Zofia Herz
z domu Neuding. Urodzona w Warszawie w roku 1910 (lub 1911), zmarła w Paryżu w roku 2003. Prawniczka, pierwsza kobieta notariusz w międzywojennej Polsce. Żołnierz Armii Andersa. Współzałożycielka Instytutu Literackiego, a po śmierci Jerzego Giedroycia - jego kierowniczka.
***
Urodziła się w Warszawie w rodzinie asymilowanych Żydów, od roku 1921 mieszkała w Łodzi. Studiowała prawo na Uniwersytecie Warszawskim. Przed wojną pracowała w Łodzi jako notariuszka. W roku 1939 wyszła za mąż za Zygmunta Hertza. Małżonkowie zamieszkali we Lwowie. Po napaści Związku Sowieckiego na Polskę oboje z mężem zostali aresztowani przez NKWD i zesłani do sowieckiej republiki Mari (republika Maryjska), gdzie przez rok i 2 miesiące pracowali jako drwale. Zostali zwolnieni dzięki amnestii dla więźniów politycznej ogłoszonej w ZSRS po podpisaniu w roku 1941 (po napadzie Niemiec na ZSRS) porozumienia Sikorski-Maiski w sprawie ponownego nawiązania stosunków dyplomatycznych, które zostały zerwane 17 września 1939 r. W Buzuluk, gdzie formowało się polskie wojsko pod dowództwem generała Władysława Andersa, wstąpili oboje do wojska, Zofia do Wojskowej Służby Kobiet Wolontariuszek; została pracownicą Biura Propagandy, a ściślej rzecz biorąc gazet wojskowych „Orzeł Biały“ i „Parada“. W wojsku poznali się oboje z Józefem Czapskim i Jerzym Giedroyciem. Gdy wszyscy czworo dotarli do Paryża, stali się współzakłożycielami i pracownikami Instytutu Literackiego i legendarnego wydawnictwa „Kultura“, od roku 1947 do końca jego istnienia w roku 2000.
Redakcja skupiała wybitnych polskich pisarzy i publicystów emigracyjnych, autorów objętych cenzurą w komunistycznej Polsce. Instytut został powołany do życia w Rzymie, ale od 1947 roku jego siedziba mieściła się w Maisons-Laffitte na przedmieściach Paryża. Oficjalnie Zofia prowadziła tylko biuro wydawnictwa, ale tak naprawdę miała znaczny udział w kształtowaniu tego niezwykłego w dziejach Polonii zjawiska, jakim była redakcja Kultury. Maison Lafitte był nie tylko biurem redakcji i wydawnictwa, ale też domem, w którym mieszkała cała grupa tych jakże różnych ludzi: państwo Hertz, Jerzy Giedroyc, Józef Czapski, Maria Czapska. Niemal na stałe przebywał tem też Henryk Giedroyc, najmłodszy brat Jerzego Giedroycia. Tam mieszkali też krócej lub dłużej goście wydawnictwa, np. w roku 1951 Czesław Miłosz, od roku 1956 regularnie Gustaw Herling-Grudziński. Praca w Kulturze była bardzo intensywna. Wydawano nie tylko kilkanaście książek rocznie i miesięcznik Kultura, ale również od roku 1962 Zeszyty Historyczne. Autorzy często nadsyłali rękopisy i to Zofia je przepisywała na maszynie. Wszystkie publikacje były ręcznie składane, redaktorzy byli również korektorami,Zofia była tłumaczką oraz była odpowiedzialna za korespondencję i buchhalterię; Zygmunt, z wykształcenia ekonomista, zajmował się administracją. Grupa pracowała i żyła razem, jak prawdziwa "komuna". Pojęcie czasu wolnego i życia prywatnego nie istniało.
Z czasem grupa zaczęła maleć. Jako pierwszy odszedł w 1976 roku najbliższy współpracownik Giedroycia - Juliusz Mieroszewski, w roku 1979 zmarł Zygmunt Hertz, w roku 1993 Józef Czapski. W roku 2000 umarł Jerzy Giedroyc, w roku 2003 jako "ostatnia z rodu" odeszła Zofia.
27 sierpnia 2008 roku Rada Miejska w Łodzi podjęła uchwałę nadającą nazwę Skwer Zofii i Zygmunta Hertzów dotychczas bezimiennemu skwerowi, położonemu przy ul. Matejki, pośród gmachów Uniwersytetu Łódzkiego (pomiędzy Biblioteką Uniwersytecką a Wydziałem Zarządzania).
https://pl.wikipedia.org/wiki/Zofia_Hertz
https://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Hertz
https://forumdialog.eu/2023/06/02/der-gute-geist-der-kultura/
Kamila Łabno-Hajduk, Zofia Hertz. Życie na miarę kultury, 2023
