Maria Gratkowska-Scarlini
Autorka: Maria Kowalska i inne
GRATKOWSKA-SCARLINI MARIA ur. 2 I 1935 r. w Rypinie – zm. 6 I 2025 r. w Sesto Fiorentino (FI - Włochy), sportsmenka, prawniczka, tłumaczka, działaczka Polonii włoskiej.1
W 2002 roku otrzymała honorowe Obywatelstwo Miasta Rypin
W 2011 roku odznaczona medalem „Zasłużony dla Kultury Polskiej” przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
W 2015 roku - odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi RP
Urodzona w Rypinie (województwo Kujawsko-Pomorskie) 2 stycznia 1935 r., córka Jana Gratkowskiego2 urodzonego w Dobrzyniu nad Drwęcą, księgarza i drukarza w Rypinie, żołnierza Armii Krajowej, rozstrzelanego w czasie publicznej egzekucji, w lasach koło Magdalenki 28 maja 1942 r. Podczas wojny rodzina mieszkała w Warszawie. Powstanie Warszawskie Maria przeżyła jako dziewięcioletnia dziewczynka, doświadczyła również obrażenia na twarzy, w płomieniach barykady, kiedy wraz z rodziną byli gnani przez Niemców do Pruszkowa.
Po wojnie wdowa Gratkowska z córką i synem wróciła do Rypina. Maria była wychowanką szkoły Sióstr Urszulanek we Włocławku, maturę zdała w Toruniu; studiowała prawo na uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu, w Katedrze Postępowania Karnego.
Od młodzieńczych lat uprawiała siatkówkę na wysokim poziomie, co znacząco wpłynęło na jej życie, dając młodej prawniczce możliwość wejścia do reprezentacji Polski i uczestnictwa w VII Światowym Festiwalu Młodzieży w Wiedniu w 1959 roku. W Wiedniu poznała swojego przyszłego męża Alvaro Scarlini.
Po ślubie, w Rypinie w 1962 roku, przeprowadziła się do Włoch, do Sesto Fiorentino pod Florencją. Alvaro w latach 60. został trenerem żeńskiej drużyny siatkarskiej w Sesto, w której skład, po przyjeździe do Włoch, weszła również Maria Gratkowska Scarlini i 24 maja 1964 drużyna U.I.S.P. Sestese zdobyła, po raz pierwszy i, niestety ostatni, mistrzostwo Włoch w siatkówce żeńskiej.
Na przełomie lat 60. i 70., dzięki dużemu zamówieniu z Polski we Florenckiej fabryce Pignone, Maria rozpoczęła pracę jako tłumaczka z języka włoskiego na polski. Po wygaśnięciu zamówienia została skierowana na kurs języka rosyjskiego, bo Pignone zaczęła współpracować z Rosją i do emerytury pracowała tam jako tłumaczka.
Nigdy nie straciła więzi z Polską. Dzięki determinacji i olbrzymiemu zaangażowaniu doprowadziła do utworzenia stowarzyszenia kulturalnego włosko-polskiego, którego założeniem było szerzenie kultury polskiej we Florencji i Toskanii, została również jego prezeską i pełniła tę funkcję przez 25 lat. Stowarzyszenie weszło w skład Stowarzyszenia Polaków we Włoszech, a jego wice-prezydentką też przez wiele lat była Maria, czyli Marysia.
Stowarzyszenie organizowało koncerty, wystawy i spotkania, doprowadziło też do ufundowania we Florencji tablic pamiątkowych, przypominających znanych Polaków, którzy kiedyś mieszkali we Florencji.
13 listopada 2011 r. w setną rocznicę śmierci pisarza, została odsłonięta tablica ku czci Stanisława Brzozowskiego. Podczas tej samej ceremonii Maria została odznaczona medalem „Zasłużony dla Kultury Polskiej”, nadanego jej przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a wręczonego przez Andrzeja Mencwela, profesora w Instytucie Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego.
Współpracowała z Ente Cassa di Risparmio we Florencji, jak również z Fundacją Romualdo Del Bianco.
Dzięki staraniom Marii, które wspierał ówczesny burmistrz Sesto, Andrea Barducci, zawiązanie zostało partnerstwo między Sesto Fiorentino a Wieliczką. Stowarzyszenie opiekowało się polskimi grobami we Florencji i okolicach.
9 listopada 2015 roku Maria została odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Zasługi RP, a order wręczył jej prezydent Andrzej Duda podczas wizyty w Rzymie.
W 2017 roku Stowarzyszenie udzieliło patronatu nowo powstałej Szkole Polonijnej z siedzibą w Pistoi.
W latach 90. przetłumaczyła dla wydawnictwa Bonechi przewodniki po Wenecji i Asyżu.
Była tłumaczką przy sądzie we Florencji, pomagała Polkom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej.
Była punktem odniesienia dla nas Polek mieszkających we Florencji i okolicach.
Przypisy
1 Nowy słownik biograficzny Ziemi Dobrzyńskiej Mirosława Krajewskiego, Dobrzyńskie Towarzystwo Naukowe, t. 1-2: Rypin 2014. Punkt 833
2 Wykaz 3.123 haseł biograficznych (biogramów) ujętych w Nowym słowniku biograficznym Ziemi Dobrzyńskiej Mirosława Krajewskiego, Dobrzyńskie Towarzystwo Naukowe, t. 1-2: Rypin 2014. Punkt 835
3 www.pressreader.com/italy/corriere-fiorentino/20180514/281479277059273
Dodatek
Corriere Fiorentino
di Mauro Bonciani “L’unico scudetto di Sesto Una domenica del 1964” 3
Lo scudetto arrivò una domenica mattina. Ma l’inizio, quasi casuale, di questa storia di sport e passione è datato 1939, a Sesto Fiorentino, quando la Richard Ginori impiegava 2.000 persone su 17.000 abitati, quasi tutte donne, e al dopolavoro Rolando Cirri, diventato dirigente della fabbrica dove era entrato giovanissimo come operaio, introdusse la pallavolo, facendo proselitismo tra le ragazze in tuta blu fino ad avere un gruppo di 10-12 «giocatrici».
Il seme attecchì rapidamente e già quell’anno il Dopolavoro Richard Ginori giocò le prime partite nel campionato provinciale fiorentino, e in pochi anni Sesto divenne capitale della pallavolo. Nel 1943 al torneo nazionale di Colonnata furono inaugurati cinque nuovi campi, «i più belli e funzionali del genere, tra i più perfetti del Regno» come scrisse la Gazzetta dello Sport, con anche un discreto successo di pubblico. Sesto stava spodestando Firenze come centro del nuovo sport (alla Richard Ginori arrivò Ida Fici, ex capitana della Dopolavoro Salvadori, la formazione più forte del capoluogo prima della guerra), con molte giovanissime che giravano l’Italia saltando dietro la rete, e in quel 1943 la Ginori partecipò per la prima volta al campionato nazionale femminile. A Desenzano si sfidarono oltre 200 giocatrici per 58 squadre divise in due gironi. La Richard Ginori superò le eliminatorie e arrivò al girone finale a sei, dove si piazzò terza con tre successi su cinque partite, con la soddisfazione di essere state le uniche a battere le campionesse d’Italia del Dopolavoro Corzite di Gorlago ed un premio di 300 lire che la capitana, Berta Faggi, decise di devolvere ai bambini sfollati da Grosseto dopo che la città maremmana era stata bombardata e devastata dagli Alleati. Finita la guerra, Rolando Cirri fu protagonista di un altro passo storico per la pallavolo toscana e italiana, la decisione di far rinascere al Federazione Nazionale Pallavolo nell’ambito del Coni e non più dei Dopolavoro, così da dargli autonomia e dignità sportiva, e nel congresso che fece nascere la Fipav a Bologna del 1946, cui parteciparono anche Berta Faggi e Vera Giagnoni come socie fondatrici, ottenne più voti di tutti per la carica di presidente, ma lasciò l’incarico ad Arnaldo Eynard, meno compromesso di lui con il vecchio regime.
Se il volley maschile ripartì subito con la nuova mentalità, quello femminile fece più fatica e solo nel 1958 la Uisp Sestese, erede della Ginori e della Atletica Sestese, fu ammessa alla serie A, dove l’anno dopo compì l’impresa di strappare l’unico set del campionato alla Audax Modena, campione d’Italia con tutte vittorie. La svolta arrivò con gli anni ‘60, sia per la pallavolo con i campi al coperto e il campionato su due anni, sia per le rossoblù. La a Sestese, allenata da Alvaro Scarlini, schiacciatore, giocatore della Sestese uomini e della nazionale azzurra, innamoratosi durante il Festival della Gioventù a Vienna di una giocatrice e nazionale polacca, Maria Gratkowska, poi diventata sua moglie, divenne una certezza della serie A, attirando giocatrici dal capoluogo di regione e dalla provincia. Così nel campionato 1962/63, disputato da sole sette squadre per l’improvvisa rinuncia di Trieste, campionessa in carica, la Uisp di Scarlini arrivò terza, con otto vittorie su dodici match, dietro i due squadroni di Modena, Audax e Minelli. Il nocciolo duro della formazione era formato da veterane, come Flavia Bettini e l’alzatrice Maria Grazia Costa ex Alce e Rapid Empoli, compagne di squadra già al liceo scientifico a Firenze, come Rita Fratini (che per lavorare in farmacia) alla fine della stagione con sé le amiche in varie squadre prima di arrivare alla Uisp dove divenne punto di riferimento.
La U.I.S.P. Sestese, con alcune protagoniste dello sudetto
Il gruppo divenne ancora più forte nel campionato 1963/64 grazie alla completa integrazione nella rosa di Maria Gratkowska Scarlini che aveva rinunciato alla cittadinanza polacca e che contagiò le compagne con la sua serietà ed applicazione in allenamento, frutto della scuola dell’Est. La serie A 63/64 vide al via otto squadre (anche se alla fine del girone di andata la Agi Gorizia si ritirò) e la Uisp fece subito bene, con Gratkowska protagonista ed un gruppo compatto, che si esaltava soprattutto in casa e che di tasca sua si era comprato divise nuove e alla moda, pagandosi anche il ristornate in occasione delle trasferte dato che la società già faceva fatica a trovare i soldi per pullman e alberghi. Risultato, a Sesto le rossoblù vinsero tutte le partire per 3-0, tranne una, e in trasferta persero solo i confronti diretti per il tricolore con Vignola e Modena. Il campionato divenne una cavalcata trionfale, con Vignola unica serie rivale, poi finita a due soli punti, e il tricolore fu sancito in una domenica mattina (la gara terminò alle 10 e 45…) con tre giornate di anticipo sulla fine della stagione, grazie alla vittoria a Sesto contro la Minelli Modena per 3-1 (15-6; 10-15; 15-7; 15-10). Era il 24 maggio 1964 e in città esplose la festa, la gioia per il primo (e rimarrà l’unico) scudetto della sua storia, con tre giocatrici chiamate in nazionale (oltre a Gratkowska, Paola Pagli, insegnante all’Isef, e il martello Giovanna Ruffo) e le ragazze portate in trionfo da tutta la città, assieme al tecnico Alvaro Scarlini ed al presidente Marcello Ceccherini.
La favola rossoblù, complici infortuni ed abbandoni, però durò poco e nel 1968 la Uisp retrocesse. Ma ormai la storia era stata scritta: dai polverosi campi della Richard Ginori e dalle lunghe gonne che coprivano i pantaloncini di quelle improvvisate giocatrici, Sesto era salita sul trono della pallavolo italiana.
Originaria della Polonia aveva sposato nel 1962 l’allenatore della squadra Alvaro Scarlini, conosciuto nel 1959 durante il Festival mondiale della gioventù a Vienna, e nel 1962 si era unita alla compagine guidando, l’anno dopo, la marcia trionfale per il tricolore.
Streszczenie (Maria Kowalska):
Kurier Florencki, Mauro Bonciani “Jedyne mistrzostwo w Sesto, niedziela 1964 roku”
Sesto Fiorentino w 1939 roku to podflorencka miejscowość licząca 17.000 mieszkańców z czego 2.000, głównie kobiety, pracowało w słynnej fabryce porcelany Richard Ginori i tu powstała pierwsza drużyna siatkarska kobieca. Od razu zaczęły grać w lidze prowincjonalnej. W 1943 roku po raz pierwszy drużyna Ginori wzięła udział w lidze narodowej, gdzie zajęła trzecie miejsce i jako jedyna wygrała z mistrzyniami Włoch. W 1946 powstała Narodowa Federacja Siatkówki i następnie w 1958 roku Ginori przekształciła się w UISP (Włoski Związek Sportów Dla wszystkich) Sestese wchodząc do tejże federacji, gdzie grała w klasie A.
Począwszy od lat 60. trenerem UISP Sestese został Alvaro Scarlini i od rozgrywek 1963/1964 Maria Gratkowska-Scarlini, jego żona, weszła w skład tej drużyny, wspierając ją swoim zaangażowaniem i zacięciem, dzięki czemu UISP Sestese 24 maja 1964 zdobyła mistrzostwo Włoch, niestety jedyne w historii tej drużyny. Zawodniczki wraz z trenerem, Alvaro Scarlini, i prezydentem Marcello Ceccerini, zostały przyjęte triumfalnie przez Miasto.
