Cecylia Grześkiewicz (PL)

Autorin: Marta QB

Osadnicy niemieccy w Turku (źródło: „Kreisbildstelle Turek/Wartheland” cz. 10 “Archiwum ‘Igły’”, Bibliotheca Turcoviana ISBN 978-83-61958-08-6 )

Życie i śmierć

Cecylia Grześkiewicz urodziła się w 10.8.1924 r. w wielkopolskiej wsi Gadów (Godów) koło Turka.

Młodzież z Warthegau (źródło własne autorki, na podstawie zdjęcia z archiwum rodzinnego)

Kiedy miała 15 lat, po dwunastu dniach walk wieś ostatecznie zajęło nazistowskie wojsko. Mieszkańcy znaleźli się tym samym w Kraju Warty rządzonym przez ludobójcę z misją przerobienia tych terenów na ,,prowincję blondynów” i ,,wizytówkę niemieckiego Wschodu”. Wkrótce rozpoczęły się również wywózki na roboty do Niemiec.

Kolaż zdjęć: Tablica w grobie zbiorowym na cmentarzu w Plötzensee z napisem „Nieznana kobieta” i pomieszczenie, gdzie wykonywano wyroki na więzionych (źródło własne autorki)

Nie wiadomo, co działo się z Cecylią Grześkiewicz przez kolejne cztery lata poza tym, że pracowała na roli gdzieś w jurysdykcji sądu specjalnego w Szczecinie.

W 1943 roku szczecińskiemu sądowi podlegał teren obejmujący jej rodzinne miasteczko, możliwe więc, że nigdzie nie wyjeżdżała.

21 października szczeciński (może powinnam napisać stettinski?) sąd skazał Cecylię na śmierć za podpalenie z artykułu o “szkodnikach narodu”. Wciąż szukam informacji o tym, co miała podpalić.

Została odtransportowana do więzienia w berlińskim Plötzensee. Skazani trafiali tam do izolatki, czasem już na kilka dni przed egzekucją. Urządzone na parterze cele śmierci były ciasne i bardzo zimne. Nadszedł listopad.

O godzinie 16:30 dnia 25 listopada 1943 roku Cecylia Grześkiewicz została zamordowana; powieszono ją lub zgilotynowano.

Cecylia Grześkiewicz zostawiła rodziców Mariannę i Stanisława. Nie udało mi się odnaleźć ich grobów. Cecylia spoczywa prawdopodobnie w bezimiennym masowym grobie, być może takim jak te na cmentarzu Plötzensee. W jej rodzinnym Gadowie (woj. wielkopolskie, powiat kaliski, gmina Mycielin) mieszka obecnie niespełna 300 osób.

Cecylia była dwa lata starsza od mojej babci, która jako nastolatka mieszkała w tym samym upiornym „Warthegau”. Babcia opowiadała nieraz o czasach, które spędziła jako przymusowa robotnica rolna. Wspomnienie głodu, który tam przeżyła („świnie jadły lepiej niż ja”) zostawiło w niej trwały ślad – powiedzieć, że gotowała pożywnie, to nie powiedzieć nic. Jajka na twardo smarowała masłem, bo majonez był dla niej za chudy. Na prośby, by ograniczała cholesterol, miała zawsze tę samą odpowiedź: nagłodowałam się na robotach, więcej nie będę.

Moja ulubiona historia babci jest o nielegalnej niedzielnej wycieczce do Poznania. Zobaczył ją tam sąsiad, mógł donieść.

Mogła spotkać się z Cecylią w szczecińskim Sondergericht.

Fragment tablicy „Życie codzienne Polaków” (źródło: muzeum w Turku, wystawa „1956 dni w okupowanym Turku - historia pewnej ulicy” http://muzeum.turek.pl/files/pl/zycie%20codzienne%20polakow)