Sara Lipska

* 7 grudnia 1882 w Mławie, † 28 listopada 1973 w Paryżu – polska malarka, rzeźbiarka, projektantka mody i wnętrz, pochodzenia żydowskiego, od 1912 roku przebywająca w Paryżu.

Sara Lipska w Paryżu

W Polsce

Pochodziła z zamożnej rodziny chasydzkiej. W 1900 roku w Warszawie wyszła za mąż za Mendla Lipszyca. W 1902 roku urodziła syna. W 1904 roku rozpoczęła studia w Warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych, studiowała w pracowni Xawerego Dunikowskiego, gdzie była asystentką i kochanką artysty. Już na studiach nazywana była „muzą Dunikowskiego”. Sara rozwiodła się z mężem, pozostawiając syna pod jego opieką. Z nieformalnego związku z Dunikowskim miała, urodzoną w październiku 1908 w Brukseli, córkę Marię Xawerę.

W 1911 i w 1912 roku prace Lipskiej były wystawiane w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. W tym samym czasie wykonała ilustracje do książki Janusza Korczaka Mośki, Joski i Srule. Na stronie tytułowej tej książki, podobnie jak na liście studentów, figuruje pod nazwiskiem Lipszyc, byłego męża. Pseudonim artystyczny Lipska jest spolszczeniem jej nazwiska po mężu.

W 1912 wraz z córką wyjechała do Paryża, gdzie spędziła resztę życia.

Emigracja

Na emigracji nawiązała współpracę z Siergiejem Diagilewem, dla którego rozpoczęła projektowanie kostiumów. W roku 1914 dołączył do niej Dunikowski. Sara Lipska projektowała dla baletu Diagilewa „Ballets Russes” stroje nawiązujące stylem do orientu, a Xawery Dunikowski uwieczniał artystów na swoich obrazach. Towarzyszyli baletowi w tournée po Wielkiej Brytanii do czasu, gdy działania wojnne nie zmusiły ich do powrotu do Paryża. Dunikowski wstąpił do Legii Cudzoziemskiej, a następnie powrócił do Polski, natomiast Lipska pozostała we Francji, mieszkała w Lyonie. Po powrocie do Paryża pracowała w zespole kostiumografa i scenografa Léona Baksta. Na początku lat 20. XX wieku nawiązała współpracę z Jacquesem Rouché, dyrektorem Opéry Garnier. Zaprojektowała scenografię do przedstawienia Arthura Honeggera Pieśń nad pieśniami; sukces opery przełożył się na jej popularność i kolejne zamówienia. W tym okresie Sara Lipska zajęła się projektowaniem mody i tkanin. Jej orientalny styl stał się cechą rozpoznawalną jej mody i zyskał dużą popularność. Pod koniec lat 20. Sara Lipska otworzyła przy rue Belloni 4 w dzielnicy Montparnasse atelier, w którym prezentowała swoje oryginalne projekty, a w roku 1928 otworzyła butik przy Avenue des Champs-Élysées 146.

Projektowała stroje dla pisarki Sidonii-Gabrielle Colette, Ałły Nazimowej, Cécile Sorel, Natalie Paley, markizy Luisy Casati, Ganny Walskiej, założycielki wielkiej firmy kosmetycznej, Heleny Rubinstein i słynnego fryzjera Antoniego Cierplikowskiego, zw. Antoine. W 1922 zaprojektowała scenografię i kostiumy do operetki Anabella. Dla Heleny Rubinstein projektowała nie tylko stroje, ale też wystawy w jej butikach oraz opakowania, flakony i materiały reklamowe.

Pod koniec lat 20. XX wieku uległa wypadkowi samochodowemu, który nadszarpnął jej zdrowie i spowolnił karierę.

Przed wybuchem II wojny światowej Sara Lipska zamieszkała w jednej z kamienic należącej do Heleny Rubinstein, a jej córka przez wiele lat była jej osobistą sekretarką.

Lipska malowała pejzaże i portrety, ilustrowała książki i magazyny o modzie; zajmowała się rzeźbą - pracowała w drewnie, cemencie i kamieniu. W roku 1953 w Narbonne stanął zaprojektowany przez nią pomnik Léona Bluma.

W drugiej połowie lat 50. XX wieku skupiła się na motywach ornitologicznych, nawiązała współpracę z Ligą Ochrony Przyrody, dla której tworzyła projekty graficzne folderów, plakiet, znaczków i plakatów. Był to niejako powrót do początków twórczości we Francji, w 1912 roku namalowała obraz Gołębie oraz stworzyła z Sergem Lifarem projekty kostiumów do baletu Taniec ptaków.

Mimo kariery i sukcesu, który osiągnęła nad Sekwaną, w Polsce pozostała artystką nieznaną. Xawery Dunikowski nie sprawił, aby dzieła Sary Lipskiej zaistniały w Polsce

Linki i literatura

https://www.polishfashionstories.com/we-love-1/2021/09/06/sara-lipska

https://awarewomenartists.com/en/artiste/sarah-lipska/

https://pl.wikipedia.org/wiki/Sara_Lipska

Anne-Claire Bourget, Sarah Lipska. Une artiste de la mondanité de l'entre-deux-guerres, mémoire de maîtrise en histoire de l’Art. 1998, université de Rennes sous la direction de Xavier Deryng, Rennes 1998

Barbara Zaborowska, Sara Lipska, Towarzystwo Miłośników Twórczości Tekli Bądarzewskiej, Mława 2016

Marta Orzeszyna, Siostry Lipskie w: L'Officiel Polska nr 10/2019, Warszawa 2019

Marta Orzeszyna, Antoine de Paris. Polski geniusz światowego fryzjerstwa. Ekscentryk. Milioner. Artysta, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2019

Ewa Ziembińska, Sara Lipska. Artystka i kobieta wyjątkowa, W: Sara Lipska. W cieniu mistrza, kat. wystawy 19 sierpnia-4 listopada, Królikarnia, Muzeum Rzeźby im. X. Dunikowskiego, Warszawa 2012