Cecylia Grześkiewicz (PL)

Projekt "Kobiety w cieniu gilotyny. Polki w więzieniu Plötzensee"

Beschreibung des Projekts

Beschreibung des Workshops

Autorin: Marta Kubiś

Osadnicy niemieccy w Turku (źródło: „Kreisbildstelle Turek/Wartheland” cz. 10 “Archiwum ‘Igły’”, Bibliotheca Turcoviana ISBN 978-83-61958-08-6 )  

Życie i śmierć

Urodzona 10.8.1924 r. w Wielkopolsce, stracona 25 listopada 1943 roku w Plötzensee

Gadów z lotu ptaka

Cecylia Grześkiewicz  urodziła się w 10.8.1924 r. w wielkopolskiej wsi Gadów (Godów) koło Turka.

Młodzież z Warthegau (źródło własne autorki, na podstawie zdjęcia z archiwum rodzinnego)

Kiedy miała 15 lat, po dwunastu dniach walk wieś ostatecznie zajęło nazistowskie wojsko. Mieszkańcy znaleźli się tym samym w Kraju Warty rządzonym przez ludobójcę z misją przerobienia tych terenów na ,,prowincję blondynów” i ,,wizytówkę niemieckiego Wschodu”. Wkrótce rozpoczęły się również wywózki na roboty do Niemiec.

Z akt sprawy wynika, że po tym jak gospodarstwo jej ojca zostało wywłaszczone latem 1942 r. początkowo pracowała u miejscowego niemieckiego rolnika. W marcu 1943 r. została wysłana do pracy przymusowej do gospodarstwa rolnego w Rzeszy (Reckow, dzisiejsze Rekowo Lęborskie). Poza nią na 124 morgach państwa Schröderów pracował jeszcze jeden Francuz i jeden Ukrainiec. Od początku stosowała bierny opór, “uchylając się od każdej pracy”. Wkrótce przeszła do czynnej walki. Już 1 czerwca podpaliła siano w szopie, dzięki czemu w stodole Schroederów wybuchł pożar, od którego spłonął także sąsiadujący budynek gospodarczy. Zrobiła to tak umiejętnie, że biegłemu nie udało się ustalić przyczyny. Trzy tygodnie później w gospodarstwie zjawił się agent ubezpieczeniowy. Schröderowa nasmażyła boczku, a wytopiony tłuszcz przelała do miski. Według Schröderów Cecylia wykorzystała sytuację i póki tłuszcz był płynny, dolała tam lizolu z szafki kuchennej. Na następny dzień od wystygniętego smalcu było czuć charakterystyczny ostry zapach, wobec czego nie został on zjedzony, a dwa dni później zniknął.  

Podczas przesłuchania Cecylia potwierdziła podpalenie stodoły, ale nie przyznała się do próby otrucia. Niemieccy policjanci nie stwierdzili też śladów lizolu w szafce kuchennej. Sąd uznał Cecylię winną otrucia na podstawie “wiarygodnego zeznania” Schröderowej.

21 października szczeciński (może powinnam napisać „stettinski”?) sąd skazał Cecylię na śmierć za podpalenie z artykułu o „szkodnikach narodu”.

Obraz: Anna Krenz, luty 2024

Została odtransportowana do więzienia w berlińskim Plötzensee. Skazani trafiali tam do izolatki, czasem już na kilka dni przed egzekucją. Urządzone na parterze cele śmierci były ciasne i bardzo zimne. Nadszedł listopad.

O godzinie 16:30 dnia 25 listopada 1943 roku Cecylia Grześkiewicz została zamordowana; powieszono ją lub zgilotynowano.  

Cecylia Grześkiewicz zostawiła rodziców Mariannę i Stanisława. W czasie wojny ojciec i dwoje rodzeństwa Cecylii zostali deportowani do pracy na terenie Westfalii, a pozostała trójka z matką pozostały w Turku. Nie udało mi się odnaleźć ich grobów. Cecylia spoczywa prawdopodobnie w bezimiennym masowym grobie, być może takim jak te na cmentarzu Plötzensee. W jej rodzinnym Gadowie (woj. wielkopolskie, powiat kaliski, gmina Mycielin) mieszka obecnie niespełna 300 osób.

Cecylia była dwa lata starsza od mojej babci, która jako nastolatka mieszkała w tym samym upiornym „Warthegau”. Babcia opowiadała nieraz o czasach, które spędziła jako przymusowa robotnica rolna. Wspomnienie głodu, który tam przeżyła („świnie jadły lepiej niż ja”) zostawiło w niej trwały ślad – powiedzieć, że gotowała pożywnie, to nie powiedzieć nic. Jajka na twardo smarowała masłem, bo majonez był dla niej za chudy. Na prośby, by ograniczała cholesterol, miała zawsze tę samą odpowiedź: nagłodowałam się na robotach, więcej nie będę.

Moja ulubiona historia babci jest o nielegalnej niedzielnej wycieczce do Poznania. Zobaczył ją tam sąsiad, mógł donieść.

Mogła spotkać się z Cecylią w szczecińskim Sondergericht.

Linki

Wpis o Cecylii Grześkiewicz po niemiecku

Wsparcie finansowe

Krzyż na cmentarzu Plötzensee

Wpis i ilustracje powstały dzięki wsparciu finansowemu Fundacji EVZ - POP (Pamięć Odpowiedzialność Przyszłość) podczas warsztatów

"Frauen im Schatten der Guillotine. Polinnen im Gefängnis Plötzensee" w dniu 20.01.2024

www.stiftung-evz.de

Niniejsza publikacja nie reprezentuje polądów Fundacji - za treść wpisu odpowiadają kierowniczki projektu i Polkopedia