Anna Zagóra - Historia wersji

Admin o 07:46, 21 maj 2026

2026-05-21T07:46:07Z

← poprzednia wersja		Wersja z 07:46, 21 maj 2026
Linia 13:		Linia 13:

	* Pomoc jeńcom i aresztowanie		* Pomoc jeńcom i aresztowanie
			[[Plik:Rauchen-in-Zelle.jpg\|mały\|Anna Zagóra, dokument w sprawie palenia w celi, pierwsza strona]]
	Pod koniec marca do położonego na uboczu domu Kubiczków (oraz sąsiedniego gospodarstwa rodziny Pindorów) przyszło sześciu uzbrojonych mężczyzn. Byli to radzieccy jeńcy wojenni, którzy zbiegli z obozu Stalag VIII B. Mówili czymś na kształt mieszaniny rosyjskiego z niemieckim i podawali się za partyzantów. Domownicy znaleźli się w sytuacji bez wyjścia, obawiali się zemsty uciekinierów w razie odmowy lub kary śmierci ze strony gestapo w przypadku udzielenia im pomocy. Paweł Kubiczek zdecydował o przyjęciu mężczyzn po kryjomu. Anna Zagóra wraz z ojczymem ukrywali ich w swoim mieszkaniu przez dwie noce i jeden dzień, dzieląc się z nimi chlebem. „Po pięciu tygodniach policja niemiecka przyprowadziła jednego z owych? partyzantów, skrępowanego i kazała mu pokazać, którymi drzwiami razem z drugimi wszedł do tego domu, gdzie nocowali i powiedzieć, co jedli”.		Pod koniec marca do położonego na uboczu domu Kubiczków (oraz sąsiedniego gospodarstwa rodziny Pindorów) przyszło sześciu uzbrojonych mężczyzn. Byli to radzieccy jeńcy wojenni, którzy zbiegli z obozu Stalag VIII B. Mówili czymś na kształt mieszaniny rosyjskiego z niemieckim i podawali się za partyzantów. Domownicy znaleźli się w sytuacji bez wyjścia, obawiali się zemsty uciekinierów w razie odmowy lub kary śmierci ze strony gestapo w przypadku udzielenia im pomocy. Paweł Kubiczek zdecydował o przyjęciu mężczyzn po kryjomu. Anna Zagóra wraz z ojczymem ukrywali ich w swoim mieszkaniu przez dwie noce i jeden dzień, dzieląc się z nimi chlebem. „Po pięciu tygodniach policja niemiecka przyprowadziła jednego z owych? partyzantów, skrępowanego i kazała mu pokazać, którymi drzwiami razem z drugimi wszedł do tego domu, gdzie nocowali i powiedzieć, co jedli”.

Linia 21:		Linia 21:

	21 lipca 1944 roku w cieszyńskim więzieniu wszczęto przeciwko Annie postępowanie dyscyplinarne. Strażnik więzienny zarzucił jej oraz jej współlokatorkom nielegalne palenie tytoniu w celi nr 109 w porze nocnej. Strażnik zeznał, że słyszał śmiechy, rozmowy po polsku, a przez wizjer zobaczył Annę z papierosem w ustach. W reakcji na obecność strażnika dziewczęta miały zachowywać się bezczelnie i drwić. Podczas przesłuchań prowadzonych przez tłumacza Anna wykazała się nieugiętą postawą. Początkowo starała się chronić koleżanki, twierdząc, że jedna z nich zapaliła zapałkę wyłącznie dla żartu. Gdy Susanne Stebel załamała się i obciążyła Annę, twierdząc, że to Zagóra dała jej niedopałek i nakazała wszystkim kłamać, Anna podczas bezpośredniej konfrontacji stanowczo zaprzeczyła wszystkim zarzutom.		21 lipca 1944 roku w cieszyńskim więzieniu wszczęto przeciwko Annie postępowanie dyscyplinarne. Strażnik więzienny zarzucił jej oraz jej współlokatorkom nielegalne palenie tytoniu w celi nr 109 w porze nocnej. Strażnik zeznał, że słyszał śmiechy, rozmowy po polsku, a przez wizjer zobaczył Annę z papierosem w ustach. W reakcji na obecność strażnika dziewczęta miały zachowywać się bezczelnie i drwić. Podczas przesłuchań prowadzonych przez tłumacza Anna wykazała się nieugiętą postawą. Początkowo starała się chronić koleżanki, twierdząc, że jedna z nich zapaliła zapałkę wyłącznie dla żartu. Gdy Susanne Stebel załamała się i obciążyła Annę, twierdząc, że to Zagóra dała jej niedopałek i nakazała wszystkim kłamać, Anna podczas bezpośredniej konfrontacji stanowczo zaprzeczyła wszystkim zarzutom.
	[[Plik:~~Rauchen-in-Zelle~~.jpg\|mały\|~~Palenie tytoniu~~ w celi]]		[[Plik:ZagoraKnotek.jpg\|alt=Anna Zagóra, dokument w sprawie palenia w celi, druga strona\|mały\|Anna Zagóra, dokument w sprawie palenia w celi, druga strona]]

	* Proces, wyrok i próba ułaskawienia		* Proces, wyrok i próba ułaskawienia

Admin o 07:42, 21 maj 2026

2026-05-21T07:42:43Z

← poprzednia wersja		Wersja z 07:42, 21 maj 2026
Linia 1:		Linia 1:
	'''Autor: Wiktor Pahl'''		'''Autor: Wiktor Pahl'''


	'''Anna Zagóra (ur. 16 kwietnia 1915, zm. 22 września 1944)'''		'''Anna Zagóra (ur. 16 kwietnia 1915, zm. 22 września 1944)'''

			== Życie i śmierć ==
	* Dzieciństwo i młodość (1915-1939)		* Dzieciństwo i młodość (1915-1939)

	Anna Zagóra przyszła na świat 16 kwietnia 1915 w miejscowości Rzeka (cz. Řeka) w powiecie cieszyńskim. Była córką Johanna Zagóry, chałupnika i robotnika leśnego, oraz Marii z domu Ruckiej. Jej wyznanie w dokumentach określano jako ewangelickie. Uczęszczała do polskiej szkoły ludowej w swojej rodzinnej miejscowości. Po śmierci biologicznego ojca Anny, jej matka Maria wyszła ponownie za mąż za Pawła Kubiczka, który z zawodu był murarzem. Rodzina zamieszkała w sąsiedniej Ligotce Kameralnej (cz. Komorní Lhotka). Paweł Kubiczek był aktywnym działaczem lokalnym. Przed 1939 rokiem angażował się jako socjaldemokrata w tamtejszej radzie gminy. Po ukończeniu szkoły Anna podjęła pracę pokojówki i przez 7 lat służyła u miejscowego ewangelickiego ~~pastora~~. Pracowała również w rolnictwie oraz w gospodarstwie rodziców. Od połowy lat 30. była zatrudniona jako robotnica leśna.		Anna Zagóra przyszła na świat 16 kwietnia 1915 w miejscowości Rzeka (cz. Řeka) w powiecie cieszyńskim. Była córką Johanna Zagóry, chałupnika i robotnika leśnego, oraz Marii z domu Ruckiej. Jej wyznanie w dokumentach określano jako ewangelickie. Uczęszczała do polskiej szkoły ludowej w swojej rodzinnej miejscowości. Po śmierci biologicznego ojca Anny, jej matka Maria wyszła ponownie za mąż za Pawła Kubiczka, który z zawodu był murarzem. Rodzina zamieszkała w sąsiedniej Ligotce Kameralnej (cz. Komorní Lhotka). Paweł Kubiczek był aktywnym działaczem lokalnym. Przed 1939 rokiem angażował się jako socjaldemokrata w tamtejszej radzie gminy. Po ukończeniu szkoły Anna podjęła pracę pokojówki i przez 7 lat służyła u miejscowego pastora ewangelickiego. Pracowała również w rolnictwie oraz w gospodarstwie rodziców. Od połowy lat 30. była zatrudniona jako robotnica leśna.

	* Okres okupacji i status prawny (1939-1944)		* Okres okupacji i status prawny (1939-1944)

	Po wybuchu II wojny światowej i zaanektowaniu Zaolzia przez III Rzeszę, Anna złożyła wniosek o wpis na Deutsche Volksliste. Przyznano jej status deutsche Reichsangehörigkeit auf Widerruf. W niemieckich dokumentach przewozowych znajduje się jej ~~dokładny opis~~: miała 172 cm wzrostu, włosy blond, jasnoniebieskie oczy oraz widoczne braki w uzębieniu. W przeszłości przebyła ciężkie zapalenie płuc, nie ~~cierpiała na żadne nałogi~~, a w momencie aresztowania ważyła 65 kg i nie była w ciąży.		Po wybuchu II wojny światowej i zaanektowaniu Zaolzia przez III Rzeszę, Anna złożyła wniosek o wpis na Deutsche Volksliste. Przyznano jej status ''deutsche Reichsangehörigkeit'' ''auf Widerruf''. W niemieckich dokumentach przewozowych znajduje się jej dokładna charakterystyka: miała 172 cm wzrostu, włosy blond, jasnoniebieskie oczy oraz widoczne braki w uzębieniu. W przeszłości przebyła ciężkie zapalenie płuc, nie miała żadnych nałogów, a w momencie aresztowania ważyła 65 kg i nie była w ciąży.

	* Pomoc jeńcom i aresztowanie		* Pomoc jeńcom i aresztowanie

	Pod koniec marca do położonego na uboczu domu Kubiczków (oraz sąsiedniego gospodarstwa rodziny Pindorów) przyszło sześciu uzbrojonych mężczyzn. Byli to radzieccy jeńcy wojenni, którzy zbiegli z obozu Stalag VIII B. Mówili czymś na kształt mieszaniny rosyjskiego z niemieckim i podawali się za partyzantów. Domownicy znaleźli się w sytuacji bez wyjścia, obawiali się zemsty uciekinierów w razie odmowy lub kary śmierci ze strony ~~Gestapo~~ w przypadku udzielenia im pomocy. Paweł Kubiczek zdecydował o przyjęciu mężczyzn po kryjomu. Anna Zagóra wraz z ojczymem ukrywali ich w swoim mieszkaniu przez dwie noce i jeden dzień, dzieląc się z nimi chlebem. ~~Po pięciu tygodniach niemiecka policja przyprowadziła do wsi jednego ze skrępowanych uciekinierów, który wskazał dom Kubiczków.~~		Pod koniec marca do położonego na uboczu domu Kubiczków (oraz sąsiedniego gospodarstwa rodziny Pindorów) przyszło sześciu uzbrojonych mężczyzn. Byli to radzieccy jeńcy wojenni, którzy zbiegli z obozu Stalag VIII B. Mówili czymś na kształt mieszaniny rosyjskiego z niemieckim i podawali się za partyzantów. Domownicy znaleźli się w sytuacji bez wyjścia, obawiali się zemsty uciekinierów w razie odmowy lub kary śmierci ze strony gestapo w przypadku udzielenia im pomocy. Paweł Kubiczek zdecydował o przyjęciu mężczyzn po kryjomu. Anna Zagóra wraz z ojczymem ukrywali ich w swoim mieszkaniu przez dwie noce i jeden dzień, dzieląc się z nimi chlebem. „Po pięciu tygodniach policja niemiecka przyprowadziła jednego z owych? partyzantów, skrępowanego i kazała mu pokazać, którymi drzwiami razem z drugimi wszedł do tego domu, gdzie nocowali i powiedzieć, co jedli”.

	„Po pięciu tygodniach policja niemiecka przyprowadziła jednego z owych? partyzantów, skrępowanego i kazała mu pokazać, którymi drzwiami razem z drugimi wszedł do tego domu, gdzie nocowali i powiedzieć, co jedli”.

	Rodzina podejrzewała później, że mogła to być celowa hitlerowska prowokacja z użyciem podstawionego agenta Gestapo. 5 maja 1944 roku Anna Zagóra, Paweł Kubiczek oraz sąsiad Jan Pindór zostali tymczasowo aresztowani. Widziano ich wówczas po raz ostatni w rodzinnych stronach, gdy skrępowani stali przed budynkiem poczty nad potokiem Roztoka. Anna została osadzona w więzieniu śledczym w Cieszynie. 22 maja 1944 roku Sąd Rejonowy w Cieszynie oficjalnie zatwierdził nakaz jej aresztowania pod zarzutem „sprzyjania oraz kontaktów z jeńcami wojennymi”. W oficjalnym protokole Anna broniła się słowami: „Zostałam napadnięta w domu przez Rosjan i zmuszona do oddania im chleba”.		Rodzina podejrzewała później, że mogła to być celowa hitlerowska prowokacja z użyciem podstawionego agenta Gestapo. 5 maja 1944 roku Anna Zagóra, Paweł Kubiczek oraz sąsiad Jan Pindór zostali tymczasowo aresztowani. Widziano ich wówczas po raz ostatni w rodzinnych stronach, gdy skrępowani stali przed budynkiem poczty nad potokiem Roztoka. Anna została osadzona w więzieniu śledczym w Cieszynie. 22 maja 1944 roku Sąd Rejonowy w Cieszynie oficjalnie zatwierdził nakaz jej aresztowania pod zarzutem „sprzyjania oraz kontaktów z jeńcami wojennymi”. W oficjalnym protokole Anna broniła się słowami: „Zostałam napadnięta w domu przez Rosjan i zmuszona do oddania im chleba”.
Linia 23:		Linia 21:

	21 lipca 1944 roku w cieszyńskim więzieniu wszczęto przeciwko Annie postępowanie dyscyplinarne. Strażnik więzienny zarzucił jej oraz jej współlokatorkom nielegalne palenie tytoniu w celi nr 109 w porze nocnej. Strażnik zeznał, że słyszał śmiechy, rozmowy po polsku, a przez wizjer zobaczył Annę z papierosem w ustach. W reakcji na obecność strażnika dziewczęta miały zachowywać się bezczelnie i drwić. Podczas przesłuchań prowadzonych przez tłumacza Anna wykazała się nieugiętą postawą. Początkowo starała się chronić koleżanki, twierdząc, że jedna z nich zapaliła zapałkę wyłącznie dla żartu. Gdy Susanne Stebel załamała się i obciążyła Annę, twierdząc, że to Zagóra dała jej niedopałek i nakazała wszystkim kłamać, Anna podczas bezpośredniej konfrontacji stanowczo zaprzeczyła wszystkim zarzutom.		21 lipca 1944 roku w cieszyńskim więzieniu wszczęto przeciwko Annie postępowanie dyscyplinarne. Strażnik więzienny zarzucił jej oraz jej współlokatorkom nielegalne palenie tytoniu w celi nr 109 w porze nocnej. Strażnik zeznał, że słyszał śmiechy, rozmowy po polsku, a przez wizjer zobaczył Annę z papierosem w ustach. W reakcji na obecność strażnika dziewczęta miały zachowywać się bezczelnie i drwić. Podczas przesłuchań prowadzonych przez tłumacza Anna wykazała się nieugiętą postawą. Początkowo starała się chronić koleżanki, twierdząc, że jedna z nich zapaliła zapałkę wyłącznie dla żartu. Gdy Susanne Stebel załamała się i obciążyła Annę, twierdząc, że to Zagóra dała jej niedopałek i nakazała wszystkim kłamać, Anna podczas bezpośredniej konfrontacji stanowczo zaprzeczyła wszystkim zarzutom.
			[[Plik:Rauchen-in-Zelle.jpg\|mały\|Palenie tytoniu w celi]]

	* Proces, wyrok i próba ułaskawienia		* Proces, wyrok i próba ułaskawienia

	26 czerwca 1944 roku Główny Prokurator przy Trybunale Ludowym sporządził oficjalny akt oskarżenia przeciwko Paulowi Kubiczkowi i Annie Zagórze o pomoc w ucieczce i sprzyjanie wrogowi. 27 lipca 1944 roku Anna została oficjalnie przetransportowana z Cieszyna do Berlina. Pierwsze dni spędziła w więzieniu na Moabicie. Jako jej obrońcę z urzędu wyznaczono berlińskiego adwokata Dr. Rudolfa Mädera. Rozprawa odbyła się 2 sierpnia 1944 roku. Zarówno Anna Zagóra, jak i jej ojczym zostali skazani na karę śmierci. Po procesie została przetransportowana do kobiecego więzienia przy Barnimstraße. 16 sierpnia 1944 roku wniesiono oficjalny wniosek o ułaskawienie Anny. W opinii sporządzonej 22 sierpnia czytamy, że Anna zachowywała się w celi nienagannie i bardzo pilnie pracowała jako szwaczka. Zauważono jednak, że ~~„Jej~~ znajomość języka niemieckiego jest bardzo słaba, rozmawianie z nią jest możliwe jedynie w ograniczonym zakresie. Wydaje się jednak żałować swoich czynów”. Prośba o ułaskawienie została odrzucona przez urzędników jako całkowicie bezzasadna. Zza kratek Anna zdołała wysłać do domu dwa ostatnie listy pożegnalne.		26 czerwca 1944 roku Główny Prokurator przy Trybunale Ludowym sporządził oficjalny akt oskarżenia przeciwko Paulowi Kubiczkowi i Annie Zagórze o pomoc w ucieczce i sprzyjanie wrogowi. 27 lipca 1944 roku Anna została oficjalnie przetransportowana z Cieszyna do Berlina. Pierwsze dni spędziła w więzieniu na Moabicie. Jako jej obrońcę z urzędu wyznaczono berlińskiego adwokata Dr. Rudolfa Mädera. Rozprawa odbyła się 2 sierpnia 1944 roku. Zarówno Anna Zagóra, jak i jej ojczym zostali skazani na karę śmierci. Po procesie została przetransportowana do kobiecego więzienia przy Barnimstraße. 16 sierpnia 1944 roku wniesiono oficjalny wniosek o ułaskawienie Anny. W opinii sporządzonej 22 sierpnia czytamy, że Anna zachowywała się w celi nienagannie i bardzo pilnie pracowała jako szwaczka. Zauważono jednak, że „jej znajomość języka niemieckiego jest bardzo słaba, rozmawianie z nią jest możliwe jedynie w ograniczonym zakresie. Wydaje się jednak żałować swoich czynów”. Prośba o ułaskawienie została odrzucona przez urzędników jako całkowicie bezzasadna. Zza kratek Anna zdołała wysłać do domu dwa ostatnie listy pożegnalne.

	* Egzekucja (wrzesień 1944)		* Egzekucja (wrzesień 1944)

	19 września 1944 roku wydano ostateczny nakaz egzekucji. 21 września jej akta personalne przesłano do katowni w Plötzensee, a 22 września o godzinie 8:00 rano Anna została tam formalnie doprowadzona z Barnimstraße. Wyrok śmierci na Annie Zagórze wykonano w piątek, 22 września 1944 roku ~~dokładnie~~ o godzinie 12:00 w więzieniu Berlin-Plötzensee. W oficjalnym akcie zgonu jako bezpośrednią przyczynę śmierci wpisano dekapitację. Miała 29 lat. Jej ojczym, Paweł Kubiczek, został stracony trzy dni później w zakładzie karnym Brandenburg-Görden. Sąsiad Jan Pindór zmarł w więzieniu w Berlinie.		19 września 1944 roku wydano ostateczny nakaz egzekucji. 21 września jej akta personalne przesłano do katowni w Plötzensee, a 22 września o godzinie 8:00 rano Anna została tam formalnie doprowadzona z Barnimstraße. Wyrok śmierci na Annie Zagórze wykonano w piątek, 22 września 1944 roku o godzinie 12:00 w więzieniu Berlin-Plötzensee. W oficjalnym akcie zgonu jako bezpośrednią przyczynę śmierci wpisano dekapitację. Miała 29 lat. Jej ojczym, Paweł Kubiczek, został stracony trzy dni później w zakładzie karnym Brandenburg-Görden. Sąsiad Jan Pindór zmarł w więzieniu w Berlinie.

	* Wojenna tragedia rodziny		* Wojenna tragedia rodziny
Linia 42:		Linia 41:
	- Syn Jan Zagóra, na początku wojny schronił się w ZSRR, skąd ewakuował się z Armią Andersa do Iranu, gdzie zmarł z wycieńczenia na tyfus w Teheranie w sierpniu 1942 roku.		- Syn Jan Zagóra, na początku wojny schronił się w ZSRR, skąd ewakuował się z Armią Andersa do Iranu, gdzie zmarł z wycieńczenia na tyfus w Teheranie w sierpniu 1942 roku.

	* Spuścizna i upamiętnienie		* [[Plik:Zagora-Kleider.jpg\|alt=Lista odzieży, jaką posiadała Anna Zagóra w chwili śmierci\|mały\|Lista odzieży, jaką posiadała Anna Zagóra w chwili śmierci]]Spuścizna i upamiętnienie

	Przed śmiercią Anna wyraziła życzenie, aby jej skromny majątek pozostały w celi (w tym m.in. kurtka, sukienka, sweter, spódnica, dwie pary spodni, buty i kapelusz) został odesłany matce. Niemiecka administracja przesłała instrukcję w tej sprawie do Ligotki Kameralnej dopiero w styczniu 1945 roku, żądając uprzedniego dostarczenia urzędowego aktu dziedziczenia. Po wojnie postać Anny Zagóry została upamiętniona na tablicy poświęconej 25 męczennikom parafii ewangelickiej, umieszczonej pod wieżą kościoła ewangelickiego w Ligotce Kameralnej. Jej nazwisko pojawiało się w publikacjach historycznych i prasowych na Zaolziu. Dokumentacja dotycząca jej sprawy jest przechowywana m.in. w Archiwum Pomorskim AK przy Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej w Toruniu.		Przed śmiercią Anna wyraziła życzenie, aby jej skromny majątek pozostały w celi (w tym m.in. kurtka, sukienka, sweter, spódnica, dwie pary spodni, buty i kapelusz) został odesłany matce. Niemiecka administracja przesłała instrukcję w tej sprawie do Ligotki Kameralnej dopiero w styczniu 1945 roku, żądając uprzedniego dostarczenia urzędowego aktu dziedziczenia. Po wojnie postać Anny Zagóry została upamiętniona na tablicy poświęconej 25 męczennikom parafii ewangelickiej, umieszczonej pod wieżą kościoła ewangelickiego w Ligotce Kameralnej. Jej nazwisko pojawiało się w publikacjach historycznych i prasowych na Zaolziu. Dokumentacja dotycząca jej sprawy jest przechowywana m.in. w Archiwum Pomorskim AK przy Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej w Toruniu.

	~~bibliografia~~:		== Bibliografia: ==
			# Archiwum we ''Frauengefängnis in der Barnimstrasse''
	# ~~Das~~ Frauengefängnis in der Barnimstrasse		# Archiwum gen. Elżbiety Zawackiej
	# ~~archiwum~~ gen. Elżbiety Zawackiej

Admin: Utworzono nową stronę "'''Autor: Wiktor Pahl''' '''Anna Zagóra (ur. 16 kwietnia 1915, zm. 22 września 1944)''' * Dzieciństwo i młodość (1915-1939) Anna Zagóra przyszła na świat 16…"

2026-05-21T07:01:39Z

Utworzono nową stronę "'''Autor: Wiktor Pahl''' '''Anna Zagóra (ur. 16 kwietnia 1915, zm. 22 września 1944)''' * Dzieciństwo i młodość (1915-1939) Anna Zagóra przyszła na świat 16…"

Nowa strona

'''Autor: Wiktor Pahl'''

'''Anna Zagóra (ur. 16 kwietnia 1915, zm. 22 września 1944)'''

* Dzieciństwo i młodość (1915-1939)

Anna Zagóra przyszła na świat 16 kwietnia 1915 w miejscowości Rzeka (cz. Řeka) w powiecie cieszyńskim. Była córką Johanna Zagóry, chałupnika i robotnika leśnego, oraz Marii z domu Ruckiej. Jej wyznanie w dokumentach określano jako ewangelickie. Uczęszczała do polskiej szkoły ludowej w swojej rodzinnej miejscowości. Po śmierci biologicznego ojca Anny, jej matka Maria wyszła ponownie za mąż za Pawła Kubiczka, który z zawodu był murarzem. Rodzina zamieszkała w sąsiedniej Ligotce Kameralnej (cz. Komorní Lhotka). Paweł Kubiczek był aktywnym działaczem lokalnym. Przed 1939 rokiem angażował się jako socjaldemokrata w tamtejszej radzie gminy. Po ukończeniu szkoły Anna podjęła pracę pokojówki i przez 7 lat służyła u miejscowego ewangelickiego pastora. Pracowała również w rolnictwie oraz w gospodarstwie rodziców. Od połowy lat 30. była zatrudniona jako robotnica leśna.

* Okres okupacji i status prawny (1939-1944)

Po wybuchu II wojny światowej i zaanektowaniu Zaolzia przez III Rzeszę, Anna złożyła wniosek o wpis na Deutsche Volksliste. Przyznano jej status deutsche Reichsangehörigkeit auf Widerruf. W niemieckich dokumentach przewozowych znajduje się jej dokładny opis: miała 172 cm wzrostu, włosy blond, jasnoniebieskie oczy oraz widoczne braki w uzębieniu. W przeszłości przebyła ciężkie zapalenie płuc, nie cierpiała na żadne nałogi, a w momencie aresztowania ważyła 65 kg i nie była w ciąży.

* Pomoc jeńcom i aresztowanie

Pod koniec marca do położonego na uboczu domu Kubiczków (oraz sąsiedniego gospodarstwa rodziny Pindorów) przyszło sześciu uzbrojonych mężczyzn. Byli to radzieccy jeńcy wojenni, którzy zbiegli z obozu Stalag VIII B. Mówili czymś na kształt mieszaniny rosyjskiego z niemieckim i podawali się za partyzantów. Domownicy znaleźli się w sytuacji bez wyjścia, obawiali się zemsty uciekinierów w razie odmowy lub kary śmierci ze strony Gestapo w przypadku udzielenia im pomocy. Paweł Kubiczek zdecydował o przyjęciu mężczyzn po kryjomu. Anna Zagóra wraz z ojczymem ukrywali ich w swoim mieszkaniu przez dwie noce i jeden dzień, dzieląc się z nimi chlebem. Po pięciu tygodniach niemiecka policja przyprowadziła do wsi jednego ze skrępowanych uciekinierów, który wskazał dom Kubiczków.

„Po pięciu tygodniach policja niemiecka przyprowadziła jednego z owych? partyzantów, skrępowanego i kazała mu pokazać, którymi drzwiami razem z drugimi wszedł do tego domu, gdzie nocowali i powiedzieć, co jedli”.

Rodzina podejrzewała później, że mogła to być celowa hitlerowska prowokacja z użyciem podstawionego agenta Gestapo. 5 maja 1944 roku Anna Zagóra, Paweł Kubiczek oraz sąsiad Jan Pindór zostali tymczasowo aresztowani. Widziano ich wówczas po raz ostatni w rodzinnych stronach, gdy skrępowani stali przed budynkiem poczty nad potokiem Roztoka. Anna została osadzona w więzieniu śledczym w Cieszynie. 22 maja 1944 roku Sąd Rejonowy w Cieszynie oficjalnie zatwierdził nakaz jej aresztowania pod zarzutem „sprzyjania oraz kontaktów z jeńcami wojennymi”. W oficjalnym protokole Anna broniła się słowami: „Zostałam napadnięta w domu przez Rosjan i zmuszona do oddania im chleba”.

* Incydent z paleniem tytoniu w celi 109

21 lipca 1944 roku w cieszyńskim więzieniu wszczęto przeciwko Annie postępowanie dyscyplinarne. Strażnik więzienny zarzucił jej oraz jej współlokatorkom nielegalne palenie tytoniu w celi nr 109 w porze nocnej. Strażnik zeznał, że słyszał śmiechy, rozmowy po polsku, a przez wizjer zobaczył Annę z papierosem w ustach. W reakcji na obecność strażnika dziewczęta miały zachowywać się bezczelnie i drwić. Podczas przesłuchań prowadzonych przez tłumacza Anna wykazała się nieugiętą postawą. Początkowo starała się chronić koleżanki, twierdząc, że jedna z nich zapaliła zapałkę wyłącznie dla żartu. Gdy Susanne Stebel załamała się i obciążyła Annę, twierdząc, że to Zagóra dała jej niedopałek i nakazała wszystkim kłamać, Anna podczas bezpośredniej konfrontacji stanowczo zaprzeczyła wszystkim zarzutom.

* Proces, wyrok i próba ułaskawienia

26 czerwca 1944 roku Główny Prokurator przy Trybunale Ludowym sporządził oficjalny akt oskarżenia przeciwko Paulowi Kubiczkowi i Annie Zagórze o pomoc w ucieczce i sprzyjanie wrogowi. 27 lipca 1944 roku Anna została oficjalnie przetransportowana z Cieszyna do Berlina. Pierwsze dni spędziła w więzieniu na Moabicie. Jako jej obrońcę z urzędu wyznaczono berlińskiego adwokata Dr. Rudolfa Mädera. Rozprawa odbyła się 2 sierpnia 1944 roku. Zarówno Anna Zagóra, jak i jej ojczym zostali skazani na karę śmierci. Po procesie została przetransportowana do kobiecego więzienia przy Barnimstraße. 16 sierpnia 1944 roku wniesiono oficjalny wniosek o ułaskawienie Anny. W opinii sporządzonej 22 sierpnia czytamy, że Anna zachowywała się w celi nienagannie i bardzo pilnie pracowała jako szwaczka. Zauważono jednak, że „Jej znajomość języka niemieckiego jest bardzo słaba, rozmawianie z nią jest możliwe jedynie w ograniczonym zakresie. Wydaje się jednak żałować swoich czynów”. Prośba o ułaskawienie została odrzucona przez urzędników jako całkowicie bezzasadna. Zza kratek Anna zdołała wysłać do domu dwa ostatnie listy pożegnalne.

* Egzekucja (wrzesień 1944)

19 września 1944 roku wydano ostateczny nakaz egzekucji. 21 września jej akta personalne przesłano do katowni w Plötzensee, a 22 września o godzinie 8:00 rano Anna została tam formalnie doprowadzona z Barnimstraße. Wyrok śmierci na Annie Zagórze wykonano w piątek, 22 września 1944 roku dokładnie o godzinie 12:00 w więzieniu Berlin-Plötzensee. W oficjalnym akcie zgonu jako bezpośrednią przyczynę śmierci wpisano dekapitację. Miała 29 lat. Jej ojczym, Paweł Kubiczek, został stracony trzy dni później w zakładzie karnym Brandenburg-Görden. Sąsiad Jan Pindór zmarł w więzieniu w Berlinie.

* Wojenna tragedia rodziny

Egzekucja Anny i jej ojczyma była olbrzymią tragedią i de facto dekonstrukcją całej rodziny. Matka Anny, Maria Kubiczkowa, w krótkim czasie straciła męża oraz trójkę dzieci:

- Córka Anna została zgilotynowana w Berlinie 22 września 1944.

- Syn Karol Kubiczek, przymusowo wcielony do Wehrmachtu, zginął na froncie 10 sierpnia 1944 roku. W rodzinie panowało silne przeczucie, że został zlikwidowany przez samych Niemców za odmowę walki i chęć ucieczki do partyzantów.

- Syn Jan Zagóra, na początku wojny schronił się w ZSRR, skąd ewakuował się z Armią Andersa do Iranu, gdzie zmarł z wycieńczenia na tyfus w Teheranie w sierpniu 1942 roku.

* Spuścizna i upamiętnienie

Przed śmiercią Anna wyraziła życzenie, aby jej skromny majątek pozostały w celi (w tym m.in. kurtka, sukienka, sweter, spódnica, dwie pary spodni, buty i kapelusz) został odesłany matce. Niemiecka administracja przesłała instrukcję w tej sprawie do Ligotki Kameralnej dopiero w styczniu 1945 roku, żądając uprzedniego dostarczenia urzędowego aktu dziedziczenia. Po wojnie postać Anny Zagóry została upamiętniona na tablicy poświęconej 25 męczennikom parafii ewangelickiej, umieszczonej pod wieżą kościoła ewangelickiego w Ligotce Kameralnej. Jej nazwisko pojawiało się w publikacjach historycznych i prasowych na Zaolziu. Dokumentacja dotycząca jej sprawy jest przechowywana m.in. w Archiwum Pomorskim AK przy Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej w Toruniu.

bibliografia:

# Das Frauengefängnis in der Barnimstrasse
# archiwum gen. Elżbiety Zawackiej