[[File:Zofiaherz1.jpg|alt=Zofia Herz (domena publiczna)|thumb|Zofia Herz / Hertz (domena publiczna)]]
z domu Neuding. Urodzona w Warszawie w roku 1910 (lub 1911), zmarła w Paryżu w roku 2003. Prawniczka, pierwsza kobieta notariusz w międzywojennej Polsce. Żołnierz Armii Andersa. Współzałożycielka Instytutu Literackiego, a po śmierci Jerzego Giedroycia - jego kierowniczka.

<nowiki>***</nowiki>

Urodziła się w Warszawie w rodzinie asymilowanych Żydów, od roku 1921 mieszkała w Łodzi. Studiowała prawo na Uniwersytecie Warszawskim. Przed wojną pracowała w Łodzi jako notariuszka. W roku 1939 wyszła za mąż za Zygmunta Hertza. Małżonkowie zamieszkali we Lwowie. Po napaści Związku Sowieckiego na Polskę oboje z mężem zostali aresztowani przez NKWD i zesłani do sowieckiej republiki Mari (republika Maryjska), gdzie przez rok i 2 miesiące pracowali jako drwale. Zostali zwolnieni dzięki amnestii dla więźniów politycznej ogłoszonej w ZSRS po podpisaniu w roku 1941 (po napadzie Niemiec na ZSRS) porozumienia Sikorski-Maiski w sprawie ponownego nawiązania stosunków dyplomatycznych, które zostały zerwane 17 września 1939 r. W Buzuluk, gdzie formowało się polskie wojsko pod dowództwem generała Władysława Andersa, wstąpili oboje do wojska, Zofia do Wojskowej Służby Kobiet Wolontariuszek; została pracownicą Biura Propagandy, a ściślej rzecz biorąc gazet wojskowych „Orzeł Biały“ i „Parada“. W wojsku poznali się oboje z Józefem Czapskim i Jerzym Giedroyciem. Gdy wszyscy czworo dotarli do Paryża, stali się współzakłożycielami i pracownikami Instytutu Literackiego i legendarnego wydawnictwa „Kultura“, od roku 1947 do końca jego istnienia w roku 2000.

Redakcja skupiała wybitnych polskich pisarzy i publicystów emigracyjnych, autorów objętych cenzurą w komunistycznej Polsce. Instytut został powołany do życia w Rzymie, ale od 1947 roku jego siedziba mieściła się w Maisons-Laffitte na przedmieściach Paryża. Oficjalnie Zofia prowadziła tylko biuro wydawnictwa, ale tak naprawdę miała znaczny udział w kształtowaniu tego niezwykłego w dziejach Polonii zjawiska, jakim była redakcja ''Kultury''. Maison Lafitte był nie tylko biurem redakcji i wydawnictwa, ale też domem, w którym mieszkała cała grupa tych jakże różnych ludzi: państwo Hertz, Jerzy Giedroyc, Józef Czapski, Maria Czapska. Niemal na stałe przebywał tem też Henryk Giedroyc, najmłodszy brat Jerzego Giedroycia. Tam mieszkali też krócej lub dłużej goście wydawnictwa, np. w roku 1951 Czesław Miłosz, od roku 1956 regularnie Gustaw Herling-Grudziński. Praca w Kulturze była bardzo intensywna. Wydawano nie tylko kilkanaście książek rocznie i miesięcznik ''Kultura'', ale również od roku 1962 ''Zeszyty Historyczne''. Autorzy często nadsyłali rękopisy i to Zofia je przepisywała na maszynie. Wszystkie publikacje były ręcznie składane, redaktorzy byli również korektorami,Zofia była tłumaczką oraz była odpowiedzialna za korespondencję i buchhalterię; Zygmunt, z wykształcenia ekonomista, zajmował się administracją. Grupa pracowała i żyła razem, jak prawdziwa "komuna". Pojęcie czasu wolnego i życia prywatnego nie istniało.
[[File:Zofiaherz2.jpg|alt=Zofia|thumb|Zofia i Zygmunt]]
Z czasem grupa zaczęła maleć. Jako pierwszy odszedł w 1976 roku najbliższy współpracownik Giedroycia - Juliusz Mieroszewski, w roku 1979 zmarł Zygmunt Hertz, w roku 1993 Józef Czapski. W roku 2000 umarł Jerzy Giedroyc, w roku 2003 jako "ostatnia z rodu" odeszła Zofia.

27 sierpnia 2008 roku Rada Miejska w Łodzi podjęła uchwałę nadającą nazwę ''Skwer Zofii i Zygmunta Hertzów'' dotychczas bezimiennemu skwerowi, położonemu przy ul. Matejki, pośród gmachów Uniwersytetu Łódzkiego (pomiędzy Biblioteką Uniwersytecką a Wydziałem Zarządzania).
----

https://pl.wikipedia.org/wiki/Zofia_Hertz

https://pl.wikipedia.org/wiki/Zygmunt_Hertz

https://forumdialog.eu/2023/06/02/der-gute-geist-der-kultura/

Kamila Łabno-Hajduk, Zofia Hertz. Życie na miarę kultury, 2023

2026-02-16T13:30:08Z

Admin:

Z Facebooka (Meta), 14.02.2026

== Portal Była sobie fotka / Wikipedia ==
Anna Henryka Pustowójtówna urodziła się 26 lipca 1838 roku w Wierzchowiskach koło Lublina. Była córką polskiej szlachcianki Marianny z Kossakowskich, herbu Ślepowron i rosyjskiego oficera Trofima Pawłowicza Pustowojtowa, majora – dowódcy koporskiego pułku piechoty w rejonie Żytomierza po 1831 – później generała, z pochodzenia Węgra: Teofila Pustaya, uważała się jednak za Polkę. W literaturze rosyjskiej jest nazywana Rosjanką lub rosyjską rewolucjonistką. Miała starsze rodzeństwo: siostrę Julię i brata – kapitana w armii rosyjskiej, w 1863 służącego w twierdzy kijowskiej, surowego dla podwładnych, wrogiego więźniom i nadgorliwego w prześladowaniu Polaków. Jej wychowaniem zajmowała się jednak głównie patriotycznie nastawiona babka Brygida Kossakowska.
[[File:Anna Pustowojtowna 1863.jpg|alt=Anna Pustowójtówna|thumb|Anna Pustowójtówna ]]
Uczyła się w Lublinie, w Szkole Wyższej Płci Żeńskiej Zgromadzenia Panien Wizytek, a następnie w Aleksandryjskim Instytucie Wychowania Panien w Puławach. Po ukończeniu szkoły przebywała w Lublinie, gdzie angażowała się w działalność religijno-patriotyczną m.in.: demonstracyjne śpiewanie pieśni narodowych w miejscach publicznych, składanie kwiatów pod pomnikiem unii lubelskiej, organizowanie procesji kościelnych z okazji rocznic narodowych. Już jako bardzo młoda osoba angażowała się w działalność patriotyczną i brała udział w manifestacjach przeciwko władzom carskim. W 1861 roku została aresztowana i skierowana do klasztoru prawosławnego, skąd zbiegła za granicę. Po wybuchu powstania styczniowego przedostała się do Królestwa Polskiego i wstąpiła do oddziałów powstańczych.

14 lutego 1861 roku Anna Pustowójtówna dołączyła do oddziału powstańczego Mariana Langiewicza. W męskim mundurze, pod pseudonimem Michał Smok, zgłosiła się do służby jako ochotnik i niemal natychmiast została adiutantką dowództwa. Dla wielu żołnierzy początkowo nie było jasne, że nowy oficer jest kobietą – jej płeć nie była oficjalnie ujawniana, co pozwalało jej pełnić funkcję bojową na równych prawach z mężczyznami.

Jako Michał Smok uczestniczyła w najważniejszych walkach kampanii Langiewicza, m.in. pod Małogoszczem, Chrobrzem i Grochowiskami. Pełniła funkcję adiutantki, przekazywała rozkazy, zajmowała się zaopatrzeniem i tłumaczeniami, a jej odwaga i zdyscyplinowanie zyskały uznanie współtowarzyszy broni. Jej postać szybko stała się znana także poza krajem, trafiając do europejskiej prasy.

Po klęsce powstania została internowana przez władze austriackie, a następnie udała się na emigrację. Mieszkała kolejno w Czechach, Szwajcarii i we Francji. W Paryżu pracowała jako sanitariuszka podczas wojny francusko-pruskiej i Komuny Paryskiej, niosąc pomoc rannym. W 1873 roku wyszła za mąż za lekarza Stanisława Loewenhardta i poświęciła się życiu rodzinnemu.

Zmarła 2 maja 1881 roku w Paryżu. Zapisała się w historii jako jedna z najbardziej niezwykłych bohaterek powstania styczniowego – kobieta, która świadomie przyjęła męską tożsamość, by móc walczyć z bronią w ręku o niepodległość Polski.

== Anna Pustowójtówna w kulturze ==
[[File:Dyktator.jpg|alt=Dyktator|thumb|Dyktator]]
W 1903 Jerzy Żuławski opublikował dramat ''Dyktator'' o gen. Marianie Langiewiczu, którego akcja dzieje się podczas powstania styczniowego. Prapremiera ''Dyktatora'' odbyła się 22 stycznia 1903 w 40. rocznicę powstania styczniowego w Teatrze Miejskim we Lwowie.

W roli Anny Pustowójtówny wystąpiła Irena Solska, Mariana Langiewicza – Ludwik Solski. Wg autora między gen. Marianem Langiewiczem a jego adiutantem, Anną Pustowójtówną, miał miejsce romans.

Anna Pustowójtówna jest jedną z postaci musicalu „Fidelitas – Suita Lubelska” (2017).

W 2023 powstał o niej film "Panna opętana" w reżyserii Macieja Pawlickiego.

== Jerzy Żuławski ''Dyktator'' ==

O samym dramacie portal Lubimy czytać (recenzentka nocnakukła) pisze: Niezbyt popularny dramat, z którym jednak warto się zapoznać, choćby dlatego, że pokazuje odmienne oblicze "mitycznego" powstania styczniowego.

Fragmenty aktu II:

LANGIEWICZ

‎(...) sam‎ ‎tu‎ ‎jestem.‎ ‎A‎ ‎wszakże‎ ‎nie‎ ‎wiela pragnę:‎ ‎jednego‎ ‎chciałbym‎ ‎przyjaciela,

któryby‎ ‎dzielił‎ ‎drogę‎ ‎mą‎ ‎tułaczą,

rozumiał‎ ‎troski‎ ‎i‎ ‎czasem‎ ‎w‎ ‎zmierzch‎ ‎szary

rzekł:‎ ‎przyjacielu...‎ ‎Ja‎ ‎zazdroszczę‎ ‎szczerze

moim‎ ‎żołnierzom,‎ ‎bo‎ ‎moi‎ ‎żołnierze

mają‎ ‎przyjaciół.‎ ‎—‎ ‎I‎ ‎tamten‎ ‎wódz‎ ‎stary

ma‎ ‎ich.‎ ‎Ja‎ ‎jeden...

PUSTOWOJTÓWNA‎ ‎żywo.

O‎ ‎nie‎ ‎mów‎ ‎tak,‎ ‎panie!

Gdybyś‎ ‎chciał‎ ‎liczyć,‎ ‎to‎ ‎liczb‎ ‎ci‎ ‎nie‎ ‎stanie,

tyle‎ ‎serc‎ ‎w‎ ‎kraju‎ ‎bije‎ ‎w‎ ‎piersi‎ ‎raźniej

na‎ ‎myśl‎ ‎o‎ ‎tobie!‎ ‎Nie‎ ‎brak‎ ‎ci‎ ‎miłości!

lud‎ ‎ciebie‎ ‎kocha‎ ‎i‎ ‎żołnierze‎ ‎prości,‎ ‎—

o‎ ‎innych‎ ‎—‎ ‎nie‎ ‎dbaj!

LANGIEWICZ‎ ‎patrzy‎ ‎jej‎ ‎w‎ ‎oczy,‎ ‎po‎ ‎chwili:

A‎ ‎ty‎ ‎—‎ ‎czy‎ ‎przyjaźni

masz‎ ‎iskrę‎ ‎dla‎ ‎mnie?

PUSTOWOJTÓWNA

Jestem‎ ‎ci‎ ‎oddana,

służę‎ ‎ci,‎ ‎panie!

LANGIEWICZ

Nic‎ ‎więcej‎ ‎?

PUSTOWOJTÓWNA

W‎ ‎mundurze

jestem‎ ‎żołnierskim,‎ ‎więc‎ ‎ci,‎ ‎panie,‎ ‎służę!

Cóż‎ ‎więcej‎ ‎?

LANGIEWICZ‎ ‎po‎ ‎chwili:

Jesteś‎ ‎kobietą...

PUSTOWOJTÓWNA

Dziś‎ ‎zrana,

przed‎ ‎chwilą‎ ‎nawet,‎ ‎w‎ ‎rozmowie‎ ‎z‎ ‎dziewczyną,

która‎ ‎pytała,‎ ‎czy‎ ‎miłość‎ ‎zabija,

jam‎ ‎się‎ ‎wyparła‎ ‎mojej‎ ‎kobiecości.

Krew‎ ‎mam‎ ‎na‎ ‎rękach,‎ ‎z‎ ‎rąk‎ ‎mych‎ ‎ludzie‎ ‎giną,‎ ‎—

czy‎ ‎ja‎ ‎kobieta!...

LANGIEWICZ

Ale‎ ‎o‎ ‎miłości‎ ‎—

coś‎ ‎ty‎ ‎jej‎ ‎rzekła?

PUSTOWOJTÓWNA‎ ‎poważnie:

Jak‎ ‎jaka‎ ‎i‎ ‎—‎ ‎czyja...

LANGIEWICZ

A‎ ‎twoja‎ ‎miłość?

PUSTOWOJTÓWNA

To‎ ‎jest‎ ‎ciężar‎ ‎luty!

Człek‎ ‎obarczony‎ ‎tą‎ ‎miłością‎ ‎—‎ ‎moją,

jako‎ ‎ze‎ ‎srebra‎ ‎ukowaną‎ ‎zbroją,

chodzić‎ ‎by‎ ‎musiał‎ ‎w‎ ‎niej‎ ‎jak‎ ‎w‎ ‎stal‎ ‎zakuty,

w‎ ‎pancerz‎ ‎hussarski,‎ ‎ciężki,‎ ‎choć‎ ‎skrzydlaty

orlemi‎ ‎pióry!‎ ‎—‎ ‎a‎ ‎głowę‎ ‎mieć‎ ‎w‎ ‎boże

światło‎ ‎zwróconą!‎ ‎—‎ ‎Ale‎ ‎to‎ ‎są‎ ‎może

tylko‎ ‎sny‎ ‎moje...

LANGIEWICZ

Ogniste‎ ‎ci‎ ‎kwiaty

na‎ ‎licach‎ ‎kwitną!‎ ‎A‎ ‎choć‎ ‎czoło‎ ‎żłobi

zmarszczka‎ ‎—‎ ‎twe‎ ‎oczy‎ ‎błyszczą‎ ‎jak‎ ‎opale

we‎ ‎łzach,‎ ‎—‎ ‎ty‎ ‎płaczesz?

PUSTOWOJTÓWNA

Widno,‎ ‎gienerale,

że‎ ‎mnie‎ ‎napróżno‎ ‎ten‎ ‎strój‎ ‎męski‎ ‎zdobi‎ ‎—[[File:Henryka Lawenhard.jpg|alt=Grób Anny Henryki Loewenhardt z. domu Pustowójt, cmentarz Montparnasse w Paryżu; podobizna wykonana przez Marcelego Guyskiego|thumb|Grób Anny Henryki Loewenhardt z. domu Pustowójt, cmentarz Montparnasse w Paryżu; podobizna wykonana przez Marcelego Guyskiego]]

== Grób ==
<blockquote>1863

Henryka LEWENHARD

z domu

PUSTAWOJTOW

Pełna Odwagi Energii Poświęcenia

w Kraju i na Wygnaniu

na Polu Bitwy i w Rodzinie

1843 – 1881</blockquote>

== Linki: ==
https://pl.wikipedia.org/wiki/Anna_Pustow%C3%B3jt%C3%B3wna#

2025-11-18T23:51:46Z

Admin: Admin moved page Blandyna Zaborowski to Blandyna Zaborowska without leaving a redirect

{{DISPLAYTITLE:Blandyna Zaborowska}}
[[File:BlandynaNektolog.jpg|alt=Blandyna Zaborowski Nekrolog|center|thumb|800x800px|Blandyna Zaborowska Nekrolog]]
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__

Blandyna Zaborowska

2025-11-18T22:28:38Z

Admin:

{{DISPLAYTITLE:Blandyna Zaborowska}}
[[File:BlandynaNektolog.jpg|alt=Blandyna Zaborowski Nekrolog|center|thumb|800x800px|Blandyna Zaborowska Nekrolog]]
__INDEX__
__NEWSECTIONLINK__