego. Wyroki wobec Polaków były wyjątkowo surowe i wynikały z polityki okupanta oraz działań odwetowych.

Wyrokiem niemieckiego Sądu Specjalnego w Poznaniu z 18 stycznia 1940 roku Józefa Ratajczak oraz pozostali oskarżeni (Bronisław Łuczak, Marta Buszka, Pelagia Dobrzykowska, Jan Lipiński, Jan Maciejewski, Władysław Cichoszewski i Józef Wróblewski) zostali skazani na karę śmierci. Siedem kolejnych osób skazano na wieloletnie więzienie.

Samolot nad Łagiewnikami – dwie relacje jednego zdarzenia

Ilustracja Anny Krenz do wpisów o Pelagii Dobrzykowskiej, Józefie Ratajczak i Marcie Buszka - bitwa lotnicza nad Łagiewnikami

2 września 1939 roku Józefa Ratajczak pracowała wraz z innymi mieszkańcami okolicznych wsi na polach w pobliżu Łagiewnik — dziś nieistniejącej miejscowości na terenie poligonu Biedrusko. Nad ich głowami rozegrał się dramatyczny pojedynek powietrzny. Polski pilot Włodzimierz Giedymin, lecący samolotem PZL P.11c, starł się z niemieckim bombowcem Heinkel He 111.

Mieszkańcy Łagiewnik, Moraska, Suchego Lasu, Glinna i Glinienka obserwowali walkę w powietrzu, aż niemiecki samolot stanął w płomieniach i runął na ziemię. Dwóch niemieckich lotników przeżyło katastrofę. Polacy ujęli ich, udzielili im pomocy i przekazali władzom wojskowym. Jeńcy zostali przewiezieni najpierw do Poznania, następnie do Gniezna, a później skierowani dalej na Wschód.

Niemcy przedstawili jednak inną wersję wydarzeń, oskarżając Polaków o rzekome zabójstwo jednego z lotników i prześladowanie pozostałych. Te zarzuty stały się pretekstem do represji wobec mieszkańców okolicznych wsi.

Po wkroczeniu wojsk niemieckich rozpoczęły się masowe aresztowania. Wśród zatrzymanych znalazła się Józefa Ratajczak. Aresztowano także Bronisława Łuczaka, Martę Buszkę, Jana Lipińskiego, Jana Maciejewskiego, Władysława Cichoszewskiego, Józefa Wróblewskiego oraz Pelagię Dobrzykowską.

Dla Józefy wojna przestała być odległym hukiem samolotów na niebie. Stała się codziennym lękiem, przesłuchaniami i oczekiwaniem na wyrok.

Historia Józefy Ratajczak jest symbolem losu zwykłych ludzi wciągniętych w machinę wojny i propagandy. Była świadkiem wydarzenia, które później zostało zniekształcone przez okupacyjne narracje. Pamięć o tych wydarzeniach przetrwała dzięki relacjom świadków, takich jak Florian Okupniak z Glinna, który po latach opisał dramat „lotników spod Łagiewnik” i losy niesłusznie oskarżonych mieszkańców.

Źródło: https://reportage91.wordpress.com/2018/10/09/historycznie-nieprzygotowany/

Biedrusko – las, który pamięta

W miejscu dawnej wsi Łagiewniki, pośród lasów dzisiejszego poligonu Biedrusko, znajduje się Pomnik Ofiar Faszyzmu — miejsce pamięci mieszkańców, których życie zostało na zawsze naznaczone przez wojnę. Każdego roku przywoływana jest tam pamięć o niewinnych ofiarach hitlerowskiego terroru po wydarzeniach września 1939 roku.

Wśród nich była także Józefa Ratajczak. Jej los splótł się z historią wydarzeń nad Łagiewnikami, wojennych oskarżeń i tragicznych represji. Dziś pamięć o niej trwa w tym miejscu — wśród nazwisk mieszkańców okolicznych wsi, których wojna próbowała skazać na zapomnienie.