https://polkopedia.org/wiki/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=AdminPolkopedia - Wkład użytkownika [pl]2026-08-11T15:40:32ZWkład użytkownikaMediaWiki 1.36.1https://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Kasia_Gallanio&diff=2412Kasia Gallanio2026-08-10T15:43:45Z<p>Admin: Utworzono nową stronę "'''FB, portal: Zagadki Kryminalne''' Kasia Gallanio Śmierć Polki, która wyszła za katarskiego księcia. Żyła w…"</p>
<hr />
<div>'''FB, portal: Zagadki Kryminalne'''<br />
[[Plik:Kasia Gallanio.jpg|alt=Kasia Gallanio|mały|Kasia Gallanio]]<br />
Śmierć Polki, która wyszła za katarskiego księcia. Żyła w luksusie, który nazywała „złotą klatką”.<br />
<br />
Życie Kasi Gallanio wyglądało jak spełnienie bajki. W 2004 roku poślubiła Abdelaziza bin Khalifa Al-Thaniego - członka katarskiej rodziny panującej, byłego ministra finansów i ropy naftowej oraz wuja obecnego emira Kataru. Para doczekała się trzech córek.<br />
<br />
Niestety z czasem bajkowe życie kobiety zaczęło zamieniać się w prawdziwy koszmar.<br />
<br />
Po rozstaniu Kasia i Abdelaziz rozpoczęli walkę o opiekę nad córkami. Spór trwał blisko dekadę, a kobieta zarzucała byłemu mężowi m.in. niewłaściwe zachowanie seksualne wobec jednej z ich córek. Mężczyzna stanowczo zaprzeczał tym oskarżeniom. W 2018 roku Kasia straciła opiekę nad dziećmi, które zamieszkały z ojcem w Paryżu.<br />
<br />
W marcu 2022 roku, zaledwie kilka tygodni przed śmiercią, Kasia zdecydowała się publicznie opowiedzieć o swoim życiu. W wywiadzie mówiła, że najważniejsza jest dla niej wolność i że nie chce być izolowana w „złotej klatce”. Opowiadała też o tęsknocie za najmłodszą córką i przekonywała, że były mąż kontrolował ją poprzez dzieci.<br />
<br />
W tym samym czasie jedna z córek pary złożyła zawiadomienie dotyczące zarzutów o wykorzystanie seksualne przez ojca. Według francuskich mediów chodziło o sytuacje, które miały mieć miejsce, gdy dziewczynka miała od 9 do 15 lat. Abdelaziz Al-Thani zaprzeczył oskarżeniom, a francuska prokuratura wszczęła w tej sprawie postępowanie.<br />
<br />
19 maja 2022 roku sąd w Paryżu nie uwzględnił wniosków Kasi dotyczących opieki nad dziećmi i zarządził przeprowadzenie dodatkowej oceny psychologicznej sytuacji rodzinnej. Kobieta od lat zmagała się z problemami psychicznymi i problemem alkoholowym.<br />
<br />
10 dni później doszło do tragedii.<br />
<br />
29 maja 2022 roku policja została wezwana do luksusowego kompleksu Playas del Duque w Puerto Banús, w Marbelli. Córka Kasi, przebywająca we Francji, od kilku dni nie mogła skontaktować się z mamą i zaalarmowała służby. Funkcjonariusze znaleźli 45-latkę martwą w jej sypialni. Na jej ciele nie stwierdzono widocznych śladów przemocy.<br />
<br />
Początkowo pojawiły się informacje, że kobieta mogła przedawkować narkotyki lub leki. Sekcja zwłok nie dała jednak jednoznacznej odpowiedzi. Wstępne ustalenia wskazywały na możliwe przedawkowanie, ale konieczne było przeprowadzenie dalszych badań toksykologicznych i histopatologicznych, które miały potwierdzić przyczynę śmierci. Bliscy Kasi od początku kwestionowali wersję o przypadkowym przedawkowaniu.<br />
<br />
Największe kontrowersje wzbudza fakt, że kobieta zmarła zaledwie kilka tygodni po tym, jak postanowiła publicznie opowiedzieć o swoim życiu.<br />
<br />
Do dziś śmierć 45-latki pozostaje owiana tajemnicą. Kobieta, która przez lata żyła w świecie ogromnego bogactwa i należała do katarskiej rodziny panującej, pod koniec życia mówiła o trudach życia w „złotej klatce”, samotności i utracie kontaktu z dziećmi.</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:Kasia_Gallanio.jpg&diff=2411Plik:Kasia Gallanio.jpg2026-08-10T15:40:58Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Kasia Gallanio</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Lista_kobiet&diff=2410Lista kobiet2026-07-19T08:55:53Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div><div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px;"><div style="flex: 1; min-width: 300px;"><br />
== A ==<br />
<br />
* [[Weronika Augustyniak]]<br />
<br />
== B ==<br />
* [[Julia Bereźnicka (PL)]]<br />
*[[Sara Bialas]]<br />
*[[Ewa Bielska (PL)]]<br />
<br />
* [[Anna Bilińska-Bohdanowicz]]<br />
*[[Irena Bobowska (DE)]]<br />
* [[Irena Bobowska (PL)]]<br />
*[[Helena Bohle-Szacka (PL)]]<br />
*[[Olga Boznańska]]<br />
*[[Franciszka Brucka (PL)]]<br />
* [[Barbara Buczek]]<br />
*[[Feliza Bursztyn]]<br />
<br />
* [[Marta Buszka (DE)]]<br />
<br />
== C ==<br />
<br />
* [[Maria Chełmońska]]<br />
*[[Maria Chełmońska|Wanda Chełmońska]]<br />
*[[Grażyna Chrostowska]]<br />
*[[Maria Ciechomska (PL)]]<br />
*[[Bronisława Czubakowska (PL)]]<br />
* [[Elżbieta Czyżewska]]<br />
<br />
== D ==<br />
<br />
* [[Danuta Danielsson]]<br />
*[[Xawera Deybel]]<br />
*[[Dora Diamant]]<br />
*[[Pelagia Dobrzykowska (DE)]]<br />
* [[Pelagia Dobrzykowska (PL)]]<br />
*[[Alicja Dryszkiewicz]]<br />
*[[Monika Dymska (DE)]]<br />
<br />
== F ==<br />
<br />
* [[Renate von Natzmer|Benita von Falkenhayn]] (siehe Renate von Natzmer)<br />
*[[Aleksandra Faucher]]<br />
<br />
* [[Edyta Felsztyńska]]<br />
<br />
== G ==<br />
<br />
* [[Marianna Gąszczak (DE)]]<br />
*[[Zofia Gołębiewska]]<br />
*[[Maria Gratkowska-Scarlini]]<br />
*[[Cecylia Grześkiewicz (DE)]]<br />
* [[Cecylia Grześkiewicz (PL)]]<br />
<br />
* [[Wilhelmina Günther]]<br />
<br />
== H ==<br />
<br />
* [[Ewelina Hańska]]<br />
<br />
* [[Julia Hauke]]<br />
<br />
* [[Zofia Herz]]<br />
<br />
<div style="flex: 1; min-width: 300px;"><br />
== J ==<br />
* [[Hildegard Jadamowicz (Jadamowitz) D]]<br />
<br />
* [[Wiesława Jezierska (DE)]]</div></div><br />
<br />
<br />
<div style="flex: 1; min-width: 300px;"><br />
<br />
== K ==<br />
<br />
* [[Maria Kalergis]]<br />
*[[Eleonora Kalkowska]]<br />
*[[Olga Kamińska-Prokop (DE)]]<br />
* [[Olga Kamińska-Prokop (PL)]]<br />
*[[Józefa Kantor]]<br />
*[[Melania Kmiotek (DE)]]<br />
* [[Melania Kmiotek (PL)]]<br />
*[[Katarzyna Kobro]]<br />
*[[Mirosława Kocowa (DE)]]<br />
* [[Mirosława Kocowa (PL)]]<br />
*[[Halina Konieczna (DE)]]<br />
* [[Maria Konopnicka (PL)]]<br />
*[[Wiktoria (Viki) Korb (PL)]]<br />
*[[Tola Korian]]<br />
*[[Marta Koszówna]]<br />
*[[Irena Krzywicka]]<br />
* [[Maria Kuncewiczowa]]<br />
* [[Maria Kurecka (PL)]]<br />
*[[Johanna Kursatz]]<br />
* [[Maria Kwaśniewska (PL)]]<br />
<br />
== L ==<br />
<br />
* [[Karolina Lanckorońska]]<br />
*[[Katarzyna Lenhardt]]<br />
*[[Maria Leszczyńska (królowa)]]<br />
*[[Sara Lipska]]<br />
<br />
* [[Rosa Luxemburg (DE)]]<br />
<br />
== Ł ==<br />
<br />
* [[Agnieszka Łaszkiewicz (DE)]]<br />
* [[Agnieszka Łaszkiewicz (PL)]]<br />
<br />
* [[Tamara Łempicka]]<br />
<br />
== M ==<br />
<br />
* [[Helena Maćkowiak (DE)]]<br />
*[[Ewa Martynowicz (DE)]]<br />
*[[Janina Mertyn (DE)]]<br />
*[[Celina Mickiewiczowa]]<br />
<br />
* [[Magdalena Milenkovska]]<br />
*[[Irena Mitręga (PL)]]<br />
*[[Genowefa Młynarz]]<br />
*[[Helena Modrzejewska (PL)]]<br />
<br />
* [[Hella Moja]] <br />
<br />
== N ==<br />
* [[Renate von Natzmer]]<br />
*[[Pola Negri (PL)]]<br />
<br />
* [[Sonja Nejman]]<br />
*[[Hedwig (Jadwiga) Neumann (DE)]]<br />
<br />
* [[Jadwiga Neumann (PL)]]<br />
<br />
* [[Nora Ney]]<br />
<br />
== O ==<br />
<br />
* [[Hanka Ordonówna]]<br />
<br />
== P ==<br />
<br />
* [[Anna Pajonk]]<br />
<br />
* [[Maria Pawlikowska-Jasnorzewska]] <br />
*[[Marianna Pietrzak (DE)]]<br />
* [[Marianna Pietrzak (PL)]]<br />
*[[Ruth Prawer Jhabvala]]<br />
*[[Stefania Przybył (DE)]]<br />
*[[Anka Ptaszkowska]]<br />
<br />
* [[Anna Pustowójtówna]]<br />
<br />
*</div><br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<div style="flex: 1; min-width: 300px;"><br />
<p></p><br />
<br />
== R ==<br />
<br />
* [[Marta Rachel]]<br />
<br />
* [[Elisa Radziwiłł]]<br />
*[[Józefa Ratajczak]]<br />
*[[Maria Rink]]<br />
*[[Halina Rometzki (PL)]]<br />
<br />
* [[Helena Rubinstein]]<br />
*[[Maria Rybacka]]<br />
<br />
* [[Franciszka Rychły (DE)]]<br />
* [[Franciszka Rychły (PL)]]<br />
<br />
== S ==<br />
* [[Józefa Sadowska]]<br />
*[[Marianna Schejner (DE)]]<br />
*[[Władysława Sieradzka (DE)]]<br />
*[[Krystyna Skarbek (PL)]]<br />
*[[Maria Skłodowska-Curie]]<br />
*[[Lucyna Steiner (PL)]]<br />
*[[Zofia Stryjeńska]]<br />
*[[Pelagia Szeffczyk (DE)]]<br />
*[[Agnieszka Szukalska]]<br />
<br />
== Ś ==<br />
<br />
* [[Gertruda Świerczek (DE)]]<br />
<br />
* [[Świętosława (Sigrida Storrada)]]<br />
<br />
== T ==<br />
<br />
*[[Zofia Tarka]]<br />
<br />
* [[Maria Gr. Tarnowska (DE)]]<br />
<br />
* [[Maria hr. Tarnowska (PL)]]<br />
*[[Franciszka Themerson (PL)]]<br />
*[[Pelagia Trocha (DE)]]<br />
*[[Joanna Trümner (PL)]]<br />
*[[Izabela Tyrkin]]<br />
*[[Paulina Tyszewska PL ENG DE]]<br />
<br />
*<br />
<br />
== U ==<br />
<br />
* [[Stanisława Umińska]]<br />
<br />
== V ==<br />
*[[Nina Veith]]<br />
<br />
== W ==<br />
<br />
*[[Ganna Walska]]<br />
<br />
* [[Ewa Wanat (PL)]]<br />
*[[Anna Maria Warszawska (DE)]]<br />
*[[Wanda Węgierska]]<br />
<br />
* [[Maria Wieczorek (DE)]]<br />
<br />
* [[Krystyna Wituska (DE)]]<br />
*[[Maria Wrobińska]]<br />
<br />
== Z / Ż ==<br />
<br />
* [[Blandyna Zaborowska]]<br />
*[[Anna Zagóra]]<br />
*[[Agnieszka Zarembowicz (DE)]]<br />
<br />
* [[Leokadia Zbierska (DE)]]<br />
* [[Leokadia Zbierska (PL)]]<br />
*[[Hanka Zborowska]]<br />
*[[Maria Helena Żurowska-Kurowska]]<br />
<br />
== Inne ==<br />
<br />
* [[O nas / Über uns]]<br />
<br />
*[[Posłanki z Berlina (PL)]]<br />
<br />
* [[Groby Polek w Berlinie]]<br />
<br />
* [[Polinnen im Gefängnis Plötzensee]]<br />
<br />
* [[Polki w cieniu gilotyny]]<br />
<br />
* [[Lista kobiet straconych w Plötzensee]]<br />
<br />
* [[Plötzensee Prosa]]<br />
* [[Plötzensee Prosa 2]]<br />
<br />
* [[Quest for Women* PL / D]]<br />
<br />
* [[Polskie żony obcych władców]]<br />
<br />
* [[Polkopedia Workshop 1]]<br />
* [[Polkopedia Workshop 2]]<br />
* [[Polkopedia Workshop 3]]<br />
*[[Polkopedia Workshop 4]]<br />
</div><br />
<br />
<br />
</div><br />
<br />
__NOTOC__<br />
__NOEDITSECTION__</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Maria_Che%C5%82mo%C5%84ska&diff=2409Maria Chełmońska2026-07-19T08:52:50Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>'''Opracowała Ewa Maria Slaska wychodząc od wpisu na portalu Przedwojenne fotografie na FB:'''<br />
<br />
== Przemoc ==<br />
Wobec żony używał siły i oblewał ją zimną wodą. Maria była wtedy w ciąży. Nie uznał ojcostwa najmłodszej córki Wandy. Małżeństwo dalekie od spełnienia marzeń. Wybitny, utalentowany malarz uwikłany we własne ambicje i psychiczne rozterki. Na początku wyglądało jak historia o wielkiej miłości artystów.<br />
<br />
On – młody, utalentowany malarz, który miał podbić Paryż i zostać jednym z najwybitniejszych polskich twórców.<br />
<br />
Ona – Maria Korwin-Szymanowska, wykształcona, wrażliwa kobieta z rodziny związanej ze światem sztuki.<br />
<br />
Pobrali się w 1878 roku.<br />
<br />
Razem wyjechali do Paryża. Tam Józef Chełmoński odnosił sukcesy. Jego obrazy zachwycały publiczność, a nazwisko polskiego malarza zaczęło być znane w europejskich salonach. Maria była przy nim w najważniejszym momencie jego kariery.<br />
[[Plik:MariaChelmonskaZona.png|alt=Maria Chełmońska, mal. Stanisław Rejchan / Paris 1884|centruj|814x814px|Maria Chełmońska, mal. Stanisław Rejchan / Paris 1884]]<br />
''Portret Marii Chełmońskiej, żony malarza, namalowany przed ich ślubem przez Stanisława Rejchana w Paryżu w roku 1884''<br />
<br />
Pierwsza córka Jadwiga urodziła się w Paryżu w lipcu 1879, po niej Maria i Zofia. I Józef. Pierworodny syn odejdzie jako małe dziecko. po nim umrze urodzona w 1888 roku Hanna, a po roku odejdzie syn Tadeusz. Malżeństwo Chełmońskich wychowa sześcioro dzieci: cztery córki i dwóch synów. Pochowa troje.<br />
<br />
Po powrocie do Polski zamieszkali w Kuklówce. Tam powstawały najważniejsze dzieła Chełmońskiego – obrazy pełne ciszy, natury i tęsknoty za prostym życiem. Ale za spokojnymi pejzażami kryło się trudne życie prywatne.<br />
<br />
Czy ich małżeństwo od początku było skazane na niepowodzenie? Czy rodzinne tragedie, śmierć dzieci, problemy finansowe i psychiczne obciążenie artysty doprowadziły do rozpadu ich związku? Tego dziś nie da się jednoznacznie rozstrzygnąć. Wspomnienia rodzinne i badania historyków pokazują jednak znacznie bardziej skomplikowany obraz.<br />
<br />
Pojawiają się relacje o przemocy wobec Marii. O oblewaniu zimną wodą. Józef stosować miał siłę wobec żony, gdy ta była w ciąży.<br />
<br />
Według jednego ze źródeł Maria wyjechała wówczas do Stanów Zjednoczonych, aby sprzedawać obrazy męża. Wróciła w ciąży. Według męża nie mogła w niej być przed wyjazdem. Według męża. Wersji żony nie znamy. Wtedy dochodzi do eskalacji konfliktu, a wkrótce do separacji.<br />
<br />
Józef Chełmoński nie uznał ojcostwa najmłodszej córki Wandy, która urodzi się w styczniu 1891 roku, po powrocie matki ze Stanów. Sam wychowywał pozostałe trzy córki: Marię, Zofię i Jadwigę w Kuklówce, a Marię odseperował od dzieci. Maria zamieszkała u swojego brata. Pracowała jako autorka, redaktorka czasopisma dla kobiet ''Bluszcz'' i wydawczyni.<br />
[[Plik:WandaChelmonska.jpg|alt=Wanda Chełmońska|mały|Nieuznana córka, Wanda Chełmońska]]<br />
Największym dramatem jej życia stała się historia najmłodszej córki Wandy. Ta nieuznana przez Józefa córka, odziedziczyła po nim największy talent. Dzięki determinacji Marii otrzymała wykształcenie artystyczne i sama została malarką. Maria, choć sama przeżyła osobistą tragedię, nie pozwoliła, aby córka została pozbawiona własnej drogi.<br />
[[Plik:Boznanska-WandaChelmonska.png|alt=Portret Wandy Chełmońskiej autorstwa Olgi Boznańskiej|centruj|mały|300x300px|Portret Wandy Chełmońskiej autorstwa Olgi Boznańskiej]]<br />
<br />
== Linki i bibliografia ==<br />
https://pl.wikipedia.org/wiki/Maria_Che%C5%82mo%C5%84ska<br />
<br />
https://www.przewodnik-katolicki.pl/Archiwum/2025/Przewodnik-Katolicki-35-2025/kultura-i-czas-wolny/Corka-niechciana<br />
<br />
Joanna Sosnowska, Poza kanonem: sztuka polskich artystek 1880–1939 (książka)</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:Boznanska-WandaChelmonska.png&diff=2408Plik:Boznanska-WandaChelmonska.png2026-07-19T08:51:40Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Portret Wandy Chełmońskiej autorstwa Olgi Boznańskiej</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:MariaChelmonskaZona.png&diff=2407Plik:MariaChelmonskaZona.png2026-07-19T08:29:56Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Maria Chełmońska, mal. St.Rejchan / Paris 1884</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Maria_Che%C5%82mo%C5%84ska&diff=2406Maria Chełmońska2026-07-19T07:36:00Z<p>Admin: Utworzono nową stronę "Przedwojenne fotografie Wobec żony używał siły i oblewał ją zimną wodą. Maria była wtedy w ciąży. Nie uznał ojcostwa najmłodszej córki Wandy. Małżeńs…"</p>
<hr />
<div>Przedwojenne fotografie<br />
<br />
Wobec żony używał siły i oblewał ją zimną wodą. Maria była wtedy w ciąży. Nie uznał ojcostwa najmłodszej córki Wandy. Małżeństwo dalekie od spełnienia marzeń. Wybitny, utalentowany malarz uwikłany we własne ambicje i psychiczne rozterki. Na początku wyglądało jak historia o wielkiej miłości artystów.<br />
<br />
On – młody, utalentowany malarz, który miał podbić Paryż i zostać jednym z najwybitniejszych polskich twórców.<br />
<br />
Ona – Maria Korwin-Szymanowska, wykształcona, wrażliwa kobieta z rodziny związanej ze światem sztuki.<br />
<br />
Pobrali się w 1878 roku.<br />
<br />
Razem wyjechali do Paryża. Tam Józef Chełmoński odnosił sukcesy. Jego obrazy zachwycały publiczność, a nazwisko polskiego malarza zaczęło być znane w europejskich salonach. Maria była przy nim w najważniejszym momencie jego kariery.<br />
<br />
Pierwsza córka Jadwiga urodziła się w Paryżu w lipcu 1879, po niej Maria i Zofia. I Józef. Pierworodny syn odejdzie jako małe dziecko. po nim umrze urodzona w 1888 roku Hanna, a po roku odejdzie syn Tadeusz. Malżeństwo Chełmońskich wychowa sześcioro dzieci: cztery córki i dwóch synów. Pochowa troje.<br />
<br />
Po powrocie do Polski zamieszkali w Kuklówce. Tam powstawały najważniejsze dzieła Chełmońskiego – obrazy pełne ciszy, natury i tęsknoty za prostym życiem. Ale za spokojnymi pejzażami kryło się trudne życie prywatne.<br />
<br />
Czy ich małżeństwo od początku było skazane na niepowodzenie? Czy rodzinne tragedie, śmierć dzieci, problemy finansowe i psychiczne obciążenie artysty doprowadziły do rozpadu ich związku? Tego dziś nie da się jednoznacznie rozstrzygnąć. Wspomnienia rodzinne i badania historyków pokazują jednak znacznie bardziej skomplikowany obraz.<br />
<br />
Pojawiają się relacje o przemocy wobec Marii. O oblewaniu zimną wodą. Józef stosować miał siłę wobec żony, gdy ta była w ciąży.<br />
<br />
Według jednego ze źródeł Maria wyjechała wówczas do Stanów Zjednoczonych, aby sprzedawać obrazy męża. Wróciła w ciąży. Według męża nie mogła w niej być przed wyjazdem. Według męża. Wersji żony nie znamy. Wtedy dochodzi do eskalacji konfliktu, a wkrótce do separacji.<br />
<br />
Józef Chełmoński nie uznał ojcostwa najmłodszej córki Wandy, która urodzi się w styczniu 1891 roku, po powrocie matki ze Stanów. Sam wychowywał pozostałe trzy córki: Marię, Zofię i Jadwigę w Kuklówce, a Marię odseperował od dzieci. Maria zamieszkała u swojego brata.<br />
[[Plik:WandaChelmonska.jpg|alt=Wanda Chełmońska|mały|Nieuznana córka, Wanda Chełmońska]]<br />
Największym dramatem stała się historia najmłodszej córki Wandy. Ta nieuznana przez Józefa córka, odziedziczyła po nim największy talent. Dzięki determinacji Marii otrzymała wykształcenie artystyczne i sama została malarką. Maria, choć sama przeżyła osobistą tragedię, nie pozwoliła, aby córka została pozbawiona własnej drogi.<br />
<br />
Maria Chełmońska pozostała kobietą, która po rodzinnych dramatach musiała odnaleźć własną siłę. Ich historia nie jest opowieścią o idealnym małżeństwie.<br />
<br />
To historia dwojga niezwykłych ludzi – artysty i kobiety, która mimo wszystkiego nie przestała walczyć o siebie i swoje dzieci.</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:WandaChelmonska.jpg&diff=2405Plik:WandaChelmonska.jpg2026-07-19T07:34:55Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Wanda Chełmońska</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Polkopedia_Workshop_4&diff=2404Polkopedia Workshop 42026-07-18T14:17:30Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Spotkaliśmy się 9 maja 2026 roku.<br />
<br />
Gościny udzielili nam autorzy Polkopedii, profesor Michael Müller i jego, autorka i tłumaczka - Monika Wrzosek-Müller. Mieszkają nieopodal parku Charlottenburg, w starym szpitalu przerobionym na mieszkania. Na wszystkich uczestnikach zrobiła wrażenie przestrzeń zarówno otoczenia<br />
[[Plik:Warsztaty9maja00.jpg|prawo|bezramki|334x334px]]<br />
jak samego mieszkania. Wysokie sufity, wielkie okna, dwa balkony.<br />
<br />
Gospodarze zaoferowali nam ciasto, kawę i herbatę, adminka przyniosła staroświeckie "bajaderki" na wzór tych słodkości z PRL-u, tylko wegańskie, a główny posiłek zapewniła Marta, osoba prowadząca na Weddingu kantynę Freysinn, dostarczając dwóch potraw, jednej wegetariańskiej, jednej wege oraz ogromną miskę sałaty oraz deser, który znowu był podzielony - dla dwóch wegan przygotowano osobne miski słynnej niemieckiej "rote Grütze", czerwonego kisielu z owocami i sosem waniliowym.<br />
<br />
Pracowaliśmy nad przygotowaniem ostatnich brakujących biografii z listy Polek straconych w miejscu kaźni Plötzensee. Były to:<br />
<br />
<br />
[[Genowefa Młynarz]] [[Maria Wrobińska]] [[Maria Rybacka]]<br />
<br />
[[Anna Zagóra]] [[Anna Pajonk]] [[Agnieszka Szukalska]]<br />
[[Plik:Warsztaty9maja01.jpg|mały]]<br />
[[Johanna Kursatz]] [[Maria Rink]] [[Józefa Sadowska]]<br />
<br />
<br />
<br />
Uczestnicy:<br />
<br />
Wiktor Pahl, Julia Szenwald, Konrad Kozaczek<br />
<br />
Olga Masłowska, Monika Wrzosek-Müller, Michael Müller<br />
<br />
Zofia Paszylka, Marta Kubiś, Ewa Maria Slaska<br />
<br />
[[Plik:Warsztaty9maja05.jpg|mały]]<br />
<br />
<br />
<br />
Zdjęcia: Marta Kubiś i Wiktor Pahl<br />
<br />
Obsługa informatyczna i komputerowa: Konrad Kozaczek<br />
<br />
Konsutacje historyczne: prof. Michael Müller<br />
<br />
Catering: [https://freysinnberlin.wordpress.com/ Cafe Freysinn]<br />
<br />
Finansowanie: Ewa Maria Slaska<br />
[[Plik:Julka-polkopedia.jpg|alt=Julka|centruj|600x600px|Julka]]</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:Julka-polkopedia.jpg&diff=2403Plik:Julka-polkopedia.jpg2026-07-18T14:16:01Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Julka Szenwald</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Polkopedia_Workshop_4&diff=2402Polkopedia Workshop 42026-07-18T07:59:56Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Spotkaliśmy się 9 maja 2026 roku.<br />
<br />
Gościny udzielili nam autorzy Polkopedii, profesor Michael Müller i jego, autorka i tłumaczka - Monika Wrzosek-Müller. Mieszkają nieopodal parku Charlottenburg, w starym szpitalu przerobionym na mieszkania. Na wszystkich uczestnikach zrobiła wrażenie przestrzeń zarówno otoczenia<br />
[[Plik:Warsztaty9maja00.jpg|prawo|bezramki|334x334px]]<br />
jak samego mieszkania. Wysokie sufity, wielkie okna, dwa balkony.<br />
<br />
Gospodarze zaoferowali nam ciasto, kawę i herbatę, adminka przyniosła staroświeckie "bajaderki" na wzór tych słodkości z PRL-u, tylko wegańskie, a główny posiłek zapewniła Marta, osoba prowadząca na Weddingu kantynę Freysinn, dostarczając dwóch potraw, jednej wegetariańskiej, jednej wege oraz ogromną miskę sałaty oraz deser, który znowu był podzielony - dla dwóch wegan przygotowano osobne miski słynnej niemieckiej "rote Grütze", czerwonego kisielu z owocami i sosem waniliowym.<br />
<br />
Pracowaliśmy nad przygotowaniem ostatnich brakujących biografii z listy Polek straconych w miejscu kaźni Plötzensee. Były to:<br />
<br />
<br />
[[Genowefa Młynarz]] [[Maria Wrobińska]] [[Maria Rybacka]]<br />
<br />
[[Anna Zagóra]] [[Anna Pajonk]] [[Agnieszka Szukalska]]<br />
[[Plik:Warsztaty9maja01.jpg|mały]]<br />
[[Johanna Kursatz]] [[Maria Rink]] [[Józefa Sadowska]]<br />
<br />
<br />
<br />
Uczestnicy:<br />
<br />
Wiktor Pahl, Julia Szenwald, Konrad Kozaczek<br />
<br />
Olga Masłowska, Monika Wrzosek-Müller, Michael Müller<br />
<br />
Zofia Paszylka, Marta Kubiś, Ewa Maria Slaska<br />
<br />
[[Plik:Warsztaty9maja05.jpg|mały]]<br />
<br />
<br />
Wszystkie zdjęcia: Marta Kubiś<br />
<br />
Obsługa informatyczna i komputerowa: Konrad Kozaczek<br />
<br />
Konsutacje historyczne: prof. Michael Müller<br />
<br />
Catering: [https://freysinnberlin.wordpress.com/ Cafe Freysinn]<br />
<br />
Finansowanie: Ewa Maria Slaska</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:Warsztaty9maja05.jpg&diff=2401Plik:Warsztaty9maja05.jpg2026-07-18T07:56:16Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Dwoje uczestników warsztatów w bibliotece</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Marta_Rachel&diff=2400Marta Rachel2026-07-18T07:35:18Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>'''Autorka: Anna Krenz'''[[File:MartaRachel.jpg|alt=Marta Rachel|thumb|Marta Rachel]]<br />
<br />
'''Marta Rachel ps. "Rona"''' ur. 26 maja 1904 r. w Kępnie, stracona 2 listopada 1943 r. w Berlinie. Była kurierem w komórce wywiadu Komendy Głównej ZWZ-AK o kryptonimie „Stragan”.<br />
<br />
== Życiorys ==<br />
'''Wikipedia:'''<br />
<br />
Urodziła się 26 maja 1904 w Kępnie, w rodzinie Felixa i Anny z Iwańskich, jako drugie dziecko, starszy brat Eduard i młodsze rodzeństwo Teodor i Anna.<br />
<br />
W 1921 roku ukończyła Szkołę Handlową w Poznaniu. Pracowała jako księgowa w Katowicach w firmie Binder. Jej ostatnim miejscem pobytu był adres: Holtzestrasse 35 ( Mariacka 35), u pani Kacowej.<br />
<br />
W 1941 r. kurierka sieci „ZR" Marta Rachel ps. ,,Rona", przekazała Zdzisławowi Maszewskiemu pisemne wytyczne do dalszej pracy i odebrała jednocześnie raport z informacjami o poczynionych dotąd obserwacjach. Raport został przewieziony do Katowic i złożony Zygmuntowi Witczakowi, u którego zbiegały się wszystkie nici systemu łączności służby kurierskiej grupy „ZR". W Katowicach dokonywano segregacji napływających z Rzeszy materiałów i z kolei odsyłano do Krakowa, do szefa „ZR" Emanuela Prowera, który wreszcie osobiście lub też za pośrednictwem kurierów przekazywał je do Warszawy. Z podobną misją Marta Rachel przybyła do Wrocławia co najmniej jeszcze raz w ciągu 1941 r.<br />
<br />
Według Marii Kacprzyk-Tabeau: "Marta prawdopodobnie była związana ze Związkiem Jaszczurczym. Latem 1943 r. była moją najbliższą sąsiadką na Moabicie (cela nr 19). Była skazana na śmierć. Przez okno więzienne nic o sobie nie mówiła, ani o sprawie, z którą jest związana. Na spacerze więziennym wcisnęła mi w rękę swoją fotografię (załączam ją) oraz podała adres swojej matki (Kępno, ul. Młynarska 24). Pisałam tam po wojnie, ale list pozostał bez odpowiedzi. Gdy wyjeżdżałam z Moabitu do Fordonu 20.09.1943 r. była jeszcze w swojej celi. Niewątpliwie została ścięta".<br />
<br />
Marta Rachel została skazana za szpiegostwo wojskowe w Berlinie. Po wyroku została osadzona w więzieniu Berlin Moabit, siedziała w celi numer 19 razem z Leną. W więzieniu Plötzensee została zgilotynowana 2 listopada 1943 r. o godzinie 17:09. Po śmierci ciało Marty zostało poddane eksperymentom medycznym, przeprowadzanym przez Hermana Stieve'a. Nie wiadomo, gdzie znajdują się jej szczątki.<br />
<br />
== Upamiętnienie ==<br />
'''Wikipedia:'''<br />
[[File:Martarachel-krenz.jpg|alt=Anna Krenz, Portret Marty Rachel (Berlin, 2024)|thumb|Anna Krenz, Portret Marty Rachel (Berlin, 2024)]]<br />
W 2007 roku została upamiętniona na Pomniku Polskiego Państwa Podziemnego w Poznaniu.<br />
<br />
O ruchu oporu w czasie II wojny światowej w Niemczech wiele się mówi, jednak dominuje narracja skupiona niemal wyłącznie na niemieckim ruchu oporu – Czerwonej Orkiestry, rodzeństwie Scholl i innych grupach. Prawie wcale nie wspomina się o Polkach, które również działały w konspiracji. Temu tematowi [[Quest for Women* PL / D|Ewa Maria Slaska i Anna Krenz]] ze stowarzyszenia Ambasada Polek e.V. poświęciły projekt „Kobiety w cieniu gilotyny. Polki stracone w Plötzensee”, który zrealizowały w 2023 i 2024 roku. W ramach projektu, finansowanego przez Fundację Stiftung Erinnerung, Verantwortung und Zukunft (EVZ), odbyły się 3 warsztaty kreatywnego opracowywania biografii prawie 30 Polek straconych w więzieniu Plötzensee w Berlinie. Uczestniczki i uczestnicy tworzyli podczas nich teksty, obrazy, wiersze i performanse, które przywracały ich losy zbiorowej pamięci. Odbyła się również wystawa prezentująca opracowane biografie, które zostały opublikowane na stronie www.polkopedia.org. Portret Marty Rachel wykonany przez Annę Krenz w 2024 roku (akryl na płótnie, 20x20cm) powstał w ramach kontynuacji projektu „Kobiety w cieniu gilotyny. Polki stracone w Plötzensee”.<br />
<br />
== Anna Krenz ==<br />
<br />
18 października 2025: Sobotni spacer śladami działaczki ruchu oporu, Marty Rachel, zamordowanej w berlińskim więzieniu Plötzensee z jej potomkinią, zespołem pracującym nad jej upamiętneiniem i autorami książki "Cela nr 18. Historia odwagi i przyjaźni" - Simone Trieder i Larsem Skowronski. Od więzienia na Moabit (gdzie przebywały polskie więźniarki polityczne), Drzewo Pamięci Ireny Bobowskiej (jednej z nich), przez Gedenkstätte Plötzensee (gdzie dokonywano egzekucji) po Dorotheenstädtische Friedhof (gdzie pochowano szczątki osób poddanych sekcjom w Instytucie Anatomii) aż po wystawę "Sąd Wojenny Rzeszy 1936–1945" ("Das Reichskriegsgericht 1936–1945 Nationalsozialistische Militärjustiz und die Bekämpfung des Widerstands in Europa") w @Gedenkstätte Deutscher Widerstand. Po wystawie oprowadzał nas jeden z jej twórców, Lars Skowronski z Stiftung Gedenkstätten Sachsen-Anhalt.<br />
[[File:Wycieczka-martarachel.jpg|alt=Wycieczka śladami Marty Rachel (więzienie Plötzensee)|thumb|Wycieczka śladami Marty Rachel (więzienie Plötzensee)]]<br />
Przypadkowe zdarzenia, wspólna pasja do polsko-niemieckiej historii i poszukiwania śladów oraz determinacja - to nas łączy. Dziękuję Nina Rachel, Magdalena Pabich za wspaniały dzień, pełen wrażeń, emocji i refleksji.<br />
<br />
<nowiki>**</nowiki><br />
<br />
18. Oktober 2025: Spaziergang am Samstag auf den Spuren der polnischen Widerstandsaktivistin Marta Rachel, die im Berliner Gefängnis Plötzensee ermordet wurde, mit ihrem Nachkommen, dem Team, das an ihrem Gedenken arbeitet, und den Autoren des Buches „Zelle Nr. 18: Eine Geschichte von Mut und Freundschaft“ – Simone Trieder und Lars Skowronski. Vom Gefängnis in Moabit (wo polnische politische Gefangene festgehalten wurden), dem Gedenkbaum von Irena Bobowska (eine von ihnen), über die Gedenkstätte Plötzensee (wo Hinrichtungen stattfanden), zum Dorotheenstädtischen Friedhof (wo die Überreste von im Anatomischen Institut sezierten Menschen begraben wurden), zur Ausstellung „Das Reichskriegsgericht 1936–1945, Nationalsozialistische Militärjustiz und die Bekämpfung des Widerstands in Europa“ in der Gedenkstätte Deutscher Widerstand. Durch die Ausstellung wurden wir von einem ihrer Autoren, Lars Skowronski von der Stiftung Gedenkstätten Sachsen-Anhalt, geführt.<br />
<br />
Zufall, gemeinsame Leidenschaft für die polnisch-deutsche Geschichte und Spurensuche sowie Zielstrebigkeit – das verbindet uns. Vielen Dank für einen wunderschönen Tag voller Eindrücke, Emotionen und Reflexionen.<br />
<br />
<nowiki>#</nowiki>MartaRachel #IrenaBobowska #Cela18 #MariaKacprzyk #LenaDobrzycka #KrystynaWituska<br />
<br />
== List pożegnalny ==<br />
[[File:Wycieczka-martarachel2.jpg|alt=Wycieczka śladami Marty Rachel (więzienie Plötzensee)|thumb|Wycieczka śladami Marty Rachel (więzienie Plötzensee)]]<br />
„Moja ukochana Matko! Przede wszystkim dziękuję Ci za Twoje odwiedziny. Nie mogę Tobie opisać, jak szczęśliwą byłam z tego, że Cię jeszcze raz widziałam. Dzisiaj o godzinie 5-tej po południu muszę umierać i przesyłam Tobie, moja ukochana dobra Matko, i Tobie Anno, dobrej Siostrze, moje ostatnie pozdrowienia i błogosławieństwo. Nie boję się, jestem spokojną i przygotowaną, co Wam wszystkim ma być pociechą. Przeżyłam dużo w areszcie śledczym, śmierć wybawi mnie z wszystkiego. Dłużej nie byłabym już, Matko, wytrzymała. Jest mi pociechą wiedzieć w ostatnich moich minutach, jak Wy wszyscy przywiązani byliście do mnie, jak myśmy się rozumieli. Myślałam tysiące razy o Was. Śmierć moja przyniesie Wam błogosławieństwo prócz smutku. Jedno mam tylko życzenie, jeśli to kiedyś będzie możliwe, weźmijcie mnie do ojczyzny, nie pozostawiajcie mnie tutaj, chciałabym być przy Was. Nie chcę Wam pisać o tem, kto ponosi winę w mojej śmierci, jest też obojętnie i lepiej dla Was tego nie wiedzieć. Dzisiaj w nocy śniłam jeszcze o Was wszystkich, byłam jak prawie każdą noc przy Tobie w domu i wszyscy, wszyscy byli dookoła mnie. Matko i Anno, bądźcie pozdrowieni i tysiąckrotnie ucałowani od waszej Marty. <br />
<br />
Tutaj przyciskam ostatni pocałunek dla Ciebie, kochana Matuchno.”<br />
<br />
(na podstawie IPN Ka 85/1075 oraz A. Konieczny)<br />
<br />
== Bibliografia i Linki ==<br />
* Źródło: Por. akt oskarżenia naczelnego prokuratora przy Trybunale Narodowym przeciwko Marcie Rachel z 11 VI 1943 r.; AAN, Reichsjustizministerium 1742, mikrofilm nr 25282, kl. 5 i 7.<br />
* Andreas Winkelmann, The “economy of truth” – New historical sources allow new insights into Hermann Stieveʼs use of bodies of execution victims for research<br />
* <nowiki>https://www.katowice.ipn.gov.pl/pl3/aktualnosci/170687,Marta-Rachel-19041943.pdf</nowiki><br />
* <nowiki>https://ambasadapolek.org/24-2-2024-polkopedia-ausstellung/</nowiki><br />
* <nowiki>https://wiadomosci.dziennik.pl/historia/aktualnosci/artykuly/9373366,polki-w-cieniu-gilotyny-wraca-pamiec-o-zamordowanych-w-plotzensee.html</nowiki><br />
* <nowiki>https://www.berlinsko.com/2023/12/o-polkach-straconych-w-plotzensee.html</nowiki><br />
* Źródło: Simone Trieder, Lars Skowronski - Cela nr 18 Historia odwagi i przyjaźni<br />
*<nowiki>https://www.porta-polonica.de/pl/wojenne/berlin-plotzensee</nowiki><br />
*archiwum gen. Elżbiety Zawackiej: Rachel Marta - Inhalt der Veröffentlichung - Kujavisch-Pommersche Digitale Bibliothek (umk.pl)<br />
*<nowiki>https://pamiec.pl/pa/teksty/artykuly/13916,KALKSTEIN-I-KACZOROWSKA-W-SWIETLE-AKT-UB.html</nowiki><br />
*<nowiki>https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/ca.22195</nowiki></div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Lista_kobiet&diff=2399Lista kobiet2026-07-18T07:33:13Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div><div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px;"><div style="flex: 1; min-width: 300px;"><br />
== A ==<br />
<br />
* [[Weronika Augustyniak]]<br />
<br />
== B ==<br />
* [[Julia Bereźnicka (PL)]]<br />
*[[Sara Bialas]]<br />
*[[Ewa Bielska (PL)]]<br />
<br />
* [[Anna Bilińska-Bohdanowicz]]<br />
*[[Irena Bobowska (DE)]]<br />
* [[Irena Bobowska (PL)]]<br />
*[[Helena Bohle-Szacka (PL)]]<br />
*[[Olga Boznańska]]<br />
*[[Franciszka Brucka (PL)]]<br />
* [[Barbara Buczek]]<br />
*[[Feliza Bursztyn]]<br />
<br />
* [[Marta Buszka (DE)]]<br />
<br />
== C ==<br />
<br />
* [[Grażyna Chrostowska]]<br />
*[[Maria Ciechomska (PL)]]<br />
*[[Bronisława Czubakowska (PL)]]<br />
* [[Elżbieta Czyżewska]]<br />
<br />
== D ==<br />
<br />
* [[Danuta Danielsson]]<br />
*[[Xawera Deybel]]<br />
*[[Dora Diamant]]<br />
*[[Pelagia Dobrzykowska (DE)]]<br />
* [[Pelagia Dobrzykowska (PL)]]<br />
*[[Alicja Dryszkiewicz]]<br />
*[[Monika Dymska (DE)]]<br />
<br />
== F ==<br />
<br />
* [[Renate von Natzmer|Benita von Falkenhayn]] (siehe Renate von Natzmer)<br />
*[[Aleksandra Faucher]]<br />
<br />
* [[Edyta Felsztyńska]]<br />
<br />
== G ==<br />
<br />
* [[Marianna Gąszczak (DE)]]<br />
*[[Zofia Gołębiewska]]<br />
*[[Maria Gratkowska-Scarlini]]<br />
*[[Cecylia Grześkiewicz (DE)]]<br />
* [[Cecylia Grześkiewicz (PL)]]<br />
<br />
* [[Wilhelmina Günther]]<br />
<br />
== H ==<br />
<br />
* [[Ewelina Hańska]]<br />
<br />
* [[Julia Hauke]]<br />
<br />
* [[Zofia Herz]]<br />
<br />
<div style="flex: 1; min-width: 300px;"><br />
== J ==<br />
* [[Hildegard Jadamowicz (Jadamowitz) D]]<br />
<br />
* [[Wiesława Jezierska (DE)]]</div></div><br />
<br />
<br />
<div style="flex: 1; min-width: 300px;"><br />
<br />
== K ==<br />
<br />
* [[Maria Kalergis]]<br />
*[[Eleonora Kalkowska]]<br />
*[[Olga Kamińska-Prokop (DE)]]<br />
* [[Olga Kamińska-Prokop (PL)]]<br />
*[[Józefa Kantor]]<br />
*[[Melania Kmiotek (DE)]]<br />
* [[Melania Kmiotek (PL)]]<br />
*[[Katarzyna Kobro]]<br />
*[[Mirosława Kocowa (DE)]]<br />
* [[Mirosława Kocowa (PL)]]<br />
*[[Halina Konieczna (DE)]]<br />
* [[Maria Konopnicka (PL)]]<br />
*[[Wiktoria (Viki) Korb (PL)]]<br />
*[[Tola Korian]]<br />
*[[Marta Koszówna]]<br />
*[[Irena Krzywicka]]<br />
* [[Maria Kuncewiczowa]]<br />
* [[Maria Kurecka (PL)]]<br />
*[[Johanna Kursatz]]<br />
* [[Maria Kwaśniewska (PL)]]<br />
<br />
== L ==<br />
<br />
* [[Karolina Lanckorońska]]<br />
*[[Katarzyna Lenhardt]]<br />
*[[Maria Leszczyńska (królowa)]]<br />
*[[Sara Lipska]]<br />
<br />
* [[Rosa Luxemburg (DE)]]<br />
<br />
== Ł ==<br />
<br />
* [[Agnieszka Łaszkiewicz (DE)]]<br />
* [[Agnieszka Łaszkiewicz (PL)]]<br />
<br />
* [[Tamara Łempicka]]<br />
<br />
== M ==<br />
<br />
* [[Helena Maćkowiak (DE)]]<br />
*[[Ewa Martynowicz (DE)]]<br />
*[[Janina Mertyn (DE)]]<br />
*[[Celina Mickiewiczowa]]<br />
<br />
* [[Magdalena Milenkovska]]<br />
*[[Irena Mitręga (PL)]]<br />
*[[Genowefa Młynarz]]<br />
*[[Helena Modrzejewska (PL)]]<br />
<br />
* [[Hella Moja]] <br />
<br />
== N ==<br />
* [[Renate von Natzmer]]<br />
*[[Pola Negri (PL)]]<br />
<br />
* [[Sonja Nejman]]<br />
*[[Hedwig (Jadwiga) Neumann (DE)]]<br />
<br />
* [[Jadwiga Neumann (PL)]]<br />
<br />
* [[Nora Ney]]<br />
<br />
== O ==<br />
<br />
* [[Hanka Ordonówna]]<br />
<br />
== P ==<br />
<br />
* [[Anna Pajonk]]<br />
<br />
* [[Maria Pawlikowska-Jasnorzewska]] <br />
*[[Marianna Pietrzak (DE)]]<br />
* [[Marianna Pietrzak (PL)]]<br />
*[[Ruth Prawer Jhabvala]]<br />
*[[Stefania Przybył (DE)]]<br />
*[[Anka Ptaszkowska]]<br />
<br />
* [[Anna Pustowójtówna]]<br />
<br />
*</div><br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<div style="flex: 1; min-width: 300px;"><br />
<p></p><br />
<br />
== R ==<br />
<br />
* [[Marta Rachel]]<br />
<br />
* [[Elisa Radziwiłł]]<br />
*[[Józefa Ratajczak]]<br />
*[[Maria Rink]]<br />
*[[Halina Rometzki (PL)]]<br />
<br />
* [[Helena Rubinstein]]<br />
*[[Maria Rybacka]]<br />
<br />
* [[Franciszka Rychły (DE)]]<br />
* [[Franciszka Rychły (PL)]]<br />
<br />
== S ==<br />
* [[Józefa Sadowska]]<br />
*[[Marianna Schejner (DE)]]<br />
*[[Władysława Sieradzka (DE)]]<br />
*[[Krystyna Skarbek (PL)]]<br />
*[[Maria Skłodowska-Curie]]<br />
*[[Lucyna Steiner (PL)]]<br />
*[[Zofia Stryjeńska]]<br />
*[[Pelagia Szeffczyk (DE)]]<br />
*[[Agnieszka Szukalska]]<br />
<br />
== Ś ==<br />
<br />
* [[Gertruda Świerczek (DE)]]<br />
<br />
* [[Świętosława (Sigrida Storrada)]]<br />
<br />
== T ==<br />
<br />
*[[Zofia Tarka]]<br />
<br />
* [[Maria Gr. Tarnowska (DE)]]<br />
<br />
* [[Maria hr. Tarnowska (PL)]]<br />
*[[Franciszka Themerson (PL)]]<br />
*[[Pelagia Trocha (DE)]]<br />
*[[Joanna Trümner (PL)]]<br />
*[[Izabela Tyrkin]]<br />
*[[Paulina Tyszewska PL ENG DE]]<br />
<br />
*<br />
<br />
== U ==<br />
<br />
* [[Stanisława Umińska]]<br />
<br />
== V ==<br />
*[[Nina Veith]]<br />
<br />
== W ==<br />
<br />
*[[Ganna Walska]]<br />
<br />
* [[Ewa Wanat (PL)]]<br />
*[[Anna Maria Warszawska (DE)]]<br />
*[[Wanda Węgierska]]<br />
<br />
* [[Maria Wieczorek (DE)]]<br />
<br />
* [[Krystyna Wituska (DE)]]<br />
*[[Maria Wrobińska]]<br />
<br />
== Z / Ż ==<br />
<br />
* [[Blandyna Zaborowska]]<br />
*[[Anna Zagóra]]<br />
*[[Agnieszka Zarembowicz (DE)]]<br />
<br />
* [[Leokadia Zbierska (DE)]]<br />
* [[Leokadia Zbierska (PL)]]<br />
*[[Hanka Zborowska]]<br />
*[[Maria Helena Żurowska-Kurowska]]<br />
<br />
== Inne ==<br />
<br />
* [[O nas / Über uns]]<br />
<br />
*[[Posłanki z Berlina (PL)]]<br />
<br />
* [[Groby Polek w Berlinie]]<br />
<br />
* [[Polinnen im Gefängnis Plötzensee]]<br />
<br />
* [[Polki w cieniu gilotyny]]<br />
<br />
* [[Lista kobiet straconych w Plötzensee]]<br />
<br />
* [[Plötzensee Prosa]]<br />
* [[Plötzensee Prosa 2]]<br />
<br />
* [[Quest for Women* PL / D]]<br />
<br />
* [[Polskie żony obcych władców]]<br />
<br />
* [[Polkopedia Workshop 1]]<br />
* [[Polkopedia Workshop 2]]<br />
* [[Polkopedia Workshop 3]]<br />
*[[Polkopedia Workshop 4]]<br />
</div><br />
<br />
<br />
</div><br />
<br />
__NOTOC__<br />
__NOEDITSECTION__</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Polkopedia_Workshop_4&diff=2398Polkopedia Workshop 42026-07-18T07:29:28Z<p>Admin: Utworzono nową stronę "Spotkaliśmy się 9 maja 2026 roku. Gościny udzielili nam autorzy Polkopedii, profesor Michael Müller i jego, autorka i tłumaczka - Monika Wrzosek-Müller. Mieszkaj…"</p>
<hr />
<div>Spotkaliśmy się 9 maja 2026 roku.<br />
<br />
Gościny udzielili nam autorzy Polkopedii, profesor Michael Müller i jego, autorka i tłumaczka - Monika Wrzosek-Müller. Mieszkają nieopodal parku Charlottenburg, w starym szpitalu przerobionym na mieszkania. Na wszystkich uczestnikach zrobiła wrażenie przestrzeń zarówno otoczenia<br />
[[Plik:Warsztaty9maja00.jpg|prawo|bezramki|334x334px]]<br />
jak samego mieszkania. Wysokie sufity, wielkie okna, dwa balkony.<br />
<br />
Gospodarze zaoferowali nam ciasto, kawę i herbatę, adminka przyniosła staroświeckie "bajaderki" na wzór tych słodkości z PRL-u, tylko wegańskie, a główny posiłek zapewniła Marta, osoba prowadząca na Weddingu kantynę Freysinn, dostarczając dwóch potraw, jednej wegetariańskiej, jednej wege oraz ogromną miskę sałaty oraz deser, który znowu był podzielony - dla dwóch wegan przygotowano osobne miski słynnej niemieckiej "rote Grütze", czerwonego kisielu z owocami i sosem waniliowym.<br />
<br />
Pracowaliśmy nad przygotowaniem ostatnich brakujących biografii z listy Polek straconych w miejscu kaźni Plötzensee. Były to:<br />
<br />
Genowefa Młynarz<br />
<br />
Anna Zagórna</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:Warsztaty9maja01.jpg&diff=2397Plik:Warsztaty9maja01.jpg2026-07-18T07:16:09Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Dom, w którym mieszkają Michael i Monika</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:Warsztaty9maja00.jpg&diff=2396Plik:Warsztaty9maja00.jpg2026-07-18T07:13:58Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>warsztaty 9 maja 2026 roku odbyły się w mieszkaniu Moniki i Michaela</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Lista_kobiet&diff=2395Lista kobiet2026-07-18T07:06:59Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div><div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px;"><div style="flex: 1; min-width: 300px;"><br />
== A ==<br />
<br />
* [[Weronika Augustyniak]]<br />
<br />
== B ==<br />
* [[Julia Bereźnicka (PL)]]<br />
*[[Sara Bialas]]<br />
*[[Ewa Bielska (PL)]]<br />
<br />
* [[Anna Bilińska-Bohdanowicz]]<br />
*[[Irena Bobowska (DE)]]<br />
* [[Irena Bobowska (PL)]]<br />
*[[Helena Bohle-Szacka (PL)]]<br />
*[[Olga Boznańska]]<br />
*[[Franciszka Brucka (PL)]]<br />
* [[Barbara Buczek]]<br />
*[[Feliza Bursztyn]]<br />
<br />
* [[Marta Buszka (DE)]]<br />
<br />
== C ==<br />
<br />
* [[Grażyna Chrostowska]]<br />
*[[Maria Ciechomska (PL)]]<br />
*[[Bronisława Czubakowska (PL)]]<br />
* [[Elżbieta Czyżewska]]<br />
<br />
== D ==<br />
<br />
* [[Danuta Danielsson]]<br />
*[[Xawera Deybel]]<br />
*[[Dora Diamant]]<br />
*[[Pelagia Dobrzykowska (DE)]]<br />
* [[Pelagia Dobrzykowska (PL)]]<br />
*[[Alicja Dryszkiewicz]]<br />
*[[Monika Dymska (DE)]]<br />
<br />
== F ==<br />
<br />
* [[Renate von Natzmer|Benita von Falkenhayn]] (siehe Renate von Natzmer)<br />
*[[Aleksandra Faucher]]<br />
<br />
* [[Edyta Felsztyńska]]<br />
<br />
== G ==<br />
<br />
* [[Marianna Gąszczak (DE)]]<br />
*[[Zofia Gołębiewska]]<br />
*[[Maria Gratkowska-Scarlini]]<br />
*[[Cecylia Grześkiewicz (DE)]]<br />
* [[Cecylia Grześkiewicz (PL)]]<br />
<br />
* [[Wilhelmina Günther]]<br />
<br />
== H ==<br />
<br />
* [[Ewelina Hańska]]<br />
<br />
* [[Julia Hauke]]<br />
<br />
* [[Zofia Herz]]<br />
<br />
<div style="flex: 1; min-width: 300px;"><br />
== J ==<br />
* [[Hildegard Jadamowicz (Jadamowitz) D]]<br />
<br />
* [[Wiesława Jezierska (DE)]]</div></div><br />
<br />
<br />
<div style="flex: 1; min-width: 300px;"><br />
<br />
== K ==<br />
<br />
* [[Maria Kalergis]]<br />
*[[Eleonora Kalkowska]]<br />
*[[Olga Kamińska-Prokop (DE)]]<br />
* [[Olga Kamińska-Prokop (PL)]]<br />
*[[Józefa Kantor]]<br />
*[[Melania Kmiotek (DE)]]<br />
* [[Melania Kmiotek (PL)]]<br />
*[[Katarzyna Kobro]]<br />
*[[Mirosława Kocowa (DE)]]<br />
* [[Mirosława Kocowa (PL)]]<br />
*[[Halina Konieczna (DE)]]<br />
* [[Maria Konopnicka (PL)]]<br />
*[[Wiktoria (Viki) Korb (PL)]]<br />
*[[Tola Korian]]<br />
*[[Marta Koszówna]]<br />
*[[Irena Krzywicka]]<br />
* [[Maria Kuncewiczowa]]<br />
* [[Maria Kurecka (PL)]]<br />
*[[Johanna Kursatz]]<br />
* [[Maria Kwaśniewska (PL)]]<br />
<br />
== L ==<br />
<br />
* [[Karolina Lanckorońska]]<br />
*[[Katarzyna Lenhardt]]<br />
*[[Maria Leszczyńska (królowa)]]<br />
*[[Sara Lipska]]<br />
<br />
* [[Rosa Luxemburg (DE)]]<br />
<br />
== Ł ==<br />
<br />
* [[Agnieszka Łaszkiewicz (DE)]]<br />
* [[Agnieszka Łaszkiewicz (PL)]]<br />
<br />
* [[Tamara Łempicka]]<br />
<br />
== M ==<br />
<br />
* [[Helena Maćkowiak (DE)]]<br />
*[[Ewa Martynowicz (DE)]]<br />
*[[Janina Mertyn (DE)]]<br />
*[[Celina Mickiewiczowa]]<br />
<br />
* [[Magdalena Milenkovska]]<br />
*[[Irena Mitręga (PL)]]<br />
*[[Genowefa Młynarz]]<br />
*[[Helena Modrzejewska (PL)]]<br />
<br />
* [[Hella Moja]] <br />
<br />
== N ==<br />
* [[Renate von Natzmer]]<br />
*[[Pola Negri (PL)]]<br />
<br />
* [[Sonja Nejman]]<br />
*[[Hedwig (Jadwiga) Neumann (DE)]]<br />
<br />
* [[Jadwiga Neumann (PL)]]<br />
<br />
* [[Nora Ney]]<br />
<br />
== O ==<br />
<br />
* [[Hanka Ordonówna]]<br />
<br />
== P ==<br />
<br />
* [[Anna Pajonk]]<br />
<br />
* [[Maria Pawlikowska-Jasnorzewska]] <br />
*[[Marianna Pietrzak (DE)]]<br />
* [[Marianna Pietrzak (PL)]]<br />
*[[Ruth Prawer Jhabvala]]<br />
*[[Stefania Przybył (DE)]]<br />
*[[Anka Ptaszkowska]]<br />
<br />
* [[Anna Pustowójtówna]]<br />
<br />
*</div><br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<div style="flex: 1; min-width: 300px;"><br />
<p></p><br />
<br />
== R ==<br />
<br />
* [[Marta Rachel]]<br />
<br />
* [[Elisa Radziwiłł]]<br />
*[[Józefa Ratajczak]]<br />
*[[Maria Rink]]<br />
*[[Halina Rometzki (PL)]]<br />
<br />
* [[Helena Rubinstein]]<br />
*[[Maria Rybacka]]<br />
<br />
* [[Franciszka Rychły (DE)]]<br />
* [[Franciszka Rychły (PL)]]<br />
<br />
== S ==<br />
* [[Józefa Sadowska]]<br />
*[[Marianna Schejner (DE)]]<br />
*[[Władysława Sieradzka (DE)]]<br />
*[[Krystyna Skarbek (PL)]]<br />
*[[Maria Skłodowska-Curie]]<br />
*[[Lucyna Steiner (PL)]]<br />
*[[Zofia Stryjeńska]]<br />
*[[Pelagia Szeffczyk (DE)]]<br />
*[[Agnieszka Szukalska]]<br />
<br />
== Ś ==<br />
<br />
* [[Gertruda Świerczek (DE)]]<br />
<br />
* [[Świętosława (Sigrida Storrada)]]<br />
<br />
== T ==<br />
<br />
*[[Zofia Tarka]]<br />
<br />
* [[Maria Gr. Tarnowska (DE)]]<br />
<br />
* [[Maria hr. Tarnowska (PL)]]<br />
*[[Franciszka Themerson (PL)]]<br />
*[[Pelagia Trocha (DE)]]<br />
*[[Joanna Trümner (PL)]]<br />
*[[Izabela Tyrkin]]<br />
*[[Paulina Tyszewska PL ENG DE]]<br />
<br />
*<br />
<br />
== U ==<br />
<br />
* [[Stanisława Umińska]]<br />
<br />
== V ==<br />
*[[Nina Veith]]<br />
<br />
== W ==<br />
<br />
*[[Ganna Walska]]<br />
<br />
* [[Ewa Wanat (PL)]]<br />
*[[Anna Maria Warszawska (DE)]]<br />
*[[Wanda Węgierska]]<br />
<br />
* [[Maria Wieczorek (DE)]]<br />
<br />
* [[Krystyna Wituska (DE)]]<br />
*[[Maria Wrobińska]]<br />
<br />
== Z / Ż ==<br />
<br />
* [[Blandyna Zaborowska]]<br />
*[[Anna Zagóra]]<br />
*[[Agnieszka Zarembowicz (DE)]]<br />
<br />
* [[Leokadia Zbierska (DE)]]<br />
* [[Leokadia Zbierska (PL)]]<br />
*[[Hanka Zborowska]]<br />
*[[Maria Helena Żurowska-Kurowska]]<br />
<br />
== Inne ==<br />
<br />
* [[O nas / Über uns]]<br />
<br />
*[[Posłanki z Berlina (PL)]]<br />
<br />
* [[Groby Polek w Berlinie]]<br />
<br />
* [[Polinnen im Gefängnis Plötzensee]]<br />
<br />
* [[Polki w cieniu gilotyny]]<br />
<br />
* [[Lista kobiet straconych w Plötzensee]]<br />
<br />
* [[Plötzensee Prosa]]<br />
* [[Plötzensee Prosa 2]]<br />
<br />
* [[Quest for Women* PL / D]]<br />
<br />
* [[Polskie żony obcych władców]]<br />
<br />
* [[Polkopedia Workshop 1]]<br />
* [[Polkopedia Workshop 2]]<br />
* [[Polkopedia Workshop 3]]<br />
*Polkopedia Workshop 4<br />
</div><br />
<br />
<br />
</div><br />
<br />
__NOTOC__<br />
__NOEDITSECTION__</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Anna_Pajonk&diff=2394Anna Pajonk2026-06-16T21:55:10Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>'''Autorka: Ela Kargol'''<br />
<br />
== Po polsku ==<br />
Anna Pajonk. Ur. 1900 w Katowicach. Z domu Lerch, córka policjanta. Mieszkała w Katowicach. Żona, bez zawodu, pani domu. <br />
<br />
10 listopada 942 otrzymała wyrok śmierci. Stracona 4.3.1943 w berlińskim miejscu straceń Plötzensee.<br />
<br />
== Auf Deutsch ==<br />
'''Anna Pajonk ''(Pająk),'' geb. Lerch'''<br />
<br />
'''13. Januar 1900, Kattowitz (Katowice) - 4. März 1943 Berlin - Plötzensee'''<br />
<br />
=== Ihr Mädchenname klang wie ein Gesang ===<br />
Es hätte alles anders sein können. In ihrem Mädchennamen fehlte nur ein einziges „'''e'''“ mit dem sie eine Lerche gewesen wäre, die in den frühen Morgenstunden über den Feldern singt. Vielleicht hat sie in den ersten Jahren wirklich unbeschwert gesungen, getrillert, in Kattowitz oder Bogutschütz, bei den Eltern, wo die Tage noch einfach waren und die Welt überschaubar.<br />
<br />
Mit der Abtretung Oberschlesiens an Polen erhielt Anna Lerch die polnische Staatsangehörigkeit.<br />
<br />
Irgendwann heiratete sie und nahm den Namen ihres Mannes an: Pająk (''pająk'' bedeutet Spinne). In der Urteilsurkunde steht zwar „Pajonk“ - eingedeutscht, geglättet, ein Name ohne seinen ursprünglichen Klang. Und wieder hatte sie Pech: Es fehlte das „'''ą'''“, dieses kleine Zeichen, das den Sinn verändert. ''Szczęśliwy ten dom, gdzie pająki są'' – glücklich das Haus, in dem Spinnen wohnen. Doch sie hieß Pajonk, wie ihr Ehemann, und der Zauber des Namens blieb ihr ein zweites Mal verwehrt.<br />
<br />
Anna Lerch wurde am 13. Januar 1900 in Kattowitz geboren. Neben den zwei Buchstaben, dem einen, der fehlte, und dem anderen, der durch zwei falsche ersetzt wurde, stand auch eine Zahl in ihrem Leben: die '''13'''. Weder Buchstaben noch Zahlen tragen Schuld an ihrem kurzen Leben und ihrem frühen, unnötigen und brutalen Tod. Und doch wirken sie wie Vorboten, die man erst im Rückblick erkennt. <br />
<br />
Ihr Vater war Deutscher und arbeitete als Polizist in Bogutschütz, einem Ort bei Kattowitz, der ab 1924 zu Katowice gehörte. Die Mutter, Paula, hatte - wie man es damals nannte – den Status „ohne Beruf“. Das bedeutete, dass sie den Haushalt führte. Sie brachte die Kinder zur Welt, kümmerte sich um sie und ihren Mann, kochte, putzte, wusch die Wäsche und bewältigte all die Arbeiten, die ein Familienleben überhaupt ermöglichten. <br />
<br />
Anna lebte bei ihren Eltern. 1924 heiratete sie den Polen Karl Pajonk (Karol Pająk). Karol arbeitete als Dekorateur und wohnte mit seiner Familie in Katowice in der Sobieskistraße 25. Auch Anna zog nach der Hochzeit dorthin. Im Adressbuch von 1935 erscheint eine Maria Pająk, Witwe - höchstwahrscheinlich Karls Mutter. Sein Vater starb 1931. Die Straße, in der die Familie lebte, trug im Deutschen Reich (bis 1922) und während der deutschen Besatzung Polens (1939–1945) den Namen '''Roonstraße'''. In der Zwischenkriegszeit von 1922 bis 1939 und erneut ab 1945 hieß sie '''Jan‑III-Sobieski‑Straße'''. Im Jahr 1923 gründete '''Wojciech Korfanty''' im Haus Nr. 11 die Schlesische Druck‑ und Verlagsgesellschaft „Polonia“ AG (Śląskie Zakłady Graficzne i Wydawnicze „Polonia“ S.A.) Die erneute Umbenennung der Straße im Jahr 1939 erlebte Anna nicht mehr. Das Haus, in dem die Familie Pająk wohnte, sofern die Nummerierung unverändert blieb, steht bis heute. <br />
<br />
https://fotopolska.eu/1109018,foto.html?s=0.9&cx=890&cy=657<br />
<br />
=== Verhaftung ===<br />
Anna Pajonk (Pająk) wurde am 9. September 1939 verhaftet, vier Tage nach dem Einmarsch der deutschen Truppen in Kattowitz. <br />
<br />
Die Stadt, nur zwanzig Kilometer von der polnisch‑deutschen Grenze entfernt, leistete nicht lange Widerstand. <br />
<br />
Und diejenigen, die die Stadt verteidigten - die kleinen Einheiten der Selbstverteidigung, schlesische Aufständische, Pfadfinder - bezahlten dafür einen hohen Preis. Viele von ihnen wurden bereits Anfang September erschossen. <br />
<br />
Nach ihrer Festnahme wurde Anna Pajonk ''(Pająk)'' zunächst in die Untersuchungshaft nach Breslau gebracht, später nach Berlin überstellt. Über das Frauengefängnis Barnimstraße gelangte sie schließlich in die Strafanstalt Plötzensee. Es war ihre letzte Station. Am 4. März 1943 wurde sie in Berlin‑Plötzensee durch Enthauptung hingerichtet. <br />
<br />
Aus der Ehe mit Karl Pajonk (''Pająk'') stammten fünf Kinder. Zwei von ihnen starben früh. Das jüngste Kind wurde im August 1935 geboren. Fünf Jahre später wurde seine Mutter verhaftet. Fast acht Jahre nach der Geburt des jüngsten Kindes wurde Anna Pajonk (''Pająk'') ermordet. Der Vater Karl kam höchstwahrscheinlich im Konzentrationslager Mauthausen ums Leben. Die Kinder blieben als Waisen zurück. <br />
<br />
Anna Pajonk (''Pająk''), ihr Bruder Franz Lerch und ihr Ehemann Karl Pajonk ''(Pająk'') arbeiteten bereits lange vor Kriegsbeginn für den polnischen Nachrichtendienst. Aus der Anklageschrift vom 27. Juli 1942 sowie aus dem Todesurteil des Volksgerichtshofs vom 10. November 1942 geht hervor, dass die Angeklagte - und letztlich zu Unrecht Verurteilte - vor allem aus der wirtschaftlichen Notlage ihrer Familie heraus handelte.<br />
<br />
Aus den Unterlagen des Todesurteils ergibt sich nicht, dass Anna ''Pająk'' aus politischen, patriotischen oder oppositionellen Motiven tätig war.<br />
<br />
Die Urteile und ihre Begründungen wurden jedoch von nationalsozialistischen Behörden verfasst und folgten der damals üblichen, ideologisch geprägten Narration.<br />
<br />
''Landesverrat ist nach § 89 Stgb grundsätzlich mit der Todesstrafe bedroht, nur bei Ausländern kann nach § 89 Abs. 2 StGB auf lebenlanges Zuchthaus erkannt werden. Die Angeklagte war zur Tatzeit zwar rechtlich eine Ausländerin, der Senat hat jedoch aus folgenden Gründen davon abgesehen, auf sie die Ausnahmebestimmung des § 89Abs.2 StGB anzuwenden. Nach ständiger Rechtsprechung ist eine Ausnahme von der Todestrafe auch bei einem Ausländer nur dann vertretbar, wenn die Tat uneigennützig und aus patriotischen Beweggrunden begangen worden ist. Davon kann bei der Angeklagten keine Rede sein. Sie ist der Abstammung nach nicht Polin, sondern Deutsche und ist auch nicht aus uneigennützigen Gründen tätig geworden...''<br />
<br />
''...Es darf in einer Zeit, in der an den Kriegsfronten die Besten ihr Leben für ihr Volk einsetzen und so viel Gutes Blut für Deutschland fließen muss, das schlechte Blut, welches sein deutsches Volkstum verrät, grundsätzlich nicht geschont werden. Der Senat hat daher die Todestrafe gegen die Angeklagte verhängt.“'' <br />
<br />
https://www.gedenkstaette-ploetzensee.de/totenbuch/recherche/person/pajonk-anna<br />
<br />
Diese Begründung widerspricht sich in jedem nationalistisch gefärbten Amtssatz und in jedem Todesurteil des Volksgerichts besonders gegenüber jenen Ausländerinnen und Ausländern, die uneigennützig und aus patriotischen Motiven handelten, ebenso wie gegenüber denen, die aus anderen Beweggründen Hilfe leisteten.<br />
<br />
Aber "Recht ist, was dem Volke nützt". <br />
<br />
<br />
Anna Pająk, Mutter von fünf Kindern, rechnete mit Sicherheit nicht mit der höchsten Strafe.<br />
<br />
<br />
<nowiki>***</nowiki><br />
<br />
<br />
Ihr Mädchenname klang wie ein Gesang,<br />
<br />
wie Morgentöne, die von Weitem gleiten,<br />
<br />
melodisch, fröhlich, hell und lebenslang <br />
<br />
Klänge aus Tagen, die das Glück begleiten. <br />
<br />
<br />
Voll Freude in den Morgenstunden,<br />
<br />
voll Hoffnung aufs Familienglück<br />
<br />
und auf die Liebe auf'n ersten Blick, <br />
<br />
und Zukunft, die verging in einer Stunde.<br />
<br />
<br />
Bevor das Leben richtig blühte,<br />
<br />
kam Haft, Verhör, Urteil und Tod.<br />
<br />
Und keine Rettung aus dieser Not.<br />
<br />
<br />
Sie könnte eine Lerche sein,<br />
<br />
empor zum weiten Himmel steigen<br />
<br />
den Tag begrüßen mit dem hohen C <br />
<br />
doch fehlte ihr das kleine, unscheinbare „e“.<br />
<br />
== Links ==<br />
https://www.gedenkstaette-ploetzensee.de/totenbuch/recherche/person/pajonk-anna<br />
<br />
https://fotopolska.eu/1109018,foto.html?s=0.9&cx=890&cy=657</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Johanna_Kursatz&diff=2393Johanna Kursatz2026-06-12T11:17:49Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>== Po polsku ==<br />
'''Autorka: Marta Kubiś'''<br />
<br />
=== Życiorys ===<br />
<br />
==== Młodość ====<br />
Johanna Kursatz (z domu Dombrowska, nazwisko po mężu Stanisławie) urodziła się 15. lutego 1900 w Kiełpinach gm. Siedlec. Po ukończeniu szkoły podstawowej pracowała w gospodarstwie rodziców, a następnie jako pomoc domowa i pokojówka. W latach 1925–1932 regularnie pracowała w majątkach ziemskich w Niemczech.<br />
<br />
Krótko przed wybuchem wojny mieszkała w Siedlcu – podwolsztyńskim miasteczku, wówczas położonym w linii prostej ok. 29 km od granicy polsko-niemieckiej. Poza wyjazdami do pracy, po niemieckiej stronie granicy odwiedzała siostrę. Z tego tytułu dysponowała roczną przepustką graniczną, cenną dla polskiego wywiadu.<br />
<br />
==== Działalność szpiegowska ====<br />
W kwietniu 1939 r. zostaje zwerbowana przez polskie służby wywiadowcze m.in. pod groźbą odebrania przepustki. Od tej pory pracuje pod pseudonimem Anna Krug z nr ewidencyjnym 3201-5/32015, przyjmując zadania od znajomego jej męża, pogranicznika nazwiskiem Josef Heinz. <blockquote>[[Plik:Marest1.png|alt=Informacja o Johannie Kursatz w książce "Sztuka dezinformacji" Ryszarda Maresta|mały|Informacja o Johannie Kursatz w książce "Sztuka dezinformacji" Ryszarda Maresta]]„W każdej placówce I linii powołano wywiadowcę w stopniu podoficera, który w ramach swoich obowiązków szkolił strażników m. in. do pozyskiwania dodatkowych informacji, w rozmowach od osób legalnie przekraczających granice, oraz na podstawie spostrzeżeń osobistych. (…) Wywiad straży oprócz walki z przestępstwami skarbowo‑przemytniczymi, wspierał działania Oddziału II Sztabu Generalnego (Głównego), a także prowadził rozpoznanie przedpola (wywiad płytki) sięgający do 30 km, w głąb granic państwa sąsiedniego”</blockquote>Co ciekawe, Heinz w pierwszej kolejności starał się w zwerbować męża Johanny, ten jednak konsekwentnie odmawiał z obawy o życie. Później ona sama kilkukrotnie próbowała zerwać współpracę.<br />
<br />
Od maja wykonuje zadanie pozyskiwania informacji o znaczeniu militarnym, w szczególności dotyczących ruchów wojsk niemieckich i fortyfikacji. Przygotowuje dla „polskiej centrali” (prawdopodobnie chodzi o Oddział II Sztabu Głównego Wojska Polskiego) sprawozdania z prac przy budowie obiektów w obrębie Międzyrzeckiego Regionu Umocnionego w okolicy Wysokiej. Donosi między innymi:<blockquote>"W podziemnych tunelach trwają jeszcze intensywne prace, pracuje wielu ludzi, ale już zainstalowano rozmaite aparatury, bardzo wydajne maszyny i instalacje wysokiego napięcia." </blockquote><br />
[[Plik:Mapa39.png|alt=Mapa podróży Johanny Kursatz|mały|Mapa podróży Johanny Kursatz]]<br />
Stąd wiadomo dziś, że już w roku 1939 r. Niemcy uruchomili w Międzyrzeckim Rejonie Umocnionym, do którego należał obiekt w Wysokiej, podziemną fabrykę – albo fabryki. Prawdziwość i znaczenie tej informacji potwierdzają członkowie Abwehry w osobie szefa III Oddziału Abwehry (informacja z niemieckiej dokumentacji sądowej). Oznaczałoby to również, że prace przy budowie całego MRU mogły rozpocząć się nawet dziesięć lat wcześniej, najprawdopodobniej pod pretekstem rozwijania górnictwa i przemysłu na użytek cywilny.<br />
<br />
W skierowanym przeciwko Johannie akcie oskarżenia można też przeczytać o specjalnych mostach wyposażonych w mechanizmy hydrotechniczne, umożliwiające selektywne zalewanie zajętych fragmentów okopów.<br />
<br />
Do sierpnia 1939 r. Johanna odbywa sześć takich podróży, podczas których odwiedza lub rozpytuje o miejscowości:<br />
<br />
Zullichau (Sulechów), Groß-Schmölln (Smolno Wielkie), Reckenwalde (Wojnowo)<br />
<br />
Unruhstadt (Kargowa), Krummendorf (Krężoły), Krammensee (Kramsko), Radewitsch (Radowice), Hochwalde (Wysoka)<br />
<br />
Hochwalde (Wysoka), Krammensee (Kramsko), Groß-Schmölln (Smolno Wielkie)<br />
<br />
Unruhstadt (Kargowa), Züllichau (Sulechów), Klemzig (Klępsk), Grossdorf (Wielka Wieś)<br />
<br />
Langmeil (Okunin), Klemzig (Klępsk)<br />
[[Plik:Kursatz Anklagenschrift1.jpg|alt=Johanna Kursatz, Akt oskarżenia, str. 1|mały|Johanna Kursatz, Akt oskarżenia, str. 1]]<br />
Krammensee (Kramsko), Langmeil (Okunin), Oppelwitz (Opalewo), Schwiebus (Świebodzin), Neu-Bentschen (Zbąszynek)<br />
<br />
Za każdym razem zdobywa informacje różnymi drogami: uważnie obserwuje teren, wypytuje miejscowych, szczególną presję wywierając na osobach, które mogą wiedzieć coś więcej o prowadzonych w okolicy robotach budowlanych, jak np. pracowników tam zatrudnionych i ich rodziny.<br />
<br />
==== Plötzensee ====<br />
Po zajęciu tych terenów przez wojska hitlerowskie, akta osobowe współpracowników polskiego wywiadu trafiły w ręce Niemców. Jak wyjaśnia w swoim opracowaniu historyczka i archiwistka Regina Czarnecka:<blockquote>„W czasie okupacji dokumenty służb informacyjnych WP stanowiły szczególny przedmiot zainteresowania Abwehry i Gestapo. O tym, że poddane były licznym analizom, dzięki czemu rozpracowano sieć agenturalną polskiego wywiadu, świadczą nie tylko zachowane niemieckie opracowania, ale przede wszystkim liczne aresztowania osób współpracujących z polskim wywiadem.”</blockquote>Wśród aresztowanych znalazła się Johanna Kursatz. 7 sierpnia 1941 roku prokurator złożył długi na dwadzieścia stron akt oskarżenia, na podstawie którego 19 października 1941 r. zapadł wyrok skazujący. <br />
<br />
<br />
2 marca 1942 r. Johanna trafiła do więzienia w Plötzensee na berlińskim Charlottenburgu, gdzie już kolejnego dnia została stracona w wieku 42 lat.<br />
[[Plik:Kattowitzer.png|alt=Informacja z Kattowitzer Zeitung|mały|Informacja z Kattowitzer Zeitung]]<br />
O zdarzeniu tak informował katowicki dziennik „Kattowitzer Zeitung”: <br />
<br />
==== Upamiętnienie ====<br />
Grób Johanny Kursatz znajduje się na cmentarzu w berlińskim Charlottenburgu.<br />
<br />
Jest to szczególne i po części tylko symboliczne miejsce pochówku, ponieważ znajduje się w nim jedynie mikroskopijna część jej ciała. To slajd histologiczny - próbka tkanki zachowana pomiędzy szklanymi płytkami do badań mikroskopowych. Materiał pobrał naukowiec, który na potrzeby swoich badań otrzymywał z katowni w Plötzensee fragmenty ciał skazanych tuż po egzekucji. Preparaty odnalazła wiele lat po wojnie jego wnuczka na strychu domu rodzinnego.<br />
<br />
Nie wiadomo gdzie znajduje się pozostała część jej szczątków, podobnie jak w przypadku wielu innych skazanych dla których jedynym miejscem pamięci jest pomnik poświęcony ofiarom reżimu nazistowskiego na cmentarzu w Plötzensee.<br />
<br />
==== Bibliografia ====<br />
[[Plik:Marest2.png|alt=Informacja o Johannie Kursatz i innych agent(k)ach w książce "Sztuka dezinformacji" Ryszarda Maresta|mały|Informacja o Johannie Kursatz i innych agent(k)ach w książce "Sztuka dezinformacji" Ryszarda Maresta]]<br />
Bistram Beata. ''Jak odczytywać metryki zapisane po niemiecku?'' [online] Bielsko-Biała : Kwartalnik genealogiczny More Maiorum [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://moremaiorum.pl/odczytywac-niemieckie-metryki-chrzty-sluby-zgony/</nowiki> <br />
<br />
Chlesberg Grigori. ''Ortsnamen im Wandel. Geographische Wissensordnungen in der Geschichte deutsch-polnischer Grenzregionen.'' [online] Herder-Institut für historische Ostmitteleuropaforschung in Marburg : Copernico [dostęp: 17.05.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://www.copernico.eu/de/themenbeitraege/ortsnamen-im-wandel-geographische-wissensordnungen-der-geschichte-deutsch-polnischer-grenzregionen</nowiki><br />
<br />
Czarnecka Regina. ''Oddział II sztabu głównego (generalnego) w latach 1921-1939. Zarys organizacyjny i przegląd zawartości inwentarza''. Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej. 2006, 28, s. 64-105<br />
<br />
''Encyklopedia dawnych zawodów na Śląsku cz. 2'' [online] Żyrowa: Stowarzyszenie Semper Silesiana [dostęp: 16.05.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>http://sempersilesiana.pl/encyklopedia-dawnych-zawodow-na-slasku-czesc-2/</nowiki><br />
<br />
Goryński Grzegorz. ''Powstanie, organizacja i funkcjonowanie Straży Granicznej w latach 1928-1939.'' Słupskie Studia Historyczne. 2012, 18, s. 225-242<br />
<br />
Hlebionek Marcin. ''Alfabetyczny wykaz powiatów na ziemiach zachodnich wg podziału administracyjnego z 1939 r.'' [online] Toruń : Inne oblicza historii [dostęp: 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://ioh.pl/artykuly/pokaz/alfabetyczny-wykaz-powiatw-na-ziemiach-zachodnich-wg-podziau-administracyjnego-z--r,13/</nowiki><br />
<br />
''Kiedy powstawało Riese cd.5''. [online] Sowiogórski Olbrzym - prawda o Riese [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://riese-inne.blogspot.com/2012/10/kiedy-powstawao-riese-cd5.html</nowiki><br />
<br />
''Kreis Bomst'' [online] Dessau-Roßlau : Arbeitsgemeinschaft Ostdeutscher Familienforscher [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://agoff.de/?p=27304</nowiki><br />
<br />
Lemiesz Wiktor, ''Niespokojne pogranicze''. ''Warszawa: MON Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1989''. <nowiki>ISBN 8311076782</nowiki><br />
<br />
Leutner Klaus. Das Urnensammelgrabfeld U1/U2 Auf dem Friedhof Altglienicke in Berlin-Treptow/Köpenick. W: Gedenkstättenrundbrief 207. 2022. 09. s. 8-14<br />
<br />
Marest Ryszard. ''Sztuka dezinformacji''. Eksplorator. 1995, 2, s.94<br />
<br />
''Marzahn Parkfriedhof'' [online] Warszawa: Fundacja "Polsko-Niemieckie Pojednanie" [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://www.polskiegroby.pl/cmentarz.php?jez=pl&cmentarzok=56&miejsceok=349&landok=3</nowiki><br />
<br />
Sperka Zbigniew, ''Zarys organizacji i działalności Polskiej Straży Granicznej w latach 1928–1939.'' Przegląd Prawniczy Ekonomiczny i Społeczny. 2014. 2, s. 94<br />
<br />
ROZPORZĄDZENIE MINISTER ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ, MINISTER ZIEM ODZYSKANYCH z dnia 15 marca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości.” (M.P.1947.37.297)<br />
<br />
Sikora Mirosława. ''Zasady i praktyka przejęcia majątku polskiego przez III Rzeszę, ze szczególnym uwzględnieniem sektora rolnego oraz mieszkaniowego, na przykładzie prowincji śląskiej (górnośląskiej) w latach 1939–1944''. Pamięć i Sprawiedliwość. 2008, 2, s. 43-82<br />
<br />
''OKUNIN /Langmeil/'' [online] Zamki, pałace, dworki… [dostęp: 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://zamkilubuskie.pl/okuninlangmeil/</nowiki><br />
<br />
Uchwała nr 0007.193.2025 Rady Miejskiej w Sulechowie z dnia 15 kwietnia 2025 r. w sprawie gminnego programu opieki nad zabytkami gminy Sulechów na lata 2025 – 2029 ( Dziennik Urzędowy Województwa Lubuskiego rok 2025 poz. 1529 )<br />
<br />
UCHWAŁA NR 0007.193.2025 RADY MIEJSKIEJ W SULECHOWIE z dnia 15 kwietnia 2025 r. w sprawie gminnego programu opieki nad zabytkami gminy Sulechów na lata 2025 – 2029 ( Dziennik Urzędowy Województwa Lubuskiego rok 2025 poz. 1529)<br />
<br />
''Umocnienia i Fortyfikacje,'' red. Matuszak Waldek, Lewsza Robert [online] Gostyń : Vaterland [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://www.vaterland.pl/umocnienia_i_fortyfikacje.html</nowiki><br />
<br />
Winkelmann Andreas, ''Traces of Nazi victims in Hermann Stieve’s histological collection.'' Annals of Anatomy. 2021, 237. art. 151720 <br />
<br />
''Wojnowo'' [online] Zielona Góra: Ziemialubuska.pl [dostęp: 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://ziemialubuska.pl/pl/lokalnie/powiaty-i-gminy/powiat-zielonogorski/kargowa-gmina/wojnowo</nowiki> <br />
<br />
Woźniakowski Krzysztof. ''Polskojęzyczna prasa gadzinowa w tzw . Starej Rzeszy (1939-1945).'' Kraków: Wydawnictwo Naukowe AP [Akademii Pedagogicznej]. 2001. <nowiki>ISBN 9788372711151</nowiki><br />
<br />
''Wysoka, Rajd Karabanowa i schron przeciwlotniczy.'' [online] Żarów: Stowarzyszenie Labiryntarium.pl [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: ''<nowiki>https://www.labiryntarium.pl/miejsca-szczegolne/mru/1457-karabanow.html</nowiki>''<br />
<br />
Żuraszek-Ryś Iwona. ''Nazwy miejscowe powiatu zielonogórskiego''. Red. Szczeszek Beata. Zielona Góra: OFICYNA WYDAWNICZA UNIWERSYTETU ZIELONOGÓRSKIEGO. 2009. ISBN978-83-7481-288-7 <br />
<br />
== Auf Deutsch ==<br />
[[Plik:Kursatz-Gefangegenkarte.jpg|alt=Johanna Kursatz, Gefangegenkarte Plötzensee|mały|Johanna Kursatz, Gefangegenkarte Plötzensee]]<br />
Geb. 15. Februar 1900, Kölpin/Kreis Wollstein (Kiełpino/Wolsztyn) – gest. (hingerichtet) 3. März 1942<br />
<br />
Johanna Kursatz, geborene Dombrowski, wird am 15. Februar 1900 in Kölpin im Kreis Wollstein geboren. Nach dem Besuch der Volksschule ist sie erst im Haushalt ihrer Elern und anschließend als Haushaltsgehilfin und Stubenmädchen tätig. Von 1925 bis 1932 arbeitet sie regelmäßig auf Landgütern in Deutschland.<br />
<br />
Johanna Kursatz hat eine Schwester, die im deutschen Grenzgebiet lebt, und ist im Besitz eines Jahresgrenzausweises. Im April 1939 wird sie daher vom polnischen Nachrichtendienst angeworben und erhält den Auftrag, militärisch relevante Informationen vor allem zu deutschen Truppenbewegungen und Befestigungsbauten zu beschaffen. Bis August 1939 unternimmt sie mehrere Reisen nach Deutschland.<br />
<br />
Sie wird am 7. März 1941 festgenommen und am 19. November 1941 durch den „Volksgerichtshof” wegen „Landesverrats” zum Tode verurteilt. Inhaftiert im Frauengefängnis in der Barnimstrasse. Sie wurde am 3. März 1942 im Strafgefängnis Berlin-Plötzensee hingerichtet.<br />
<br />
== Links ==<br />
https://de.wikipedia.org/wiki/Liste_im_Deutschen_Reich_hingerichteter_Personen<br />
<br />
https://www.gedenkstaette-ploetzensee.de/totenbuch/recherche/person/kursatz-johanna</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:Marest2.png&diff=2392Plik:Marest2.png2026-06-12T11:16:55Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Informacja o Johannie Kursatz i innych agent(k)ach w książce "Sztuka dezinformacji" Ryszarda Maresta</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:Marest1.png&diff=2391Plik:Marest1.png2026-06-12T11:15:39Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Informacja o Johannie Kursatz w książce "Sztuka dezinformacji" Ryszarda Maresta</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Johanna_Kursatz&diff=2390Johanna Kursatz2026-06-12T11:10:30Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>== Po polsku ==<br />
'''Autorka: Marta Kubiś'''<br />
<br />
=== Życiorys ===<br />
<br />
==== Młodość ====<br />
Johanna Kursatz (z domu Dombrowska, nazwisko po mężu Stanisławie) urodziła się 15. lutego 1900 w Kiełpinach gm. Siedlec. Po ukończeniu szkoły podstawowej pracowała w gospodarstwie rodziców, a następnie jako pomoc domowa i pokojówka. W latach 1925–1932 regularnie pracowała w majątkach ziemskich w Niemczech.<br />
<br />
Krótko przed wybuchem wojny mieszkała w Siedlcu – podwolsztyńskim miasteczku, wówczas położonym w linii prostej ok. 29 km od granicy polsko-niemieckiej. Poza wyjazdami do pracy, po niemieckiej stronie granicy odwiedzała siostrę. Z tego tytułu dysponowała roczną przepustką graniczną, cenną dla polskiego wywiadu.<br />
<br />
==== Działalność szpiegowska ====<br />
W kwietniu 1939 r. zostaje zwerbowana przez polskie służby wywiadowcze m.in. pod groźbą odebrania przepustki. Od tej pory pracuje pod pseudonimem Anna Krug z nr ewidencyjnym 3201-5/32015, przyjmując zadania od znajomego jej męża, pogranicznika nazwiskiem Josef Heinz. <blockquote>„W każdej placówce I linii powołano wywiadowcę w stopniu podoficera, który w ramach swoich obowiązków szkolił strażników m. in. do pozyskiwania dodatkowych informacji, w rozmowach od osób legalnie przekraczających granice, oraz na podstawie spostrzeżeń osobistych. (…) Wywiad straży oprócz walki z przestępstwami skarbowo‑przemytniczymi, wspierał działania Oddziału II Sztabu Generalnego (Głównego), a także prowadził rozpoznanie przedpola (wywiad płytki) sięgający do 30 km, w głąb granic państwa sąsiedniego”</blockquote>Co ciekawe, Heinz w pierwszej kolejności starał się w zwerbować męża Johanny, ten jednak konsekwentnie odmawiał z obawy o życie. Później ona sama kilkukrotnie próbowała zerwać współpracę.<br />
<br />
Od maja wykonuje zadanie pozyskiwania informacji o znaczeniu militarnym, w szczególności dotyczących ruchów wojsk niemieckich i fortyfikacji. Przygotowuje dla „polskiej centrali” (prawdopodobnie chodzi o Oddział II Sztabu Głównego Wojska Polskiego) sprawozdania z prac przy budowie obiektów w obrębie Międzyrzeckiego Regionu Umocnionego w okolicy Wysokiej. Donosi między innymi:<blockquote>"W podziemnych tunelach trwają jeszcze intensywne prace, pracuje wielu ludzi, ale już zainstalowano rozmaite aparatury, bardzo wydajne maszyny i instalacje wysokiego napięcia." </blockquote><br />
[[Plik:Mapa39.png|alt=Mapa podróży Johanny Kursatz|mały|Mapa podróży Johanny Kursatz]]<br />
Stąd wiadomo dziś, że już w roku 1939 r. Niemcy uruchomili w Międzyrzeckim Rejonie Umocnionym, do którego należał obiekt w Wysokiej, podziemną fabrykę – albo fabryki. Prawdziwość i znaczenie tej informacji potwierdzają członkowie Abwehry w osobie szefa III Oddziału Abwehry (informacja z niemieckiej dokumentacji sądowej). Oznaczałoby to również, że prace przy budowie całego MRU mogły rozpocząć się nawet dziesięć lat wcześniej, najprawdopodobniej pod pretekstem rozwijania górnictwa i przemysłu na użytek cywilny.<br />
<br />
W skierowanym przeciwko Johannie akcie oskarżenia można też przeczytać o specjalnych mostach wyposażonych w mechanizmy hydrotechniczne, umożliwiające selektywne zalewanie zajętych fragmentów okopów.<br />
<br />
Do sierpnia 1939 r. Johanna odbywa sześć takich podróży, podczas których odwiedza lub rozpytuje o miejscowości:<br />
<br />
Zullichau (Sulechów), Groß-Schmölln (Smolno Wielkie), Reckenwalde (Wojnowo)<br />
<br />
Unruhstadt (Kargowa), Krummendorf (Krężoły), Krammensee (Kramsko), Radewitsch (Radowice), Hochwalde (Wysoka)<br />
<br />
Hochwalde (Wysoka), Krammensee (Kramsko), Groß-Schmölln (Smolno Wielkie)<br />
<br />
Unruhstadt (Kargowa), Züllichau (Sulechów), Klemzig (Klępsk), Grossdorf (Wielka Wieś)<br />
<br />
Langmeil (Okunin), Klemzig (Klępsk)<br />
[[Plik:Kursatz Anklagenschrift1.jpg|alt=Johanna Kursatz, Akt oskarżenia, str. 1|mały|Johanna Kursatz, Akt oskarżenia, str. 1]]<br />
Krammensee (Kramsko), Langmeil (Okunin), Oppelwitz (Opalewo), Schwiebus (Świebodzin), Neu-Bentschen (Zbąszynek)<br />
<br />
Za każdym razem zdobywa informacje różnymi drogami: uważnie obserwuje teren, wypytuje miejscowych, szczególną presję wywierając na osobach, które mogą wiedzieć coś więcej o prowadzonych w okolicy robotach budowlanych, jak np. pracowników tam zatrudnionych i ich rodziny.<br />
<br />
==== Plötzensee ====<br />
Po zajęciu tych terenów przez wojska hitlerowskie, akta osobowe współpracowników polskiego wywiadu trafiły w ręce Niemców. Jak wyjaśnia w swoim opracowaniu historyczka i archiwistka Regina Czarnecka:<blockquote>„W czasie okupacji dokumenty służb informacyjnych WP stanowiły szczególny przedmiot zainteresowania Abwehry i Gestapo. O tym, że poddane były licznym analizom, dzięki czemu rozpracowano sieć agenturalną polskiego wywiadu, świadczą nie tylko zachowane niemieckie opracowania, ale przede wszystkim liczne aresztowania osób współpracujących z polskim wywiadem.”</blockquote>Wśród aresztowanych znalazła się Johanna Kursatz. 7 sierpnia 1941 roku prokurator złożył długi na dwadzieścia stron akt oskarżenia, na podstawie którego 19 października 1941 r. zapadł wyrok skazujący. <br />
<br />
<br />
2 marca 1942 r. Johanna trafiła do więzienia w Plötzensee na berlińskim Charlottenburgu, gdzie już kolejnego dnia została stracona w wieku 42 lat.<br />
[[Plik:Kattowitzer.png|alt=Informacja z Kattowitzer Zeitung|mały|Informacja z Kattowitzer Zeitung]]<br />
O zdarzeniu tak informował katowicki dziennik „Kattowitzer Zeitung”: <br />
<br />
==== Upamiętnienie ====<br />
Grób Johanny Kursatz znajduje się na cmentarzu w berlińskim Charlottenburgu.<br />
<br />
Jest to szczególne i po części tylko symboliczne miejsce pochówku, ponieważ znajduje się w nim jedynie mikroskopijna część jej ciała. To slajd histologiczny - próbka tkanki zachowana pomiędzy szklanymi płytkami do badań mikroskopowych. Materiał pobrał naukowiec, który na potrzeby swoich badań otrzymywał z katowni w Plötzensee fragmenty ciał skazanych tuż po egzekucji. Preparaty odnalazła wiele lat po wojnie jego wnuczka na strychu domu rodzinnego.<br />
<br />
Nie wiadomo gdzie znajduje się pozostała część jej szczątków, podobnie jak w przypadku wielu innych skazanych dla których jedynym miejscem pamięci jest pomnik poświęcony ofiarom reżimu nazistowskiego na cmentarzu w Plötzensee.<br />
<br />
==== Bibliografia ====<br />
Bistram Beata. ''Jak odczytywać metryki zapisane po niemiecku?'' [online] Bielsko-Biała : Kwartalnik genealogiczny More Maiorum [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://moremaiorum.pl/odczytywac-niemieckie-metryki-chrzty-sluby-zgony/</nowiki> <br />
<br />
Chlesberg Grigori. ''Ortsnamen im Wandel. Geographische Wissensordnungen in der Geschichte deutsch-polnischer Grenzregionen.'' [online] Herder-Institut für historische Ostmitteleuropaforschung in Marburg : Copernico [dostęp: 17.05.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://www.copernico.eu/de/themenbeitraege/ortsnamen-im-wandel-geographische-wissensordnungen-der-geschichte-deutsch-polnischer-grenzregionen</nowiki><br />
<br />
Czarnecka Regina. ''Oddział II sztabu głównego (generalnego) w latach 1921-1939. Zarys organizacyjny i przegląd zawartości inwentarza''. Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej. 2006, 28, s. 64-105<br />
<br />
''Encyklopedia dawnych zawodów na Śląsku cz. 2'' [online] Żyrowa: Stowarzyszenie Semper Silesiana [dostęp: 16.05.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>http://sempersilesiana.pl/encyklopedia-dawnych-zawodow-na-slasku-czesc-2/</nowiki><br />
<br />
Goryński Grzegorz. ''Powstanie, organizacja i funkcjonowanie Straży Granicznej w latach 1928-1939.'' Słupskie Studia Historyczne. 2012, 18, s. 225-242<br />
<br />
Hlebionek Marcin. ''Alfabetyczny wykaz powiatów na ziemiach zachodnich wg podziału administracyjnego z 1939 r.'' [online] Toruń : Inne oblicza historii [dostęp: 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://ioh.pl/artykuly/pokaz/alfabetyczny-wykaz-powiatw-na-ziemiach-zachodnich-wg-podziau-administracyjnego-z--r,13/</nowiki><br />
<br />
''Kiedy powstawało Riese cd.5''. [online] Sowiogórski Olbrzym - prawda o Riese [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://riese-inne.blogspot.com/2012/10/kiedy-powstawao-riese-cd5.html</nowiki><br />
<br />
''Kreis Bomst'' [online] Dessau-Roßlau : Arbeitsgemeinschaft Ostdeutscher Familienforscher [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://agoff.de/?p=27304</nowiki><br />
<br />
Lemiesz Wiktor, ''Niespokojne pogranicze''. ''Warszawa: MON Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1989''. <nowiki>ISBN 8311076782</nowiki><br />
<br />
Leutner Klaus. Das Urnensammelgrabfeld U1/U2 Auf dem Friedhof Altglienicke in Berlin-Treptow/Köpenick. W: Gedenkstättenrundbrief 207. 2022. 09. s. 8-14<br />
<br />
Marest Ryszard. ''Sztuka dezinformacji''. Eksplorator. 1995, 2, s.94<br />
<br />
''Marzahn Parkfriedhof'' [online] Warszawa: Fundacja "Polsko-Niemieckie Pojednanie" [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://www.polskiegroby.pl/cmentarz.php?jez=pl&cmentarzok=56&miejsceok=349&landok=3</nowiki><br />
<br />
Sperka Zbigniew, ''Zarys organizacji i działalności Polskiej Straży Granicznej w latach 1928–1939.'' Przegląd Prawniczy Ekonomiczny i Społeczny. 2014. 2, s. 94<br />
<br />
ROZPORZĄDZENIE MINISTER ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ, MINISTER ZIEM ODZYSKANYCH z dnia 15 marca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości.” (M.P.1947.37.297)<br />
<br />
Sikora Mirosława. ''Zasady i praktyka przejęcia majątku polskiego przez III Rzeszę, ze szczególnym uwzględnieniem sektora rolnego oraz mieszkaniowego, na przykładzie prowincji śląskiej (górnośląskiej) w latach 1939–1944''. Pamięć i Sprawiedliwość. 2008, 2, s. 43-82<br />
<br />
''OKUNIN /Langmeil/'' [online] Zamki, pałace, dworki… [dostęp: 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://zamkilubuskie.pl/okuninlangmeil/</nowiki><br />
<br />
Uchwała nr 0007.193.2025 Rady Miejskiej w Sulechowie z dnia 15 kwietnia 2025 r. w sprawie gminnego programu opieki nad zabytkami gminy Sulechów na lata 2025 – 2029 ( Dziennik Urzędowy Województwa Lubuskiego rok 2025 poz. 1529 )<br />
<br />
UCHWAŁA NR 0007.193.2025 RADY MIEJSKIEJ W SULECHOWIE z dnia 15 kwietnia 2025 r. w sprawie gminnego programu opieki nad zabytkami gminy Sulechów na lata 2025 – 2029 ( Dziennik Urzędowy Województwa Lubuskiego rok 2025 poz. 1529)<br />
<br />
''Umocnienia i Fortyfikacje,'' red. Matuszak Waldek, Lewsza Robert [online] Gostyń : Vaterland [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://www.vaterland.pl/umocnienia_i_fortyfikacje.html</nowiki><br />
<br />
Winkelmann Andreas, ''Traces of Nazi victims in Hermann Stieve’s histological collection.'' Annals of Anatomy. 2021, 237. art. 151720 <br />
<br />
''Wojnowo'' [online] Zielona Góra: Ziemialubuska.pl [dostęp: 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://ziemialubuska.pl/pl/lokalnie/powiaty-i-gminy/powiat-zielonogorski/kargowa-gmina/wojnowo</nowiki> <br />
<br />
Woźniakowski Krzysztof. ''Polskojęzyczna prasa gadzinowa w tzw . Starej Rzeszy (1939-1945).'' Kraków: Wydawnictwo Naukowe AP [Akademii Pedagogicznej]. 2001. <nowiki>ISBN 9788372711151</nowiki><br />
<br />
''Wysoka, Rajd Karabanowa i schron przeciwlotniczy.'' [online] Żarów: Stowarzyszenie Labiryntarium.pl [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: ''<nowiki>https://www.labiryntarium.pl/miejsca-szczegolne/mru/1457-karabanow.html</nowiki>''<br />
<br />
Żuraszek-Ryś Iwona. ''Nazwy miejscowe powiatu zielonogórskiego''. Red. Szczeszek Beata. Zielona Góra: OFICYNA WYDAWNICZA UNIWERSYTETU ZIELONOGÓRSKIEGO. 2009. ISBN978-83-7481-288-7 <br />
<br />
== Auf Deutsch ==<br />
[[Plik:Kursatz-Gefangegenkarte.jpg|alt=Johanna Kursatz, Gefangegenkarte Plötzensee|mały|Johanna Kursatz, Gefangegenkarte Plötzensee]]<br />
Geb. 15. Februar 1900, Kölpin/Kreis Wollstein (Kiełpino/Wolsztyn) – gest. (hingerichtet) 3. März 1942<br />
<br />
Johanna Kursatz, geborene Dombrowski, wird am 15. Februar 1900 in Kölpin im Kreis Wollstein geboren. Nach dem Besuch der Volksschule ist sie erst im Haushalt ihrer Elern und anschließend als Haushaltsgehilfin und Stubenmädchen tätig. Von 1925 bis 1932 arbeitet sie regelmäßig auf Landgütern in Deutschland.<br />
<br />
Johanna Kursatz hat eine Schwester, die im deutschen Grenzgebiet lebt, und ist im Besitz eines Jahresgrenzausweises. Im April 1939 wird sie daher vom polnischen Nachrichtendienst angeworben und erhält den Auftrag, militärisch relevante Informationen vor allem zu deutschen Truppenbewegungen und Befestigungsbauten zu beschaffen. Bis August 1939 unternimmt sie mehrere Reisen nach Deutschland.<br />
<br />
Sie wird am 7. März 1941 festgenommen und am 19. November 1941 durch den „Volksgerichtshof” wegen „Landesverrats” zum Tode verurteilt. Inhaftiert im Frauengefängnis in der Barnimstrasse. Sie wurde am 3. März 1942 im Strafgefängnis Berlin-Plötzensee hingerichtet.<br />
<br />
== Links ==<br />
https://de.wikipedia.org/wiki/Liste_im_Deutschen_Reich_hingerichteter_Personen<br />
<br />
https://www.gedenkstaette-ploetzensee.de/totenbuch/recherche/person/kursatz-johanna</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:Mapa39.png&diff=2389Plik:Mapa39.png2026-06-12T11:08:50Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Mapa podróży Johanny Kursatz</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Witaj_na_Polkopedii_-_encyklopedii_Polek_za_granic%C4%85!&diff=2388Witaj na Polkopedii - encyklopedii Polek za granicą!2026-06-12T11:05:43Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>== Początki ==<br />
Tworzymy tu Encyklopedię Polek Za Granicą. Dodajmy od razu dwa ograniczenia - interesują nas Polki, które żyły i działały poza Polską, i - to widać już w gramatycznej formie tego zdania - te, które były i odeszły. Oczywiście nie oznacza to, że nie doceniamy Polek w Polsce, ani na całym świecie, tych, które szczęśliwie wciąż jeszcze żyją. Ale gdybyśmy nie wprowadzili takich ograniczeń, projekt okazałby się niemożliwy do zrealizowania. Przyznajmy się zresztą - i tak nas przerasta. Lecz cóż, Wieszcz miał rację, mierzmy siły na zamiary, a nie zamiar podług sił.<br />
<br />
Zaplanowaliśmy Polkopedię jako stronę, która ma zbierać wiadomości o Polkach aktywnych za granicą, które już odeszły za Tączowy Most. Zaczynamy od Berlina, ale mamy w planach rozszerzenie naszej encyklopedii na wszystkie miejsca, gdzie Polki zapisały się w pamięci powszechnej lub swoich lokalnych społecznościach. Dlatego nie możemy prowadzić tej strony sami i musimy liczyć na współpracę z Wami. Zasadniczo chcemy zapisywać / zatrzymywać pamięć o kobietach mniej znanych, czyli przypominać będziemy raczej Ewę Bielską, tłumaczkę z Berlina, niż Polę Negri (Apolonię Chałupiec), aktorkę z Hollywood, ale i dla nich, tych sławnych musi się znaleźć miejsce, ponieważ bez nich obraz tego, gdzie i jak angażowały się Polki za granicą, będzie niepełny. <br />
<br />
Chcielibyśmy, żebyście wspólnie z nami współtworzyli / ły tę encyklopedię.<br />
<br />
Gdy projekt powstawał latem 2021 roku, był naszą prywatną inicjatywą, moją, Ewy Marii Slaskiej i Konrada Kozaczka, w której wspierało nas kilka osób - Karina Garsztecka, Anna Krenz, Michael Müller, Johanna Rubinroth, Monika Wrzosek-Müller, Christine Ziegler. Nie mieliśmy instytucjonalnego wsparcia i nikt nam nie płacił za to, co robiliśmy, nie mieliśmy ani zasobów finansowych, ani sponsorów, ale nie szukaliśmy reklam. Ne zarabialiśmy pieniędzy na projekcie i w związku z tym z reguły nie mogliśmy też nikomu płacić, ale...<br />
<br />
== Pierwsze wsparcie finansowe ==<br />
<br />
Ale na okres od grudnia 2023 roku do maja 2024 roku udało nam się pozyskać sponsora - była to Fundacja '''[https://www.eurodesk.pl/organizacje/fundacja-pamiec-odpowiedzialnosc-przyszlosc Pamięć Odpowiedzialność Przyszłość]''', która sfinansowała małą część projektu - tę o Polkach w Berlinie, które były ofiarami reżimu nazistowskiego. Projekt nazwaliśmy "Kobiety w cieniu gilotyny. Polki stracone w więzieniu Plötzensee w Berlinie / Frauen im Schatten der Guillotine. Polinnen im Gefängnis Plötzensee". Dzięki temu wsparciu zorganizowaliśmy trzy warsztaty w Regenbogenfabrik, gdzie powstało około 30 wpisów. Po dwóch latach, aby dokończyć projekt, 9 maja 2026 roku zorganizowaliśmy jeszcze jeden warsztat, tym razem finansowany i organizowany prywatnie. Dziękuję moim współorganizatorom, Konradowi Kozaczkowi, Michaelowi G. Müllerowi, Monice Wrzosek-Müller i Marcie Susid, bo bez nich ten warsztat by się nie odbył, a projekt o kobietach z Plötzensee wciąż by nie został ukończony.<br />
<br />
[[Polki w cieniu gilotyny|'''TU''']] link do strony, która opisuje ten projekt, a '''[[Lista kobiet straconych w Plötzensee|TU]]''' lista wszystkich Polek, które w czasie wojny zostały stracone w tym więzieniu i których biografie opracowaliśmy. Każde nazwisko na liście linkuje się do wpisu po polsku, po niemiecku bądź, niekiedy, w obu tych językach jednocześnie. Z czasem ujednolicimy języki tych wpisów, ale na razie panuje w tym dość duży chaos. Przepraszamy.<br />
<br />
== Pierwsze kontakty zagraniczne ==<br />
O Polkopedii napisała strona Polacy we Włoszech: <br />
<br />
https://www.polacywewloszech.com/2024/11/01/polkopedia-encyklopedii-polek-za-granica-zaproszenie-do-wspolpracy/<br />
<br />
Pojawiło się kilka wpisów z Włoch, jeden czy dwa z Anglii, kilka z USA. Ale ewidentnie wciąż najwięcej jest wpisów o Polkach w Berlinie. I wciąż marzy się nam sytuacja, że uda się to zmienić wspólnymi siłami.<br />
<br />
== Zasady ==<br />
To chyba wszystko, co w maju 2026 roku, ponad pięć lat od założeniu Polkopedii, możemy Wam powiedzieć. Zaczęła się jako prywatny pomysł dwojga ludzi, ale udało się nam uzyskać wsparcie, co było szansą zdobycie krótki czas nowych współpracowników. Bardzo się więc ucieszymy jeśli się do nas zgłosicie - jako autorki i autorzy, ale też jako osoby, które chciałyby razem z nami redagować i ulepszać Polkopedię.<br />
<br />
[[Lista kobiet|TU]] przejdziesz na stronę, na której znajdziesz "nasze Polki", czyli hasła w Polkopedii (jeśli nie widać linka, podpowiemy - kliknij w słowo TU)<br />
<br />
Jeśli macie ochotę budować razem z nami Polkopedię, prosimy o przestrzeganie kilku prostych zasad<br />
<br />
# Przysyłajcie nam mniej lub bardziej gotowy wpis, który potem można uzupełniać<br />
# Pozwólcie, że w celu ujednolicenia Polkopedii będziemy dokonywali zmian gramatycznych, stylistycznych i in.; jeżeli będą one dotykały spraw istotnych - skonsultujemy się z Wami<br />
# Nie wydawajcie nam poleceń, tylko zróbcie samodzielnie wszystko, co możecie - interesują nas wpisy oryginalne, w obu znaczeniach tego słowa - Wasze i nietypowe.<br />
# Nie przysyłajcie tekstów reklamowych ani kopii wpisów w Wikipedii lub innych źródeł - pamiętajcie, że w dzisiejszych czasach łatwo jest wyśledzić plagiat, a oskarżenie o plagiat może zniweczyć cały projekt<br />
# Zaopatrzcie wpis w przypisy, linki i zdjęcia<br />
# Ale nie zapominajcie też o osobistych odczuciach - w przeciwieństwie do Wikipedii - jesteśmy bardzo zainteresowani wspomnieniami i osobistą refleksją<br />
<br />
Jeśli masz ochotę finansowo wesprzeć Polkopedię, też prosimy byś zechciał(a) zaakceptować nasze zasady<br />
<br />
# Nie piszemy na zamówienie<br />
# Jeśli ktoś ofiaruje Polkopedii wsparcie finansowe, nie może to decydować o treści wpisów<br />
# Prosimy o wsparcie dla pomysłu, a nie dla reklamy konkretnej osoby, nawet najbardziej zasłużonej<br />
# Nie reklamujemy sponsora, ale we wpisie umieścimy podziękowanie dla osoby lub instytucji oraz jej logo<br />
# Nawet 1 euro nas wesprze<br />
<br />
Ewa Maria Slaska i Konrad, redaktorzy; Konrad jest również administratorem strony.<br />
<br />
__NOTOC__</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Johanna_Kursatz&diff=2387Johanna Kursatz2026-06-12T11:05:02Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>== Po polsku ==<br />
'''Autorka: Marta Kubiś'''<br />
<br />
=== Życiorys ===<br />
<br />
==== Młodość ====<br />
Johanna Kursatz (z domu Dombrowska, nazwisko po mężu Stanisławie) urodziła się 15. lutego 1900 w Kiełpinach gm. Siedlec. Po ukończeniu szkoły podstawowej pracowała w gospodarstwie rodziców, a następnie jako pomoc domowa i pokojówka. W latach 1925–1932 regularnie pracowała na majątkach ziemskich w Niemczech.<br />
<br />
Krótko przed wybuchem wojny mieszkała w Siedlcu – podwolsztyńskim miasteczku, wówczas położonym w linii prostej ok. 29 km od granicy polsko-niemieckiej. Poza wyjazdami do pracy, po niemieckiej stronie granicy odwiedzała siostrę. Z tego tytułu dysponowała roczną przepustką graniczną, cenną dla polskiego wywiadu.<br />
<br />
==== Działalność szpiegowska ====<br />
W kwietniu 1939 r. zostaje zwerbowana przez polskie służby wywiadowcze m.in. pod groźbą odebrania przepustki. Od tej pory pracuje pod pseudonimem Anna Krug z nr ewidencyjnym 3201-5/32015, przyjmując zadania od znajomego jej męża, pogranicznika nazwiskiem Josef Heinz. <blockquote>„W każdej placówce I linii powołano wywiadowcę w stopniu podoficera, który w ramach swoich obowiązków szkolił strażników m. in. do pozyskiwania dodatkowych informacji, w rozmowach od osób legalnie przekraczających granice, oraz na podstawie spostrzeżeń osobistych. (…) Wywiad straży oprócz walki z przestępstwami skarbowo‑przemytniczymi, wspierał działania Oddziału II Sztabu Generalnego (Głównego), a także prowadził rozpoznanie przedpola (wywiad płytki) sięgający do 30 km, w głąb granic państwa sąsiedniego”</blockquote>Co ciekawe, Heinz w pierwszej kolejności starał się w zwerbować męża Johanny, ten jednak konsekwentnie odmawiał z obawy o życie. Później ona sama kilkukrotnie próbowała zerwać współpracę.<br />
<br />
Od maja wykonuje zadanie pozyskiwania informacji o znaczeniu militarnym, w szczególności dotyczących ruchów wojsk niemieckich i fortyfikacji. Przygotowuje dla „polskiej centrali” (prawdopodobnie chodzi o Oddział II Sztabu Głównego Wojska Polskiego) sprawozdania z prac przy budowie obiektów w obrębie Międzyrzeckiego Regionu Umocnionego w okolicy Wysokiej. Donosi między innymi:<blockquote>"W podziemnych tunelach trwają jeszcze intensywne prace, pracuje wielu ludzi, ale już zainstalowano rozmaite aparatury, bardzo wydajne maszyny i instalacje wysokiego napięcia." </blockquote>Stąd wiadomo dziś, że już w roku 1939 r. Niemcy uruchomili w Międzyrzeckim Rejonie Umocnionym, do którego należał obiekt w Wysokiej, podziemną fabrykę – albo fabryki. Prawdziwość i znaczenie tej informacji potwierdzają członkowie Abwehry w osobie szefa III Oddziału Abwehry (informacja z niemieckiej dokumentacji sądowej). Oznaczałoby to również, że prace przy budowie całego MRU mogły rozpocząć się nawet dziesięć lat wcześniej, najprawdopodobniej pod pretekstem rozwijania górnictwa i przemysłu na użytek cywilny.<br />
<br />
W skierowanym przeciwko Johannie akcie oskarżenia można też przeczytać o specjalnych mostach wyposażonych w mechanizmy hydrotechniczne, umożliwiające selektywne zalewanie zajętych fragmentów okopów.<br />
<br />
Do sierpnia 1939 r. Johanna odbywa sześć takich podróży, podczas których odwiedza lub rozpytuje o miejscowości:<br />
<br />
Zullichau (Sulechów), Groß-Schmölln (Smolno Wielkie), Reckenwalde (Wojnowo)<br />
<br />
Unruhstadt (Kargowa), Krummendorf (Krężoły), Krammensee (Kramsko), Radewitsch (Radowice), Hochwalde (Wysoka)<br />
<br />
Hochwalde (Wysoka), Krammensee (Kramsko), Groß-Schmölln (Smolno Wielkie)<br />
<br />
Unruhstadt (Kargowa), Züllichau (Sulechów), Klemzig (Klępsk), Grossdorf (Wielka Wieś)<br />
<br />
Langmeil (Okunin), Klemzig (Klępsk)<br />
<br />
Krammensee (Kramsko), Langmeil (Okunin), Oppelwitz (Opalewo), Schwiebus (Świebodzin), Neu-Bentschen (Zbąszynek)<br />
<br />
Za każdym razem zdobywa informacje różnymi drogami: uważnie obserwuje teren, wypytuje miejscowych, szczególną presję wywierając na osobach, które mogą wiedzieć coś więcej o prowadzonych w okolicy robotach budowlanych, jak np. pracowników tam zatrudnionych i ich rodziny.<br />
<br />
==== Plötzensee ====<br />
Po zajęciu tych terenów przez wojska hitlerowskie, akta osobowe współpracowników polskiego wywiadu trafiły w ręce Niemców. Jak wyjaśnia w swoim opracowaniu historyczka i archiwistka Regina Czarnecka:<blockquote>„W czasie okupacji dokumenty służb informacyjnych WP stanowiły szczególny przedmiot zainteresowania Abwehry i Gestapo. O tym, że poddane były licznym analizom, dzięki czemu rozpracowano sieć agenturalną polskiego wywiadu, świadczą nie tylko zachowane niemieckie opracowania, ale przede wszystkim liczne aresztowania osób współpracujących z polskim wywiadem.”</blockquote>Wśród aresztowanych znalazła się Johanna Kursatz. 7 sierpnia 1941 roku prokurator złożył długi na dwadzieścia stron akt oskarżenia, na podstawie którego 19 października 1941 r. zapadł wyrok skazujący. <br />
<br />
<br />
2 marca 1942 r. Johanna trafiła do więzienia w Plötzensee na berlińskim Charlottenburgu, gdzie już kolejnego dnia została stracona w wieku 42 lat.<br />
[[Plik:Kattowitzer.png|alt=Informacja z Kattowitzer Zeitung|mały|Informacja z Kattowitzer Zeitung]]<br />
O zdarzeniu tak informował katowicki dziennik „Kattowitzer Zeitung”: <br />
<br />
==== Upamiętnienie ====<br />
Grób Johanny Kursatz znajduje się na cmentarzu w berlińskim Charlottenburgu.<br />
<br />
Jest to szczególne i po części tylko symboliczne miejsce pochówku, ponieważ znajduje się w nim jedynie mikroskopijna część jej ciała. To slajd histologiczny - próbka tkanki zachowana pomiędzy szklanymi płytkami do badań mikroskopowych. Materiał pobrał naukowiec, który na potrzeby swoich badań otrzymywał z katowni w Plötzensee fragmenty ciał skazanych tuż po egzekucji. Preparaty odnalazła wiele lat po wojnie jego wnuczka na strychu domu rodzinnego.<br />
<br />
Nie wiadomo gdzie znajduje się pozostała część jej szczątków, podobnie jak w przypadku wielu innych skazanych dla których jedynym miejscem pamięci jest pomnik poświęcony ofiarom reżimu nazistowskiego na cmentarzu w Plötzensee.<br />
<br />
==== Bibliografia ====<br />
Bistram Beata. ''Jak odczytywać metryki zapisane po niemiecku?'' [online] Bielsko-Biała : Kwartalnik genealogiczny More Maiorum [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://moremaiorum.pl/odczytywac-niemieckie-metryki-chrzty-sluby-zgony/</nowiki> <br />
<br />
Chlesberg Grigori. ''Ortsnamen im Wandel. Geographische Wissensordnungen in der Geschichte deutsch-polnischer Grenzregionen.'' [online] Herder-Institut für historische Ostmitteleuropaforschung in Marburg : Copernico [dostęp: 17.05.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://www.copernico.eu/de/themenbeitraege/ortsnamen-im-wandel-geographische-wissensordnungen-der-geschichte-deutsch-polnischer-grenzregionen</nowiki><br />
<br />
Czarnecka Regina. ''Oddział II sztabu głównego (generalnego) w latach 1921-1939. Zarys organizacyjny i przegląd zawartości inwentarza''. Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej. 2006, 28, s. 64-105<br />
<br />
''Encyklopedia dawnych zawodów na Śląsku cz. 2'' [online] Żyrowa: Stowarzyszenie Semper Silesiana [dostęp: 16.05.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>http://sempersilesiana.pl/encyklopedia-dawnych-zawodow-na-slasku-czesc-2/</nowiki><br />
<br />
Goryński Grzegorz. ''Powstanie, organizacja i funkcjonowanie Straży Granicznej w latach 1928-1939.'' Słupskie Studia Historyczne. 2012, 18, s. 225-242<br />
<br />
Hlebionek Marcin. ''Alfabetyczny wykaz powiatów na ziemiach zachodnich wg podziału administracyjnego z 1939 r.'' [online] Toruń : Inne oblicza historii [dostęp: 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://ioh.pl/artykuly/pokaz/alfabetyczny-wykaz-powiatw-na-ziemiach-zachodnich-wg-podziau-administracyjnego-z--r,13/</nowiki><br />
<br />
''Kiedy powstawało Riese cd.5''. [online] Sowiogórski Olbrzym - prawda o Riese [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://riese-inne.blogspot.com/2012/10/kiedy-powstawao-riese-cd5.html</nowiki><br />
<br />
''Kreis Bomst'' [online] Dessau-Roßlau : Arbeitsgemeinschaft Ostdeutscher Familienforscher [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://agoff.de/?p=27304</nowiki><br />
<br />
Lemiesz Wiktor, ''Niespokojne pogranicze''. ''Warszawa: MON Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1989''. <nowiki>ISBN 8311076782</nowiki><br />
<br />
Leutner Klaus. Das Urnensammelgrabfeld U1/U2 Auf dem Friedhof Altglienicke in Berlin-Treptow/Köpenick. W: Gedenkstättenrundbrief 207. 2022. 09. s. 8-14<br />
<br />
Marest Ryszard. ''Sztuka dezinformacji''. Eksplorator. 1995, 2, s.94<br />
<br />
''Marzahn Parkfriedhof'' [online] Warszawa: Fundacja "Polsko-Niemieckie Pojednanie" [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://www.polskiegroby.pl/cmentarz.php?jez=pl&cmentarzok=56&miejsceok=349&landok=3</nowiki><br />
<br />
Sperka Zbigniew, ''Zarys organizacji i działalności Polskiej Straży Granicznej w latach 1928–1939.'' Przegląd Prawniczy Ekonomiczny i Społeczny. 2014. 2, s. 94<br />
<br />
ROZPORZĄDZENIE MINISTER ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ, MINISTER ZIEM ODZYSKANYCH z dnia 15 marca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości.” (M.P.1947.37.297)<br />
<br />
Sikora Mirosława. ''Zasady i praktyka przejęcia majątku polskiego przez III Rzeszę, ze szczególnym uwzględnieniem sektora rolnego oraz mieszkaniowego, na przykładzie prowincji śląskiej (górnośląskiej) w latach 1939–1944''. Pamięć i Sprawiedliwość. 2008, 2, s. 43-82<br />
<br />
''OKUNIN /Langmeil/'' [online] Zamki, pałace, dworki… [dostęp: 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://zamkilubuskie.pl/okuninlangmeil/</nowiki><br />
<br />
Uchwała nr 0007.193.2025 Rady Miejskiej w Sulechowie z dnia 15 kwietnia 2025 r. w sprawie gminnego programu opieki nad zabytkami gminy Sulechów na lata 2025 – 2029 ( Dziennik Urzędowy Województwa Lubuskiego rok 2025 poz. 1529 )<br />
<br />
UCHWAŁA NR 0007.193.2025 RADY MIEJSKIEJ W SULECHOWIE z dnia 15 kwietnia 2025 r. w sprawie gminnego programu opieki nad zabytkami gminy Sulechów na lata 2025 – 2029 ( Dziennik Urzędowy Województwa Lubuskiego rok 2025 poz. 1529)<br />
<br />
''Umocnienia i Fortyfikacje,'' red. Matuszak Waldek, Lewsza Robert [online] Gostyń : Vaterland [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://www.vaterland.pl/umocnienia_i_fortyfikacje.html</nowiki><br />
<br />
Winkelmann Andreas, ''Traces of Nazi victims in Hermann Stieve’s histological collection.'' Annals of Anatomy. 2021, 237. art. 151720 <br />
<br />
''Wojnowo'' [online] Zielona Góra: Ziemialubuska.pl [dostęp: 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://ziemialubuska.pl/pl/lokalnie/powiaty-i-gminy/powiat-zielonogorski/kargowa-gmina/wojnowo</nowiki> <br />
<br />
Woźniakowski Krzysztof. ''Polskojęzyczna prasa gadzinowa w tzw . Starej Rzeszy (1939-1945).'' Kraków: Wydawnictwo Naukowe AP [Akademii Pedagogicznej]. 2001. <nowiki>ISBN 9788372711151</nowiki><br />
<br />
''Wysoka, Rajd Karabanowa i schron przeciwlotniczy.'' [online] Żarów: Stowarzyszenie Labiryntarium.pl [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: ''<nowiki>https://www.labiryntarium.pl/miejsca-szczegolne/mru/1457-karabanow.html</nowiki>''<br />
<br />
Żuraszek-Ryś Iwona. ''Nazwy miejscowe powiatu zielonogórskiego''. Red. Szczeszek Beata. Zielona Góra: OFICYNA WYDAWNICZA UNIWERSYTETU ZIELONOGÓRSKIEGO. 2009. ISBN978-83-7481-288-7 <br />
<br />
== Auf Deutsch ==<br />
[[Plik:Kursatz-Gefangegenkarte.jpg|alt=Johanna Kursatz, Gefangegenkarte Plötzensee|mały|Johanna Kursatz, Gefangegenkarte Plötzensee]]<br />
Geb. 15. Februar 1900, Kölpin/Kreis Wollstein (Kiełpino/Wolsztyn) – gest. (hingerichtet) 3. März 1942<br />
<br />
Johanna Kursatz, geborene Dombrowski, wird am 15. Februar 1900 in Kölpin im Kreis Wollstein geboren. Nach dem Besuch der Volksschule ist sie erst im Haushalt ihrer Elern und anschließend als Haushaltsgehilfin und Stubenmädchen tätig. Von 1925 bis 1932 arbeitet sie regelmäßig auf Landgütern in Deutschland.<br />
<br />
Johanna Kursatz hat eine Schwester, die im deutschen Grenzgebiet lebt, und ist im Besitz eines Jahresgrenzausweises. Im April 1939 wird sie daher vom polnischen Nachrichtendienst angeworben und erhält den Auftrag, militärisch relevante Informationen vor allem zu deutschen Truppenbewegungen und Befestigungsbauten zu beschaffen. Bis August 1939 unternimmt sie mehrere Reisen nach Deutschland.<br />
<br />
Sie wird am 7. März 1941 festgenommen und am 19. November 1941 durch den „Volksgerichtshof” wegen „Landesverrats” zum Tode verurteilt. Inhaftiert im Frauengefängnis in der Barnimstrasse. Sie wurde am 3. März 1942 im Strafgefängnis Berlin-Plötzensee hingerichtet.<br />
<br />
== Links ==<br />
https://de.wikipedia.org/wiki/Liste_im_Deutschen_Reich_hingerichteter_Personen<br />
<br />
https://www.gedenkstaette-ploetzensee.de/totenbuch/recherche/person/kursatz-johanna</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:Kursatz_Anklagenschrift1.jpg&diff=2386Plik:Kursatz Anklagenschrift1.jpg2026-06-12T11:03:53Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Kursatz Anklageschrift (Akt oskarżenia) str. 1</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:Kattowitzer.png&diff=2385Plik:Kattowitzer.png2026-06-12T10:59:50Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Informacja z Kattowitzer Zeitung</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Johanna_Kursatz&diff=2384Johanna Kursatz2026-06-12T10:55:14Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>== Po polsku ==<br />
'''Autorka: Marta Kubiś'''<br />
<br />
=== Życiorys ===<br />
<br />
==== Młodość ====<br />
Johanna Kursatz (z domu Dombrowska, nazwisko po mężu Stanisławie) urodziła się 15. lutego 1900 w Kiełpinach gm. Siedlec. Po ukończeniu szkoły podstawowej pracowała w gospodarstwie rodziców, a następnie jako pomoc domowa i pokojówka. W latach 1925–1932 regularnie pracowała na majątkach ziemskich w Niemczech.<br />
<br />
Krótko przed wybuchem wojny mieszkała w Siedlcu – podwolsztyńskim miasteczku, wówczas położonym w linii prostej ok. 29 km od granicy polsko-niemieckiej. Poza wyjazdami do pracy, po niemieckiej stronie granicy odwiedzała siostrę. Z tego tytułu dysponowała roczną przepustką graniczną, cenną dla polskiego wywiadu.<br />
<br />
==== Działalność szpiegowska ====<br />
W kwietniu 1939 r. zostaje zwerbowana przez polskie służby wywiadowcze m.in. pod groźbą odebrania przepustki. Od tej pory pracuje pod pseudonimem Anna Krug z nr ewidencyjnym 3201-5/32015, przyjmując zadania od znajomego jej męża, pogranicznika nazwiskiem Josef Heinz. <blockquote>„W każdej placówce I linii powołano wywiadowcę w stopniu podoficera, który w ramach swoich obowiązków szkolił strażników m. in. do pozyskiwania dodatkowych informacji, w rozmowach od osób legalnie przekraczających granice, oraz na podstawie spostrzeżeń osobistych. (…) Wywiad straży oprócz walki z przestępstwami skarbowo‑przemytniczymi, wspierał działania Oddziału II Sztabu Generalnego (Głównego), a także prowadził rozpoznanie przedpola (wywiad płytki) sięgający do 30 km, w głąb granic państwa sąsiedniego”</blockquote>Co ciekawe, Heinz w pierwszej kolejności starał się w zwerbować męża Johanny, ten jednak konsekwentnie odmawiał z obawy o życie. Później ona sama kilkukrotnie próbowała zerwać współpracę.<br />
<br />
Od maja wykonuje zadanie pozyskiwania informacji o znaczeniu militarnym, w szczególności dotyczących ruchów wojsk niemieckich i fortyfikacji. Przygotowuje dla „polskiej centrali” (prawdopodobnie chodzi o Oddział II Sztabu Głównego Wojska Polskiego) sprawozdania z prac przy budowie obiektów w obrębie Międzyrzeckiego Regionu Umocnionego w okolicy Wysokiej. Donosi między innymi:<blockquote>"W podziemnych tunelach trwają jeszcze intensywne prace, pracuje wielu ludzi, ale już zainstalowano rozmaite aparatury, bardzo wydajne maszyny i instalacje wysokiego napięcia." </blockquote>Stąd wiadomo dziś, że już w roku 1939 r. Niemcy uruchomili w Międzyrzeckim Rejonie Umocnionym, do którego należał obiekt w Wysokiej, podziemną fabrykę – albo fabryki. Prawdziwość i znaczenie tej informacji potwierdzają członkowie Abwehry w osobie szefa III Oddziału Abwehry (informacja z niemieckiej dokumentacji sądowej). Oznaczałoby to również, że prace przy budowie całego MRU mogły rozpocząć się nawet dziesięć lat wcześniej, najprawdopodobniej pod pretekstem rozwijania górnictwa i przemysłu na użytek cywilny.<br />
<br />
W skierowanym przeciwko Johannie akcie oskarżenia można też przeczytać o specjalnych mostach wyposażonych w mechanizmy hydrotechniczne, umożliwiające selektywne zalewanie zajętych fragmentów okopów.<br />
<br />
Do sierpnia 1939 r. Johanna odbywa sześć takich podróży, podczas których odwiedza lub rozpytuje o miejscowości:<br />
<br />
Zullichau (Sulechów), Groß-Schmölln (Smolno Wielkie), Reckenwalde (Wojnowo)<br />
<br />
Unruhstadt (Kargowa), Krummendorf (Krężoły), Krammensee (Kramsko), Radewitsch (Radowice), Hochwalde (Wysoka)<br />
<br />
Hochwalde (Wysoka), Krammensee (Kramsko), Groß-Schmölln (Smolno Wielkie)<br />
<br />
Unruhstadt (Kargowa), Züllichau (Sulechów), Klemzig (Klępsk), Grossdorf (Wielka Wieś)<br />
<br />
Langmeil (Okunin), Klemzig (Klępsk)<br />
<br />
Krammensee (Kramsko), Langmeil (Okunin), Oppelwitz (Opalewo), Schwiebus (Świebodzin), Neu-Bentschen (Zbąszynek)<br />
<br />
Za każdym razem zdobywa informacje różnymi drogami: uważnie obserwuje teren, wypytuje miejscowych, szczególną presję wywierając na osobach, które mogą wiedzieć coś więcej o prowadzonych w okolicy robotach budowlanych, jak np. pracowników tam zatrudnionych i ich rodziny.<br />
<br />
==== Plötzensee ====<br />
Po zajęciu tych terenów przez wojska hitlerowskie, akta osobowe współpracowników polskiego wywiadu trafiły w ręce Niemców. Jak wyjaśnia w swoim opracowaniu historyczka i archiwistka Regina Czarnecka:<blockquote>„W czasie okupacji dokumenty służb informacyjnych WP stanowiły szczególny przedmiot zainteresowania Abwehry i Gestapo. O tym, że poddane były licznym analizom, dzięki czemu rozpracowano sieć agenturalną polskiego wywiadu, świadczą nie tylko zachowane niemieckie opracowania, ale przede wszystkim liczne aresztowania osób współpracujących z polskim wywiadem.”</blockquote>Wśród aresztowanych znalazła się Johanna Kursatz. 7 sierpnia 1941 roku prokurator złożył długi na dwadzieścia stron akt oskarżenia, na podstawie którego 19 października 1941 r. zapadł wyrok skazujący.<br />
<br />
''<Kursatz_Anklagenschrift>''<br />
<br />
2 marca 1942 r. Johanna trafiła do więzienia w Plötzensee na berlińskim Charlottenburgu, gdzie już kolejnego dnia została stracona w wieku 42 lat.<br />
<br />
O zdarzeniu tak informował katowicki dziennik „Kattowitzer Zeitung”:<br />
<br />
==== Upamiętnienie ====<br />
Grób Johanny Kursatz znajduje się na cmentarzu w berlińskim Charlottenburgu.<br />
<br />
Jest to szczególne i po części tylko symboliczne miejsce pochówku, ponieważ znajduje się w nim jedynie mikroskopijna część jej ciała. To slajd histologiczny - próbka tkanki zachowana pomiędzy szklanymi płytkami do badań mikroskopowych. Materiał pobrał naukowiec, który na potrzeby swoich badań otrzymywał z katowni w Plötzensee fragmenty ciał skazanych tuż po egzekucji. Preparaty odnalazła wiele lat po wojnie jego wnuczka na strychu domu rodzinnego.<br />
<br />
Nie wiadomo gdzie znajduje się pozostała część jej szczątków, podobnie jak w przypadku wielu innych skazanych dla których jedynym miejscem pamięci jest pomnik poświęcony ofiarom reżimu nazistowskiego na cmentarzu w Plötzensee.<br />
<br />
==== Bibliografia ====<br />
Bistram Beata. ''Jak odczytywać metryki zapisane po niemiecku?'' [online] Bielsko-Biała : Kwartalnik genealogiczny More Maiorum [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://moremaiorum.pl/odczytywac-niemieckie-metryki-chrzty-sluby-zgony/</nowiki> <br />
<br />
Chlesberg Grigori. ''Ortsnamen im Wandel. Geographische Wissensordnungen in der Geschichte deutsch-polnischer Grenzregionen.'' [online] Herder-Institut für historische Ostmitteleuropaforschung in Marburg : Copernico [dostęp: 17.05.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://www.copernico.eu/de/themenbeitraege/ortsnamen-im-wandel-geographische-wissensordnungen-der-geschichte-deutsch-polnischer-grenzregionen</nowiki><br />
<br />
Czarnecka Regina. ''Oddział II sztabu głównego (generalnego) w latach 1921-1939. Zarys organizacyjny i przegląd zawartości inwentarza''. Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej. 2006, 28, s. 64-105<br />
<br />
''Encyklopedia dawnych zawodów na Śląsku cz. 2'' [online] Żyrowa: Stowarzyszenie Semper Silesiana [dostęp: 16.05.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>http://sempersilesiana.pl/encyklopedia-dawnych-zawodow-na-slasku-czesc-2/</nowiki><br />
<br />
Goryński Grzegorz. ''Powstanie, organizacja i funkcjonowanie Straży Granicznej w latach 1928-1939.'' Słupskie Studia Historyczne. 2012, 18, s. 225-242<br />
<br />
Hlebionek Marcin. ''Alfabetyczny wykaz powiatów na ziemiach zachodnich wg podziału administracyjnego z 1939 r.'' [online] Toruń : Inne oblicza historii [dostęp: 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://ioh.pl/artykuly/pokaz/alfabetyczny-wykaz-powiatw-na-ziemiach-zachodnich-wg-podziau-administracyjnego-z--r,13/</nowiki><br />
<br />
''Kiedy powstawało Riese cd.5''. [online] Sowiogórski Olbrzym - prawda o Riese [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://riese-inne.blogspot.com/2012/10/kiedy-powstawao-riese-cd5.html</nowiki><br />
<br />
''Kreis Bomst'' [online] Dessau-Roßlau : Arbeitsgemeinschaft Ostdeutscher Familienforscher [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://agoff.de/?p=27304</nowiki><br />
<br />
Lemiesz Wiktor, ''Niespokojne pogranicze''. ''Warszawa: MON Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1989''. <nowiki>ISBN 8311076782</nowiki><br />
<br />
Leutner Klaus. Das Urnensammelgrabfeld U1/U2 Auf dem Friedhof Altglienicke in Berlin-Treptow/Köpenick. W: Gedenkstättenrundbrief 207. 2022. 09. s. 8-14<br />
<br />
Marest Ryszard. ''Sztuka dezinformacji''. Eksplorator. 1995, 2, s.94<br />
<br />
''Marzahn Parkfriedhof'' [online] Warszawa: Fundacja "Polsko-Niemieckie Pojednanie" [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://www.polskiegroby.pl/cmentarz.php?jez=pl&cmentarzok=56&miejsceok=349&landok=3</nowiki><br />
<br />
Sperka Zbigniew, ''Zarys organizacji i działalności Polskiej Straży Granicznej w latach 1928–1939.'' Przegląd Prawniczy Ekonomiczny i Społeczny. 2014. 2, s. 94<br />
<br />
ROZPORZĄDZENIE MINISTER ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ, MINISTER ZIEM ODZYSKANYCH z dnia 15 marca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości.” (M.P.1947.37.297)<br />
<br />
Sikora Mirosława. ''Zasady i praktyka przejęcia majątku polskiego przez III Rzeszę, ze szczególnym uwzględnieniem sektora rolnego oraz mieszkaniowego, na przykładzie prowincji śląskiej (górnośląskiej) w latach 1939–1944''. Pamięć i Sprawiedliwość. 2008, 2, s. 43-82<br />
<br />
''OKUNIN /Langmeil/'' [online] Zamki, pałace, dworki… [dostęp: 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://zamkilubuskie.pl/okuninlangmeil/</nowiki><br />
<br />
Uchwała nr 0007.193.2025 Rady Miejskiej w Sulechowie z dnia 15 kwietnia 2025 r. w sprawie gminnego programu opieki nad zabytkami gminy Sulechów na lata 2025 – 2029 ( Dziennik Urzędowy Województwa Lubuskiego rok 2025 poz. 1529 )<br />
<br />
UCHWAŁA NR 0007.193.2025 RADY MIEJSKIEJ W SULECHOWIE z dnia 15 kwietnia 2025 r. w sprawie gminnego programu opieki nad zabytkami gminy Sulechów na lata 2025 – 2029 ( Dziennik Urzędowy Województwa Lubuskiego rok 2025 poz. 1529)<br />
<br />
''Umocnienia i Fortyfikacje,'' red. Matuszak Waldek, Lewsza Robert [online] Gostyń : Vaterland [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://www.vaterland.pl/umocnienia_i_fortyfikacje.html</nowiki><br />
<br />
Winkelmann Andreas, ''Traces of Nazi victims in Hermann Stieve’s histological collection.'' Annals of Anatomy. 2021, 237. art. 151720 <br />
<br />
''Wojnowo'' [online] Zielona Góra: Ziemialubuska.pl [dostęp: 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: <nowiki>https://ziemialubuska.pl/pl/lokalnie/powiaty-i-gminy/powiat-zielonogorski/kargowa-gmina/wojnowo</nowiki> <br />
<br />
Woźniakowski Krzysztof. ''Polskojęzyczna prasa gadzinowa w tzw . Starej Rzeszy (1939-1945).'' Kraków: Wydawnictwo Naukowe AP [Akademii Pedagogicznej]. 2001. <nowiki>ISBN 9788372711151</nowiki><br />
<br />
''Wysoka, Rajd Karabanowa i schron przeciwlotniczy.'' [online] Żarów: Stowarzyszenie Labiryntarium.pl [dostęp 06.06.2026]. Dostępny w Internecie: ''<nowiki>https://www.labiryntarium.pl/miejsca-szczegolne/mru/1457-karabanow.html</nowiki>''<br />
<br />
Żuraszek-Ryś Iwona. ''Nazwy miejscowe powiatu zielonogórskiego''. Red. Szczeszek Beata. Zielona Góra: OFICYNA WYDAWNICZA UNIWERSYTETU ZIELONOGÓRSKIEGO. 2009. ISBN978-83-7481-288-7 <br />
<br />
== Auf Deutsch ==<br />
[[Plik:Kursatz-Gefangegenkarte.jpg|alt=Johanna Kursatz, Gefangegenkarte Plötzensee|mały|Johanna Kursatz, Gefangegenkarte Plötzensee]]<br />
Geb. 15. Februar 1900, Kölpin/Kreis Wollstein (Kiełpino/Wolsztyn) – gest. (hingerichtet) 3. März 1942<br />
<br />
Johanna Kursatz, geborene Dombrowski, wird am 15. Februar 1900 in Kölpin im Kreis Wollstein geboren. Nach dem Besuch der Volksschule ist sie erst im Haushalt ihrer Elern und anschließend als Haushaltsgehilfin und Stubenmädchen tätig. Von 1925 bis 1932 arbeitet sie regelmäßig auf Landgütern in Deutschland.<br />
<br />
Johanna Kursatz hat eine Schwester, die im deutschen Grenzgebiet lebt, und ist im Besitz eines Jahresgrenzausweises. Im April 1939 wird sie daher vom polnischen Nachrichtendienst angeworben und erhält den Auftrag, militärisch relevante Informationen vor allem zu deutschen Truppenbewegungen und Befestigungsbauten zu beschaffen. Bis August 1939 unternimmt sie mehrere Reisen nach Deutschland.<br />
<br />
Sie wird am 7. März 1941 festgenommen und am 19. November 1941 durch den „Volksgerichtshof” wegen „Landesverrats” zum Tode verurteilt. Inhaftiert im Frauengefängnis in der Barnimstrasse. Sie wurde am 3. März 1942 im Strafgefängnis Berlin-Plötzensee hingerichtet.<br />
<br />
== Links ==<br />
https://de.wikipedia.org/wiki/Liste_im_Deutschen_Reich_hingerichteter_Personen<br />
<br />
https://www.gedenkstaette-ploetzensee.de/totenbuch/recherche/person/kursatz-johanna</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Johanna_Kursatz&diff=2383Johanna Kursatz2026-06-12T09:54:54Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>== Po polsku ==<br />
'''Autorka: Marta Kubiś'''<br />
<br />
<br />
<br />
== Auf Deutsch ==<br />
[[Plik:Kursatz-Gefangegenkarte.jpg|alt=Johanna Kursatz, Gefangegenkarte Plötzensee|mały|Johanna Kursatz, Gefangegenkarte Plötzensee]]<br />
Geb. 15. Februar 1900, Kölpin/Kreis Wollstein (Kiełpino/Wolsztyn) – gest. (hingerichtet) 3. März 1942<br />
<br />
Johanna Kursatz, geborene Dombrowski, wird am 15. Februar 1900 in Kölpin im Kreis Wollstein geboren. Nach dem Besuch der Volksschule ist sie erst im Haushalt ihrer Elern und anschließend als Haushaltsgehilfin und Stubenmädchen tätig. Von 1925 bis 1932 arbeitet sie regelmäßig auf Landgütern in Deutschland.<br />
<br />
Johanna Kursatz hat eine Schwester, die im deutschen Grenzgebiet lebt, und ist im Besitz eines Jahresgrenzausweises. Im April 1939 wird sie daher vom polnischen Nachrichtendienst angeworben und erhält den Auftrag, militärisch relevante Informationen vor allem zu deutschen Truppenbewegungen und Befestigungsbauten zu beschaffen. Bis August 1939 unternimmt sie mehrere Reisen nach Deutschland.<br />
<br />
Sie wird am 7. März 1941 festgenommen und am 19. November 1941 durch den „Volksgerichtshof” wegen „Landesverrats” zum Tode verurteilt. Inhaftiert im Frauengefängnis in der Barnimstrasse. Sie wurde am 3. März 1942 im Strafgefängnis Berlin-Plötzensee hingerichtet.<br />
<br />
== Links ==<br />
https://de.wikipedia.org/wiki/Liste_im_Deutschen_Reich_hingerichteter_Personen<br />
<br />
https://www.gedenkstaette-ploetzensee.de/totenbuch/recherche/person/kursatz-johanna</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Karolina_Lanckoro%C5%84ska&diff=2382Karolina Lanckorońska2026-06-11T21:46:32Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>[[Plik:KarolinaLanckoronska.jpg|alt=Karolina Lanckorońska|mały|Karolina Lanckorońska|600x600px]]<br />
'''Wpis opracowała Ewa Maria Slaska'''<br />
<br />
'''Karolina Lanckorońska''' (ur. 11 sierpnia 1898 w Buchberg am Kamp, Dolna Austria, zm. 25 sierpnia 2002 w Rzymie) – polska historyczka i historyczka sztuki, nauczycielka akademicka Uniwersytetu Jana Kazimierza, żołnierka Armii Krajowej, więźniarka obozu koncentracyjnego Ravensbrück, oficerka prasowa 2 Korpusu Polskiego Polskich Sił Zbrojnych, po 1945 najważniejsza działaczka Polonii we Włoszech, inicjatorka i współzałożycielka Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie, pisarka, członkini założycielka Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie i członkini Polskiej Akademii Umiejętności.<br />
<br />
Żyła 104 lata!<br />
<br />
== Życiorys ==<br />
[[Plik:Malczewski-lanckoronscy.jpg|alt=Rodzice Karoliny, Karol i Małgorzata|mały|600x600px|Jacek Malczewski, Portret Karola i Małgorzaty Lanckorońskich, 1905 rok, Lwowska Galeria Sztuki]]<br />
Pochodziła z rodu arystokratycznego herbu Zadora, była córką hrabiego Karola Lanckorońskiego i jego trzeciej żony Małgorzaty von Lichnowsky.<br />
[[Plik:Palac-lanckoronski-biblioteka.jpg|alt=Biblioteka w pałacu Lanckorońskich w Wiedniu|tło|prawo|bezramki|600x600px|Biblioteka w pałacu Lanckorońskich w Wiedniu]]<br />
Ukończyła gimnazjum w Wiedniu, w latach 1917–1921 studiowała w Wiedniu, historię sztuki. W 1926 roku obroniła doktorat. Zajmowała się głównie zagadnieniami sztuki baroku i twórczością Michała Anioła. W 1935 habilitowała się na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie na podstawie rozprawy ''Dekoracja malarska kościoła Il Gesu w Rzymie.'' Była pierwszą kobietą, która uzyskała w Polsce habilitację z zakresu historii sztuki. Została kierowniczką katedry historii sztuki na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Lwowskiego. Jednocześnie objęła stanowisko sekretarza Towarzystwa Polskich Badań Historycznych we Lwowie. W październiku 1936 otrzymała prawo prowadzenia wykładów, przysługujące samodzielnym pracownikom naukowym, z zakresu historii sztuki. W latach 1936/1937 prowadziła badania naukowe w Anglii i Holandii.<br />
<br />
Od momentu, gdy w roku 1933 umarł jej ojciec, administrowała dobra rodzinne, w tym również zbiory sztuki ojca, który posiadał ogromną kolekcję dzieł sztuki, odziedziczoną po przodkach, w tym dziedzictwo Rzewuskich, zawierające część prac zakupionych przez ostatniego króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego. Zbiory artystyczne hrabiego Lanckorońskiego, przez niego również uzupełniane, obejmowały ponad 3000 obiektów malarskich, reprezentujących szkołę włoską, niemiecką, francuską, holenderską od XIV wieku do czasów współczesnych, około tysiąca dzieł starożytnych z terenów Grecji, Rzymu i Egiptu oraz wyroby sztuki i rzemiosła z Dalekiego Wschodu (Chin, Indii i Japonii). Miejscem ich przechowywania był pałac przy Jacquingasse 18 w Wiedniu (na ilustracji obok biblioteka w pałacu, obraz Rudolfa von Alta z roku 1881). <br />
<br />
Pozowała do rysunków i obrazów polskich malarzy, w tym Jacka Malczewskiego, który był zaprzyjaźniony z jej ojcem, a w roku 1885 odbył z nim wyprawę do Azji Mniejszej w poszukiwaniu śladów starożytności. <br />
<br />
W 1934 zamieszkała we Lwowie przy ulicy Zimorowicza 19 (obecnie Dudajewa), prowadziła wykłady z historii sztuki włoskiej na Uniwersytecie Jana Kazimierza.<br />
[[Plik:Karolina Lanckoronska Popiersie.jpg|alt=Pomnik prof. Karoliny Lanckorońskiej w Parku Jordana w Krakowie. Wikipedia|mały|Pomnik prof. Karoliny Lanckorońskiej w Parku Jordana w Krakowie. Wikipedia]]<br />
<br />
=== II wojna światowa ===<br />
Wybuch wojny zastał ją we Lwowie. Po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną przez pewien czas kontynuowała wykłady na Uniwersytecie Lwowskim. Zaangażowała się w działalność konspiracyjną. Wobec zagrożenia aresztowaniem przez NKWD skorzystała z możliwości wymiany ludności między terenami polskimi okupowanymi przez ZSRR i hitlerowskie Niemcy i przeszła 3 maja 1940 na ziemie okupowane przez Niemców. Służyła w szeregach Związku Walki Zbrojnej, a następnie w Armii Krajowej w stopniu porucznika. Z polecenia dowództwa konspiracyjnego brała udział w pracach uznawanej przez Niemców Rady Głównej Opiekuńczej.<br />
[[Plik:Karolina Lanckorońska - popiersie w hallu gmachu PAU w Krakowie.jpg|alt=Karolina Lanckorońska - popiersie w hallu gmachu PAU w Krakowie|mały|Karolina Lanckorońska - popiersie w hallu gmachu PAU w Krakowie]]<br />
W końcu 1941 kilkakrotnie przybywała do Lwowa niosąc pomoc więźniom. W styczniu 1942 przyjechała z zadaniem zorganizowania filii Rady Głównej Opiekuńczej (tzw. Komitetu Polskiego) w województwie stanisławowskim. W maju 1942 roku została w Kołomyi aresztowana przez gestapo. 9 stycznia 1943 została wysłana do obozu koncentracyjnego Ravensbrück (nr obozowy 16076), gdzie doczekała zwolnienia; 5 kwietnia 1945 uwolniono ją po interwencji Carla J. Burckhardta, prezesa Międzynarodowego Czerwonego Krzyża. Wydarzenia wojenne opisała w książce ''Wspomnienia wojenne 22 IX 1939 – 5 IV 1945'' nominowanej do Nagrody Literackiej Nike 2002. <br />
<br />
=== Po wojnie ===<br />
Krótko po uwolnieniu z obozu podjęła współpracę z 2 Korpusem Polskim generała Władysława Andersa, pełniąc funkcję oficera prasowego. <br />
<br />
Po wojnie osiadła we Włoszech. W roku 1945 należała do grona inicjatorów założenia Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie. Wspierała finansowo działalność instytutu, obejmując stanowisko jego dyrektora. Zainicjowała wydawanie czasopisma „Antemurale” (rocznik, 1954–1982, 30 tomów) oraz serii "Elementa ad Fontium Editiones” (do 1987 75 tomów) i od roku 1990 „Acta Nuntiaturae Polonae”. Była też członkinią-założycielką Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie.<br />
[[Plik:WspomnieniawojenneKL.jpg|alt=Karolina Lanckorońska, Wspomnienia wojenne|mały|Karolina Lanckorońska, Wspomnienia wojenne]]<br />
W 1967 była w Münster świadkiem na procesie Hansa Krügera, gestapowca ze Stanisławowa.<br />
<br />
Założyła Fundusz im. Karola Lanckorońskiego (od 1967 pod nazwą Fundacja Lanckorońskich z Brzezia z siedzibą w szwajcarskim Fryburgu i w Londynie), wspierający zarówno polskie instytucje emigracyjne (m.in. założony i kierowany przez nią Polski Instytut Historyczny w Rzymie, Biblioteka Polska w Paryżu) i krajowe (głównie biblioteki uniwersyteckie), jak i odbiorców indywidualnych (stypendia dla polskich naukowców przygotowujących rozprawy doktorskie i habilitacyjne poza krajem, współfinansowanie leków dla pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego). Na emigracji kontynuowała pracę naukową, pozostała aktywna do późnych lat życia. W połowie lat 50. prowadziła badania domniemanego grobowca Bolesława Śmiałego w Ossiach w Karyntii. Królowi Bolesławowi i jego konfliktowi z biskupem Stanisławem ze Szczepanowa poświęciła artykuł ''W sprawie sporu między Bolesławem Śmiałym a św. Stanisławem'' („Teki Historyczne”, tom IX, 1958).<br />
<br />
W 1990 została przyjęta w poczet członków Polskiej Akademii Umiejętności. Nadano jej doktoraty honorowe m.in. Uniwersytetu Jagiellońskiego (1983), Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie w Londynie (1988), Uniwersytetu Wrocławskiego (1990).<br />
[[Plik:Jedyna.jpg|alt=Mariusz Wilk, Jedyna. Biografia Karoliny Lanckorońskiej|mały|Mariusz Wilk, Jedyna. Biografia Karoliny Lanckorońskiej]]<br />
Otrzymała liczne odznaczenia państwowe polskie i włoskie oraz polonijne i watykańskie, niektóre pośmiertnie. Była też wielokrotnie odznaczana tytułem profesora ''honoris causa''.<br />
<br />
W 1994 Karolina Lanckorońska ofiarowała Polsce zachowaną część kolekcji dzieł sztuki, zgromadzonej przez jej ojca. 37 obrazów otrzymał Zamek Królewski w Warszawie, w tym dwa dzieła Rembrandta. Ponad 500 zabytkowych obiektów, wśród nich 82 obrazy włoskie i ponad 220 rysunków Jacka Malczewskiego przekazała Zamkowi Królewskiemu na Wawelu – Państwowym Zbiorom Sztuki. Dary otrzymały również inne instytucje: Biblioteka Jagiellońska, Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Polska Akademia Umiejętności. W wywiadtie dla telewizji polskiej, zapytana o powód tej hojności, odpowiedziała: "Wszystko co moje, jest polskie. (...) Przypadkiem, zbiegiem okoliczności (...) odziedziczyłam po wygasłej rodzinie to, co mogłam przekazać narodowi".<br />
<br />
== Śmierć i upamiętnienie ==<br />
[[Plik:Lanckoronska grob.jpg|alt=Grób Karoliny Lanckorońskiej|mały|600x600px|Grób Karoliny Lanckorońskiej]]<br />
Jej pogrzeb odbył się 12 września 2002 roku; grób na cmentarzu Campo Verano w Rzymie (kwatera 38) jest wpisany do Ewidencji grobów weteranów o Wolność i Niepodległość Polski prowadzonej przez Instytut Pamięci Narodowej. Na skromnej płycie nagrobnej z napisem Carolina de Brzezie Lanckoronska poza datami urodzin i śmierci znajduje się też łacińska sentencja ''Gentis suae Polonae ultima - ostatnia ze swego polskiego rodu.''<br />
<br />
W ramach projektu „słynni Polacy XX w.” 2 maja 2010 roku w parku im. Henryka Jordana w Krakowie odsłonięto popiersie Karoliny Lanckorońskiej, a na narożnej kamienicy przy ulicy Wenecja umieszczono tablicę pamiątkową. Kolejne jej krakowskie popiersie wita wchodzących do gmachu Polskiej Akademii Nauk. Lanckorońska ma też swój skwer na styku ulic Podzamcze i Kanoniczej.<br />
<br />
== Linki ==<br />
https://pl.wikipedia.org/wiki/Karolina_Lanckoro%C5%84ska<br />
<br />
https://de.wikipedia.org/wiki/Karolina_Lanckoro%C5%84ska<br />
<br />
https://youtu.be/XRPPO13Bhrs?si=v7FEv8V3aROfjC8D<br />
<br />
https://niezlasztuka.net/o-sztuce/wyprawa-jacka-malczewskiego-i-karola-lanckoronskiego-do-anatolii/<br />
<br />
https://muzhp.pl/wiedza-on-line/karolina-lanckoronska-arystokratka-uczona-protektorka<br />
<br />
== Książki ==<br />
Karolina Lanckorońska, Wspomnienia wojenne 22.IX.1939-5.IV.1945. Wyd. Znak, Kraków 2001<br />
<br />
Karolina Lanckorońska, Szkice wspomnień<br />
<br />
Karolina Lanckorońska, Notatki z podróży do Grecji<br />
<br />
<nowiki>***</nowiki><br />
<br />
Mariusz Wilk, Jedyna, Wyd. Znak, Kraków 2025</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:Malczewski-lanckoronscy.jpg&diff=2381Plik:Malczewski-lanckoronscy.jpg2026-06-11T21:42:17Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Jacek Malczewski, Portret Karola i Małgorzaty Lanckorońskich, 1905 rok, Lwowska Galeria Sztuki</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:Lanckoronska_grob.jpg&diff=2380Plik:Lanckoronska grob.jpg2026-06-11T21:37:40Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Grób Karoliny Lanckorońskiej</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:Jedyna.jpg&diff=2379Plik:Jedyna.jpg2026-06-11T21:35:20Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Mariusz Wilk, Jedyna. Biografia Karoliny Lanckorońskiej</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:WspomnieniawojenneKL.jpg&diff=2378Plik:WspomnieniawojenneKL.jpg2026-06-11T21:33:01Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Karolina Lanckorońska, Wspomnienia wojenne</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Karolina_Lanckoro%C5%84ska&diff=2377Karolina Lanckorońska2026-06-11T20:47:29Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>[[Plik:KarolinaLanckoronska.jpg|alt=Karolina Lanckorońska|mały|Karolina Lanckorońska]]<br />
'''Wpis opracowała Ewa Maria Slaska'''<br />
<br />
'''Karolina Lanckorońska''' (ur. 11 sierpnia 1898 w Buchberg am Kamp, Dolna Austria, zm. 25 sierpnia 2002 w Rzymie) – polska historyczka i historyczka sztuki, nauczycielka akademicka Uniwersytetu Jana Kazimierza, żołnierka Armii Krajowej, więźniarka obozu koncentracyjnego Ravensbrück, oficerka prasowa 2 Korpusu Polskiego Polskich Sił Zbrojnych, po 1945 najważniejsza działaczka Polonii we Włoszech, inicjatorka i współzałożycielka Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie, pisarka, członkini założycielka Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie i członkini Polskiej Akademii Umiejętności.<br />
<br />
Żyła 104 lata!<br />
<br />
== Życiorys ==<br />
[[Plik:RodziceKaroliny.jpg|alt=Rodzice Karoliny, Karol i Małgorzata|mały|Rodzice Karoliny, Karol i Małgorzata]]<br />
Pochodziła z rodu arystokratycznego herbu Zadora, była córką hrabiego Karola Lanckorońskiego i jego trzeciej żony Małgorzaty von Lichnowsky.<br />
[[Plik:Palac-lanckoronski-biblioteka.jpg|alt=Biblioteka w pałacu Lanckorońskich w Wiedniu|tło|prawo|bezramki|600x600px|Biblioteka w pałacu Lanckorońskich w Wiedniu]]<br />
Ukończyła gimnazjum w Wiedniu, w latach 1917–1921 studiowała w Wiedniu, historię sztuki. W 1926 roku obroniła doktorat. Zajmowała się głównie zagadnieniami sztuki baroku i twórczością Michała Anioła. W 1935 habilitowała się na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie na podstawie rozprawy ''Dekoracja malarska kościoła Il Gesu w Rzymie.'' Była pierwszą kobietą, która uzyskała w Polsce habilitację z zakresu historii sztuki. Została kierowniczką katedry historii sztuki na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Lwowskiego. Jednocześnie objęła stanowisko sekretarza Towarzystwa Polskich Badań Historycznych we Lwowie. W październiku 1936 otrzymała prawo prowadzenia wykładów, przysługujące samodzielnym pracownikom naukowym, z zakresu historii sztuki. W latach 1936/1937 prowadziła badania naukowe w Anglii i Holandii.<br />
<br />
Od momentu, gdy w roku 1933 umarł jej ojciec, administrowała dobra rodzinne, w tym również zbiory sztuki ojca, który posiadał ogromną kolekcję dzieł sztuki, odziedziczoną po przodkach, w tym dziedzictwo Rzewuskich, zawierające część prac zakupionych przez ostatniego króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego. Zbiory artystyczne hrabiego Lanckorońskiego, przez niego również uzupełniane, obejmowały ponad 3000 obiektów malarskich, reprezentujących szkołę włoską, niemiecką, francuską, holenderską od XIV wieku do czasów współczesnych, około tysiąca dzieł starożytnych z terenów Grecji, Rzymu i Egiptu oraz wyroby sztuki i rzemiosła z Dalekiego Wschodu (Chin, Indii i Japonii). Miejscem ich przechowywania był pałac przy Jacquingasse 18 w Wiedniu (na ilustracji obok biblioteka w pałacu, obraz Rudolfa von Alta z roku 1881). <br />
<br />
Pozowała do rysunków i obrazów polskich malarzy, w tym Jacka Malczewskiego, który był zaprzyjaźniony z jej ojcem, a w roku 1885 odbył z nim wyprawę do Azji Mniejszej w poszukiwaniu śladów starożytności. <br />
<br />
W 1934 zamieszkała we Lwowie przy ulicy Zimorowicza 19 (obecnie Dudajewa), prowadziła wykłady z historii sztuki włoskiej na Uniwersytecie Jana Kazimierza.<br />
[[Plik:Karolina Lanckoronska Popiersie.jpg|alt=Pomnik prof. Karoliny Lanckorońskiej w Parku Jordana w Krakowie. Wikipedia|mały|Pomnik prof. Karoliny Lanckorońskiej w Parku Jordana w Krakowie. Wikipedia]]<br />
<br />
=== II wojna światowa ===<br />
Wybuch wojny zastał ją we Lwowie. Po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną przez pewien czas kontynuowała wykłady na Uniwersytecie Lwowskim. Zaangażowała się w działalność konspiracyjną. Wobec zagrożenia aresztowaniem przez NKWD skorzystała z możliwości wymiany ludności między terenami polskimi okupowanymi przez ZSRR i hitlerowskie Niemcy i przeszła 3 maja 1940 na ziemie okupowane przez Niemców. Służyła w szeregach Związku Walki Zbrojnej, a następnie w Armii Krajowej w stopniu porucznika. Z polecenia dowództwa konspiracyjnego brała udział w pracach uznawanej przez Niemców Rady Głównej Opiekuńczej.<br />
[[Plik:Karolina Lanckorońska - popiersie w hallu gmachu PAU w Krakowie.jpg|alt=Karolina Lanckorońska - popiersie w hallu gmachu PAU w Krakowie|mały|Karolina Lanckorońska - popiersie w hallu gmachu PAU w Krakowie]]<br />
W końcu 1941 kilkakrotnie przybywała do Lwowa niosąc pomoc więźniom. W styczniu 1942 przyjechała z zadaniem zorganizowania filii Rady Głównej Opiekuńczej (tzw. Komitetu Polskiego) w województwie stanisławowskim. W maju 1942 roku została w Kołomyi aresztowana przez gestapo. 9 stycznia 1943 została wysłana do obozu koncentracyjnego Ravensbrück (nr obozowy 16076), gdzie doczekała zwolnienia; 5 kwietnia 1945 uwolniono ją po interwencji Carla J. Burckhardta, prezesa Międzynarodowego Czerwonego Krzyża. Wydarzenia wojenne opisała w książce ''Wspomnienia wojenne 22 IX 1939 – 5 IV 1945'' nominowanej do Nagrody Literackiej Nike 2002. <br />
<br />
=== Po wojnie ===<br />
Krótko po uwolnieniu z obozu podjęła współpracę z 2 Korpusem Polskim generała Władysława Andersa, pełniąc funkcję oficera prasowego. <br />
<br />
Po wojnie osiadła we Włoszech. W roku 1945 należała do grona inicjatorów założenia Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie. Wspierała finansowo działalność instytutu, obejmując stanowisko jego dyrektora. Zainicjowała wydawanie czasopisma „Antemurale” (rocznik, 1954–1982, 30 tomów) oraz serii "Elementa ad Fontium Editiones” (do 1987 75 tomów) i od roku 1990 „Acta Nuntiaturae Polonae”. Była też członkinią-założycielką Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie.<br />
<br />
W 1967 była w Münster świadkiem na procesie Hansa Krügera, gestapowca ze Stanisławowa.<br />
<br />
Założyła Fundusz im. Karola Lanckorońskiego (od 1967 pod nazwą Fundacja Lanckorońskich z Brzezia z siedzibą w szwajcarskim Fryburgu i w Londynie), wspierający zarówno polskie instytucje emigracyjne (m.in. założony i kierowany przez nią Polski Instytut Historyczny w Rzymie, Biblioteka Polska w Paryżu) i krajowe (głównie biblioteki uniwersyteckie), jak i odbiorców indywidualnych (stypendia dla polskich naukowców przygotowujących rozprawy doktorskie i habilitacyjne poza krajem, współfinansowanie leków dla pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego). Na emigracji kontynuowała pracę naukową, pozostała aktywna do późnych lat życia. W połowie lat 50. prowadziła badania domniemanego grobowca Bolesława Śmiałego w Ossiach w Karyntii. Królowi Bolesławowi i jego konfliktowi z biskupem Stanisławem ze Szczepanowa poświęciła artykuł ''W sprawie sporu między Bolesławem Śmiałym a św. Stanisławem'' („Teki Historyczne”, tom IX, 1958).<br />
<br />
W 1990 została przyjęta w poczet członków Polskiej Akademii Umiejętności. Nadano jej doktoraty honorowe m.in. Uniwersytetu Jagiellońskiego (1983), Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie w Londynie (1988), Uniwersytetu Wrocławskiego (1990).<br />
<br />
Otrzymała liczne odznaczenia państwowe polskie i włoskie oraz polonijne i watykańskie, niektóre pośmiertnie. Była też wielokrotnie odznaczana tytułem profesora ''honoris causa''.<br />
<br />
W 1994 Karolina Lanckorońska ofiarowała Polsce zachowaną część kolekcji dzieł sztuki, zgromadzonej przez jej ojca. 37 obrazów otrzymał Zamek Królewski w Warszawie, w tym dwa dzieła Rembrandta. Ponad 500 zabytkowych obiektów, wśród nich 82 obrazy włoskie i ponad 220 rysunków Jacka Malczewskiego przekazała Zamkowi Królewskiemu na Wawelu – Państwowym Zbiorom Sztuki. Dary otrzymały również inne instytucje: Biblioteka Jagiellońska, Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Polska Akademia Umiejętności. W wywiadtie dla telewizji polskiej, zapytana o powód tej hojności, odpowiedziała: "Wszystko co moje, jest polskie. (...) Przypadkiem, zbiegiem okoliczności (...) odziedziczyłam po wygasłej rodzinie to, co mogłam przekazać narodowi".<br />
<br />
== Śmierć i upamiętnienie ==<br />
Jej pogrzeb odbył się 12 września 2002 roku; grób na cmentarzu Campo Verano w Rzymie (kwatera 38) jest wpisany do Ewidencji grobów weteranów o Wolność i Niepodległość Polski prowadzonej przez Instytut Pamięci Narodowej. Na skromnej płycie nagrobnej z napisem Carolina de Brzezie Lanckoronska poza datami urodzin i śmierci znajduje się też łacińska sentencja ''Gentis suae Polonae ultima - ostatnia ze swego polskiego rodu.''<br />
<br />
W ramach projektu „słynni Polacy XX w.” 2 maja 2010 roku w parku im. Henryka Jordana w Krakowie odsłonięto popiersie Karoliny Lanckorońskiej, a na narożnej kamienicy przy ulicy Wenecja umieszczono tablicę pamiątkową. Kolejne jej krakowskie popiersie wita wchodzących do gmachu Polskiej Akademii Nauk. Lanckorońska ma też swój skwer na styku ulic Podzamcze i Kanoniczej.<br />
<br />
== Linki ==<br />
https://pl.wikipedia.org/wiki/Karolina_Lanckoro%C5%84ska<br />
<br />
https://de.wikipedia.org/wiki/Karolina_Lanckoro%C5%84ska<br />
<br />
https://youtu.be/XRPPO13Bhrs?si=v7FEv8V3aROfjC8D<br />
<br />
https://niezlasztuka.net/o-sztuce/wyprawa-jacka-malczewskiego-i-karola-lanckoronskiego-do-anatolii/<br />
<br />
https://muzhp.pl/wiedza-on-line/karolina-lanckoronska-arystokratka-uczona-protektorka<br />
<br />
== Książki ==<br />
Karolina Lanckorońska, Wspomnienia wojenne 22.IX.1939-5.IV.1945. Wyd. Znak, Kraków 2001<br />
<br />
Karolina Lanckorońska, Szkice wspomnień<br />
<br />
Karolina Lanckorońska, Notatki z podróży do Grecji<br />
<br />
<nowiki>***</nowiki><br />
<br />
Mariusz Wilk, Jedyna, Wyd. Znak, Kraków 2025</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Karolina_Lanckoro%C5%84ska&diff=2376Karolina Lanckorońska2026-06-11T17:23:49Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>[[Plik:KarolinaLanckoronska.jpg|alt=Karolina Lanckorońska|mały|Karolina Lanckorońska]]<br />
'''Wpis opracowała Ewa Maria Slaska'''<br />
<br />
'''Karolina Lanckorońska''' (ur. 11 sierpnia 1898 w Buchberg am Kamp, Dolna Austria, zm. 25 sierpnia 2002 w Rzymie) – polska historyczka i historyczka sztuki, nauczycielka akademicka Uniwersytetu Jana Kazimierza, żołnierka Armii Krajowej, więźniarka obozu koncentracyjnego Ravensbrück, oficerka prasowa 2 Korpusu Polskiego Polskich Sił Zbrojnych, po 1945 najważniejsza działaczka Polonii we Włoszech, inicjatorka i współzałożycielka Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie, pisarka, członkini założycielka Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie i członkini Polskiej Akademii Umiejętności.<br />
<br />
Żyła 104 lata!<br />
<br />
== Życiorys ==<br />
[[Plik:RodziceKaroliny.jpg|alt=Rodzice Karoliny, Karol i Małgorzata|mały|Rodzice Karoliny, Karol i Małgorzata]]<br />
Pochodziła z rodu arystokratycznego herbu Zadora, była córką hrabiego Karola Lanckorońskiego i jego trzeciej żony Małgorzaty von Lichnowsky.<br />
[[Plik:Palac-lanckoronski-biblioteka.jpg|alt=Biblioteka w pałacu Lanckorońskich w Wiedniu|tło|prawo|bezramki|600x600px|Biblioteka w pałacu Lanckorońskich w Wiedniu]]<br />
Ukończyła gimnazjum w Wiedniu, w latach 1917–1921 studiowała w Wiedniu, historię sztuki. W 1926 roku obroniła doktorat. Zajmowała się głównie zagadnieniami sztuki baroku i twórczością Michała Anioła. W 1935 habilitowała się na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie na podstawie rozprawy ''Dekoracja malarska kościoła Il Gesu w Rzymie.'' Była pierwszą kobietą, która uzyskała w Polsce habilitację z zakresu historii sztuki. Została kierowniczką katedry historii sztuki na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Lwowskiego. Jednocześnie objęła stanowisko sekretarza Towarzystwa Polskich Badań Historycznych we Lwowie. W październiku 1936 otrzymała prawo prowadzenia wykładów, przysługujące samodzielnym pracownikom naukowym, z zakresu historii sztuki. W latach 1936/1937 prowadziła badania naukowe w Anglii i Holandii.<br />
<br />
Od momentu, gdy w roku 1933 umarł jej ojciec, administrowała dobra rodzinne, w tym również zbiory sztuki ojca, który posiadał ogromną kolekcję dzieł sztuki, odziedziczoną po przodkach, w tym dziedzictwo Rzewuskich, zawierające część prac zakupionych przez ostatniego króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego. Zbiory artystyczne hrabiego Lanckorońskiego, przez niego również uzupełniane, obejmowały ponad 3000 obiektów malarskich, reprezentujących szkołę włoską, niemiecką, francuską, holenderską od XIV wieku do czasów współczesnych, około tysiąca dzieł starożytnych z terenów Grecji, Rzymu i Egiptu oraz wyroby sztuki i rzemiosła z Dalekiego Wschodu (Chin, Indii i Japonii). Miejscem ich przechowywania był pałac przy Jacquingasse 18 w Wiedniu (na ilustracji obok biblioteka w pałacu, obraz Rudolfa von Alta z roku 1881). <br />
<br />
Pozowała do rysunków i obrazów polskich malarzy, w tym Jacka Malczewskiego, który był zaprzyjaźniony z jej ojcem, a w roku 1885 odbył z nim wyprawę do Azji Mniejszej w poszukiwaniu śladów starożytności. <br />
<br />
W 1934 zamieszkała we Lwowie przy ulicy Zimorowicza 19 (obecnie Dudajewa), prowadziła wykłady z historii sztuki włoskiej na Uniwersytecie Jana Kazimierza.<br />
[[Plik:Karolina Lanckoronska Popiersie.jpg|alt=Pomnik prof. Karoliny Lanckorońskiej w Parku Jordana w Krakowie. Wikipedia|mały|Pomnik prof. Karoliny Lanckorońskiej w Parku Jordana w Krakowie. Wikipedia]]<br />
<br />
=== II wojna światowa ===<br />
Wybuch wojny zastał ją we Lwowie. Po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną przez pewien czas kontynuowała wykłady na Uniwersytecie Lwowskim. Zaangażowała się w działalność konspiracyjną. Wobec zagrożenia aresztowaniem przez NKWD skorzystała z możliwości wymiany ludności między terenami polskimi okupowanymi przez ZSRR i hitlerowskie Niemcy i przeszła 3 maja 1940 na ziemie okupowane przez Niemców. Służyła w szeregach Związku Walki Zbrojnej, a następnie w Armii Krajowej w stopniu porucznika. Z polecenia dowództwa konspiracyjnego brała udział w pracach uznawanej przez Niemców Rady Głównej Opiekuńczej.<br />
[[Plik:Karolina Lanckorońska - popiersie w hallu gmachu PAU w Krakowie.jpg|alt=Karolina Lanckorońska - popiersie w hallu gmachu PAU w Krakowie|mały|Karolina Lanckorońska - popiersie w hallu gmachu PAU w Krakowie]]<br />
W końcu 1941 kilkakrotnie przybywała do Lwowa niosąc pomoc więźniom. W styczniu 1942 przyjechała z zadaniem zorganizowania filii Rady Głównej Opiekuńczej (tzw. Komitetu Polskiego) w województwie stanisławowskim. W maju 1942 roku została w Kołomyi aresztowana przez gestapo. 9 stycznia 1943 została wysłana do obozu koncentracyjnego Ravensbrück (nr obozowy 16076), gdzie doczekała zwolnienia; 5 kwietnia 1945 uwolniono ją po interwencji Carla J. Burckhardta, prezesa Międzynarodowego Czerwonego Krzyża. Wydarzenia wojenne opisała w książce ''Wspomnienia wojenne 22 IX 1939 – 5 IV 1945'' nominowanej do Nagrody Literackiej Nike 2002. <br />
<br />
=== Po wojnie ===<br />
Krótko po uwolnieniu z obozu podjęła współpracę z 2 Korpusem Polskim generała Władysława Andersa, pełniąc funkcję oficera prasowego. <br />
<br />
Po wojnie osiadła we Włoszech. W roku 1945 należała do grona inicjatorów założenia Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie. Wspierała finansowo działalność instytutu, obejmując stanowisko jego dyrektora. Zainicjowała wydawanie czasopisma „Antemurale” (rocznik, 1954–1982, 30 tomów) oraz serii "Elementa ad Fontium Editiones” (do 1987 75 tomów) i od roku 1990 „Acta Nuntiaturae Polonae”. Była też członkinią-założycielką Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie.<br />
<br />
W 1967 była w Münster świadkiem na procesie Hansa Krügera, gestapowca ze Stanisławowa.<br />
<br />
Założyła Fundusz im. Karola Lanckorońskiego (od 1967 pod nazwą Fundacja Lanckorońskich z Brzezia z siedzibą w szwajcarskim Fryburgu i w Londynie), wspierający zarówno polskie instytucje emigracyjne (m.in. założony i kierowany przez nią Polski Instytut Historyczny w Rzymie, Biblioteka Polska w Paryżu) i krajowe (głównie biblioteki uniwersyteckie), jak i odbiorców indywidualnych (stypendia dla polskich naukowców przygotowujących rozprawy doktorskie i habilitacyjne poza krajem, współfinansowanie leków dla pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego). Na emigracji kontynuowała pracę naukową, pozostała aktywna do późnych lat życia. W połowie lat 50. prowadziła badania domniemanego grobowca Bolesława Śmiałego w Ossiach w Karyntii. Królowi Bolesławowi i jego konfliktowi z biskupem Stanisławem ze Szczepanowa poświęciła artykuł ''W sprawie sporu między Bolesławem Śmiałym a św. Stanisławem'' („Teki Historyczne”, tom IX, 1958).<br />
<br />
W 1990 została przyjęta w poczet członków Polskiej Akademii Umiejętności. Nadano jej doktoraty honorowe m.in. Uniwersytetu Jagiellońskiego (1983), Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie w Londynie (1988), Uniwersytetu Wrocławskiego (1990).<br />
<br />
Otrzymała liczne odznaczenia państwowe polskie i włoskie oraz polonijne i watykańskie, niektóre pośmiertnie. Była też wielokrotnie odznaczana tytułem profesora ''honoris causa''.<br />
<br />
W 1994 Karolina Lanckorońska ofiarowała Polsce zachowaną część kolekcji dzieł sztuki, zgromadzonej przez jej ojca. 37 obrazów otrzymał Zamek Królewski w Warszawie, w tym dwa dzieła Rembrandta. Ponad 500 zabytkowych obiektów, wśród nich 82 obrazy włoskie i ponad 220 rysunków Jacka Malczewskiego przekazała Zamkowi Królewskiemu na Wawelu – Państwowym Zbiorom Sztuki. Dary otrzymały również inne instytucje: Biblioteka Jagiellońska, Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Polska Akademia Umiejętności. W wywiadtie dla telewizji polskiej, zapytana o powód tej hojności, odpowiedziała: "Wszystko co moje, jest polskie. (...) Przypadkiem, zbiegiem okoliczności (...) odziedziczyłam po wygasłej rodzinie to, co mogłam przekazać narodowi".<br />
<br />
== Śmierć i upamiętnienie ==<br />
Jej pogrzeb odbył się 12 września 2002 roku; grób na cmentarzu Campo Verano w Rzymie (kwatera 38) jest wpisany do Ewidencji grobów weteranów o Wolność i Niepodległość Polski prowadzonej przez Instytut Pamięci Narodowej. Na skromnej płycie nagrobnej z napisem Carolina de Brzezie Lanckoronska poza datami urodzin i śmierci znajduje się też łacińska sentencja ''Gentis suae Polonae ultima - ostatnia ze swego polskiego rodu.''<br />
<br />
W ramach projektu „słynni Polacy XX w.” 2 maja 2010 roku w parku im. Henryka Jordana w Krakowie odsłonięto popiersie Karoliny Lanckorońskiej, a na narożnej kamienicy przy ulicy Wenecja umieszczono tablicę pamiątkową. Kolejne jej krakowskie popiersie wita wchodzących do gmachu Polskiej Akademii Nauk. Lanckorońska ma też swój skwer na styku ulic Podzamcze i Kanoniczej.<br />
<br />
== Linki ==<br />
https://pl.wikipedia.org/wiki/Karolina_Lanckoro%C5%84ska<br />
<br />
https://de.wikipedia.org/wiki/Karolina_Lanckoro%C5%84ska<br />
<br />
https://youtu.be/XRPPO13Bhrs?si=v7FEv8V3aROfjC8D<br />
<br />
https://niezlasztuka.net/o-sztuce/wyprawa-jacka-malczewskiego-i-karola-lanckoronskiego-do-anatolii/<br />
<br />
https://muzhp.pl/wiedza-on-line/karolina-lanckoronska-arystokratka-uczona-protektorka</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Karolina_Lanckoro%C5%84ska&diff=2375Karolina Lanckorońska2026-06-11T17:20:48Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>'''Wpis opracowała Ewa Maria Slaska'''<br />
<br />
'''Karolina Lanckorońska''' (ur. 11 sierpnia 1898 w Buchberg am Kamp, Dolna Austria, zm. 25 sierpnia 2002 w Rzymie) – polska historyczka i historyczka sztuki, nauczycielka akademicka Uniwersytetu Jana Kazimierza, żołnierka Armii Krajowej, więźniarka obozu koncentracyjnego Ravensbrück, oficerka prasowa 2 Korpusu Polskiego Polskich Sił Zbrojnych, po 1945 najważniejsza działaczka Polonii we Włoszech, inicjatorka i współzałożycielka Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie, pisarka, członkini założycielka Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie i członkini Polskiej Akademii Umiejętności.<br />
<br />
Żyła 104 lata!<br />
<br />
== Życiorys ==<br />
[[Plik:RodziceKaroliny.jpg|alt=Rodzice Karoliny, Karol i Małgorzata|mały|Rodzice Karoliny, Karol i Małgorzata]]<br />
Pochodziła z rodu arystokratycznego herbu Zadora, była córką hrabiego Karola Lanckorońskiego i jego trzeciej żony Małgorzaty von Lichnowsky.<br />
[[Plik:Palac-lanckoronski-biblioteka.jpg|alt=Biblioteka w pałacu Lanckorońskich w Wiedniu|tło|prawo|bezramki|600x600px|Biblioteka w pałacu Lanckorońskich w Wiedniu]]<br />
Ukończyła gimnazjum w Wiedniu, w latach 1917–1921 studiowała w Wiedniu, historię sztuki. W 1926 roku obroniła doktorat. Zajmowała się głównie zagadnieniami sztuki baroku i twórczością Michała Anioła. W 1935 habilitowała się na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie na podstawie rozprawy ''Dekoracja malarska kościoła Il Gesu w Rzymie.'' Była pierwszą kobietą, która uzyskała w Polsce habilitację z zakresu historii sztuki. Została kierowniczką katedry historii sztuki na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Lwowskiego. Jednocześnie objęła stanowisko sekretarza Towarzystwa Polskich Badań Historycznych we Lwowie. W październiku 1936 otrzymała prawo prowadzenia wykładów, przysługujące samodzielnym pracownikom naukowym, z zakresu historii sztuki. W latach 1936/1937 prowadziła badania naukowe w Anglii i Holandii.<br />
<br />
Od momentu, gdy w roku 1933 umarł jej ojciec, administrowała dobra rodzinne, w tym również zbiory sztuki ojca, który posiadał ogromną kolekcję dzieł sztuki, odziedziczoną po przodkach, w tym dziedzictwo Rzewuskich, zawierające część prac zakupionych przez ostatniego króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego. Zbiory artystyczne hrabiego Lanckorońskiego, przez niego również uzupełniane, obejmowały ponad 3000 obiektów malarskich, reprezentujących szkołę włoską, niemiecką, francuską, holenderską od XIV wieku do czasów współczesnych, około tysiąca dzieł starożytnych z terenów Grecji, Rzymu i Egiptu oraz wyroby sztuki i rzemiosła z Dalekiego Wschodu (Chin, Indii i Japonii). Miejscem ich przechowywania był pałac przy Jacquingasse 18 w Wiedniu (na ilustracji obok biblioteka w pałacu, obraz Rudolfa von Alta z roku 1881). <br />
<br />
Pozowała do rysunków i obrazów polskich malarzy, w tym Jacka Malczewskiego, który był zaprzyjaźniony z jej ojcem, a w roku 1885 odbył z nim wyprawę do Azji Mniejszej w poszukiwaniu śladów starożytności. <br />
<br />
W 1934 zamieszkała we Lwowie przy ulicy Zimorowicza 19 (obecnie Dudajewa), prowadziła wykłady z historii sztuki włoskiej na Uniwersytecie Jana Kazimierza.<br />
[[Plik:Karolina Lanckoronska Popiersie.jpg|alt=Pomnik prof. Karoliny Lanckorońskiej w Parku Jordana w Krakowie. Wikipedia|mały|Pomnik prof. Karoliny Lanckorońskiej w Parku Jordana w Krakowie. Wikipedia]]<br />
<br />
=== II wojna światowa ===<br />
Wybuch wojny zastał ją we Lwowie. Po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną przez pewien czas kontynuowała wykłady na Uniwersytecie Lwowskim. Zaangażowała się w działalność konspiracyjną. Wobec zagrożenia aresztowaniem przez NKWD skorzystała z możliwości wymiany ludności między terenami polskimi okupowanymi przez ZSRR i hitlerowskie Niemcy i przeszła 3 maja 1940 na ziemie okupowane przez Niemców. Służyła w szeregach Związku Walki Zbrojnej, a następnie w Armii Krajowej w stopniu porucznika. Z polecenia dowództwa konspiracyjnego brała udział w pracach uznawanej przez Niemców Rady Głównej Opiekuńczej.<br />
[[Plik:Karolina Lanckorońska - popiersie w hallu gmachu PAU w Krakowie.jpg|alt=Karolina Lanckorońska - popiersie w hallu gmachu PAU w Krakowie|mały|Karolina Lanckorońska - popiersie w hallu gmachu PAU w Krakowie]]<br />
W końcu 1941 kilkakrotnie przybywała do Lwowa niosąc pomoc więźniom. W styczniu 1942 przyjechała z zadaniem zorganizowania filii Rady Głównej Opiekuńczej (tzw. Komitetu Polskiego) w województwie stanisławowskim. W maju 1942 roku została w Kołomyi aresztowana przez gestapo. 9 stycznia 1943 została wysłana do obozu koncentracyjnego Ravensbrück (nr obozowy 16076), gdzie doczekała zwolnienia; 5 kwietnia 1945 uwolniono ją po interwencji Carla J. Burckhardta, prezesa Międzynarodowego Czerwonego Krzyża. Wydarzenia wojenne opisała w książce ''Wspomnienia wojenne 22 IX 1939 – 5 IV 1945'' nominowanej do Nagrody Literackiej Nike 2002. <br />
<br />
=== Po wojnie ===<br />
Krótko po uwolnieniu z obozu podjęła współpracę z 2 Korpusem Polskim generała Władysława Andersa, pełniąc funkcję oficera prasowego. <br />
<br />
Po wojnie osiadła we Włoszech. W roku 1945 należała do grona inicjatorów założenia Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie. Wspierała finansowo działalność instytutu, obejmując stanowisko jego dyrektora. Zainicjowała wydawanie czasopisma „Antemurale” (rocznik, 1954–1982, 30 tomów) oraz serii "Elementa ad Fontium Editiones” (do 1987 75 tomów) i od roku 1990 „Acta Nuntiaturae Polonae”. Była też członkinią-założycielką Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie.<br />
<br />
W 1967 była w Münster świadkiem na procesie Hansa Krügera, gestapowca ze Stanisławowa.<br />
<br />
Założyła Fundusz im. Karola Lanckorońskiego (od 1967 pod nazwą Fundacja Lanckorońskich z Brzezia z siedzibą w szwajcarskim Fryburgu i w Londynie), wspierający zarówno polskie instytucje emigracyjne (m.in. założony i kierowany przez nią Polski Instytut Historyczny w Rzymie, Biblioteka Polska w Paryżu) i krajowe (głównie biblioteki uniwersyteckie), jak i odbiorców indywidualnych (stypendia dla polskich naukowców przygotowujących rozprawy doktorskie i habilitacyjne poza krajem, współfinansowanie leków dla pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego). Na emigracji kontynuowała pracę naukową, pozostała aktywna do późnych lat życia. W połowie lat 50. prowadziła badania domniemanego grobowca Bolesława Śmiałego w Ossiach w Karyntii. Królowi Bolesławowi i jego konfliktowi z biskupem Stanisławem ze Szczepanowa poświęciła artykuł ''W sprawie sporu między Bolesławem Śmiałym a św. Stanisławem'' („Teki Historyczne”, tom IX, 1958).<br />
<br />
W 1990 została przyjęta w poczet członków Polskiej Akademii Umiejętności. Nadano jej doktoraty honorowe m.in. Uniwersytetu Jagiellońskiego (1983), Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie w Londynie (1988), Uniwersytetu Wrocławskiego (1990).<br />
<br />
Otrzymała liczne odznaczenia państwowe polskie i włoskie oraz polonijne i watykańskie, niektóre pośmiertnie. Była też wielokrotnie odznaczana tytułem profesora ''honoris causa''.<br />
<br />
W 1994 Karolina Lanckorońska ofiarowała Polsce zachowaną część kolekcji dzieł sztuki, zgromadzonej przez jej ojca. 37 obrazów otrzymał Zamek Królewski w Warszawie, w tym dwa dzieła Rembrandta. Ponad 500 zabytkowych obiektów, wśród nich 82 obrazy włoskie i ponad 220 rysunków Jacka Malczewskiego przekazała Zamkowi Królewskiemu na Wawelu – Państwowym Zbiorom Sztuki. Dary otrzymały również inne instytucje: Biblioteka Jagiellońska, Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Polska Akademia Umiejętności. W wywiadtie dla telewizji polskiej, zapytana o powód tej hojności, odpowiedziała: "Wszystko co moje, jest polskie. (...) Przypadkiem, zbiegiem okoliczności (...) odziedziczyłam po wygasłej rodzinie to, co mogłam przekazać narodowi".<br />
<br />
== Śmierć i upamiętnienie ==<br />
Jej pogrzeb odbył się 12 września 2002 roku; grób na cmentarzu Campo Verano w Rzymie (kwatera 38) jest wpisany do Ewidencji grobów weteranów o Wolność i Niepodległość Polski prowadzonej przez Instytut Pamięci Narodowej. Na skromnej płycie nagrobnej z napisem Carolina de Brzezie Lanckoronska poza datami urodzin i śmierci znajduje się też łacińska sentencja ''Gentis suae Polonae ultima - ostatnia ze swego polskiego rodu.''<br />
<br />
W ramach projektu „słynni Polacy XX w.” 2 maja 2010 roku w parku im. Henryka Jordana w Krakowie odsłonięto popiersie Karoliny Lanckorońskiej, a na narożnej kamienicy przy ulicy Wenecja umieszczono tablicę pamiątkową. Kolejne jej krakowskie popiersie wita wchodzących do gmachu Polskiej Akademii Nauk. Lanckorońska ma też swój skwer na styku ulic Podzamcze i Kanoniczej.<br />
<br />
== Linki ==<br />
https://pl.wikipedia.org/wiki/Karolina_Lanckoro%C5%84ska<br />
<br />
https://de.wikipedia.org/wiki/Karolina_Lanckoro%C5%84ska<br />
<br />
https://youtu.be/XRPPO13Bhrs?si=v7FEv8V3aROfjC8D<br />
<br />
https://niezlasztuka.net/o-sztuce/wyprawa-jacka-malczewskiego-i-karola-lanckoronskiego-do-anatolii/<br />
<br />
https://muzhp.pl/wiedza-on-line/karolina-lanckoronska-arystokratka-uczona-protektorka</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:KarolinaLanckoronska.jpg&diff=2374Plik:KarolinaLanckoronska.jpg2026-06-11T17:19:41Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Karolina Lanckorońska</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Karolina_Lanckoro%C5%84ska&diff=2373Karolina Lanckorońska2026-06-11T17:16:01Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>'''Wpis opracowała Ewa Maria Slaska'''<br />
<br />
'''Karolina Lanckorońska''' (ur. 11 sierpnia 1898 w Buchberg am Kamp, Dolna Austria, zm. 25 sierpnia 2002 w Rzymie) – polska historyczka i historyczka sztuki, nauczycielka akademicka Uniwersytetu Jana Kazimierza, żołnierka Armii Krajowej, więźniarka obozu koncentracyjnego Ravensbrück, oficerka prasowa 2 Korpusu Polskiego Polskich Sił Zbrojnych, po 1945 najważniejsza działaczka Polonii we Włoszech, inicjatorka i współzałożycielka Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie, pisarka, członkini założycielka Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie i członkini Polskiej Akademii Umiejętności.<br />
<br />
Żyła 104 lata!<br />
<br />
== Życiorys ==<br />
[[Plik:RodziceKaroliny.jpg|alt=Rodzice Karoliny, Karol i Małgorzata|mały|Rodzice Karoliny, Karol i Małgorzata]]<br />
Pochodziła z rodu arystokratycznego herbu Zadora, była córką hrabiego Karola Lanckorońskiego i jego trzeciej żony Małgorzaty von Lichnowsky.<br />
[[Plik:Palac-lanckoronski-biblioteka.jpg|alt=Biblioteka w pałacu Lanckorońskich w Wiedniu|tło|prawo|bezramki|600x600px|Biblioteka w pałacu Lanckorońskich w Wiedniu]]<br />
Ukończyła gimnazjum w Wiedniu, w latach 1917–1921 studiowała w Wiedniu, historię sztuki. W 1926 roku obroniła doktorat. Zajmowała się głównie zagadnieniami sztuki baroku i twórczością Michała Anioła. W 1935 habilitowała się na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie na podstawie rozprawy ''Dekoracja malarska kościoła Il Gesu w Rzymie'' i została tam zatrudniona jako kierowniczka katedry historii sztuki na Wydziale Humanistycznym. Jednocześnie objęła stanowisko sekretarza Towarzystwa Polskich Badań Historycznych we Lwowie. W październiku 1936 otrzymała prawo prowadzenia wykładów, przysługujące samodzielnym pracownikom naukowym, z zakresu historii sztuki. W latach 1936/1937 prowadziła badania naukowe w Anglii i Holandii.<br />
<br />
Od momentu, gdy w roku 1933 umarł jej ojciec, administrowała dobra rodzinne, w tym również zbiory sztuki ojca, który posiadał ogromną kolekcję dzieł sztuki, odziedziczoną po przodkach, w tym dziedzictwo Rzewuskich, zawierające część prac zakupionych przez ostatniego króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego. Zbiory artystyczne hrabiego Lanckorońskiego, przez niego również uzupełniane, obejmowały ponad 3000 obiektów malarskich, reprezentujących szkołę włoską, niemiecką, francuską, holenderską od XIV wieku do czasów współczesnych, około tysiąca dzieł starożytnych z terenów Grecji, Rzymu i Egiptu oraz wyroby sztuki i rzemiosła z Dalekiego Wschodu (Chin, Indii i Japonii). Miejscem ich przechowywania był pałac przy Jacquingasse 18 w Wiedniu (na ilustracji obok biblioteka w pałacu, obraz Rudolfa von Alta z roku 1881). <br />
<br />
Pozowała do rysunków i obrazów polskich malarzy, w tym Jacka Malczewskiego, który był zaprzyjaźniony z jej ojcem, a w roku 1885 odbył z nim wyprawę do Azji Mniejszej w poszukiwaniu śladów starożytności. <br />
<br />
W 1934 zamieszkała we Lwowie przy ulicy Zimorowicza 19 (obecnie Dudajewa), prowadziła wykłady z historii sztuki włoskiej na Uniwersytecie Jana Kazimierza.<br />
[[Plik:Karolina Lanckoronska Popiersie.jpg|alt=Pomnik prof. Karoliny Lanckorońskiej w Parku Jordana w Krakowie. Wikipedia|mały|Pomnik prof. Karoliny Lanckorońskiej w Parku Jordana w Krakowie. Wikipedia]]<br />
<br />
=== II wojna światowa ===<br />
Wybuch wojny zastał ją we Lwowie. Po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną przez pewien czas kontynuowała wykłady na Uniwersytecie Lwowskim. Zaangażowała się w działalność konspiracyjną. Wobec zagrożenia aresztowaniem przez NKWD skorzystała z możliwości wymiany ludności między terenami polskimi okupowanymi przez ZSRR i hitlerowskie Niemcy i przeszła 3 maja 1940 na ziemie okupowane przez Niemców. Służyła w szeregach Związku Walki Zbrojnej, a następnie w Armii Krajowej w stopniu porucznika. Z polecenia dowództwa konspiracyjnego brała udział w pracach uznawanej przez Niemców Rady Głównej Opiekuńczej.<br />
[[Plik:Karolina Lanckorońska - popiersie w hallu gmachu PAU w Krakowie.jpg|alt=Karolina Lanckorońska - popiersie w hallu gmachu PAU w Krakowie|mały|Karolina Lanckorońska - popiersie w hallu gmachu PAU w Krakowie]]<br />
W końcu 1941 kilkakrotnie przybywała do Lwowa niosąc pomoc więźniom. W styczniu 1942 przyjechała z zadaniem zorganizowania filii Rady Głównej Opiekuńczej (tzw. Komitetu Polskiego) w województwie stanisławowskim. W maju 1942 roku została w Kołomyi aresztowana przez gestapo. 9 stycznia 1943 została wysłana do obozu koncentracyjnego Ravensbrück (nr obozowy 16076), gdzie doczekała zwolnienia; 5 kwietnia 1945 uwolniono ją po interwencji Carla J. Burckhardta, prezesa Międzynarodowego Czerwonego Krzyża. Wydarzenia wojenne opisała w książce ''Wspomnienia wojenne 22 IX 1939 – 5 IV 1945'' nominowanej do Nagrody Literackiej Nike 2002. <br />
<br />
=== Po wojnie ===<br />
Krótko po uwolnieniu z obozu podjęła współpracę z 2 Korpusem Polskim generała Władysława Andersa, pełniąc funkcję oficera prasowego. <br />
<br />
Po wojnie osiadła we Włoszech. W roku 1945 należała do grona inicjatorów założenia Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie. Wspierała finansowo działalność instytutu, obejmując stanowisko jego dyrektora. Zainicjowała wydawanie czasopisma „Antemurale” (rocznik, 1954–1982, 30 tomów) oraz serii "Elementa ad Fontium Editiones” (do 1987 75 tomów) i od roku 1990 „Acta Nuntiaturae Polonae”. Była też członkinią-założycielką Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie.<br />
<br />
W 1967 była w Münster świadkiem na procesie Hansa Krügera, gestapowca ze Stanisławowa.<br />
<br />
Założyła Fundusz im. Karola Lanckorońskiego (od 1967 pod nazwą Fundacja Lanckorońskich z Brzezia z siedzibą w szwajcarskim Fryburgu i w Londynie), wspierający zarówno polskie instytucje emigracyjne (m.in. założony i kierowany przez nią Polski Instytut Historyczny w Rzymie, Biblioteka Polska w Paryżu) i krajowe (głównie biblioteki uniwersyteckie), jak i odbiorców indywidualnych (stypendia dla polskich naukowców przygotowujących rozprawy doktorskie i habilitacyjne poza krajem, współfinansowanie leków dla pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego). Na emigracji kontynuowała pracę naukową, pozostała aktywna do późnych lat życia. W połowie lat 50. prowadziła badania domniemanego grobowca Bolesława Śmiałego w Ossiach w Karyntii. Królowi Bolesławowi i jego konfliktowi z biskupem Stanisławem ze Szczepanowa poświęciła artykuł ''W sprawie sporu między Bolesławem Śmiałym a św. Stanisławem'' („Teki Historyczne”, tom IX, 1958).<br />
<br />
W 1990 została przyjęta w poczet członków Polskiej Akademii Umiejętności. Nadano jej doktoraty honorowe m.in. Uniwersytetu Jagiellońskiego (1983), Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie w Londynie (1988), Uniwersytetu Wrocławskiego (1990).<br />
<br />
Otrzymała liczne odznaczenia państwowe polskie i włoskie oraz polonijne i watykańskie, niektóre pośmiertnie. Była też wielokrotnie odznaczana tytułem profesora ''honoris causa''.<br />
<br />
W 1994 Karolina Lanckorońska ofiarowała Polsce zachowaną część kolekcji dzieł sztuki, zgromadzonej przez jej ojca. 37 obrazów otrzymał Zamek Królewski w Warszawie, w tym dwa dzieła Rembrandta. Ponad 500 zabytkowych obiektów, wśród nich 82 obrazy włoskie i ponad 220 rysunków Jacka Malczewskiego przekazała Zamkowi Królewskiemu na Wawelu – Państwowym Zbiorom Sztuki. Dary otrzymały również inne instytucje: Biblioteka Jagiellońska, Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Polska Akademia Umiejętności. W wywiadtie dla telewizji polskiej, zapytana o powód tej hojności, odpowiedziała: "Wszystko co moje, jest polskie. (...) Przypadkiem, zbiegiem okoliczności (...) odziedziczyłam po wygasłej rodzinie to, co mogłam przekazać narodowi".<br />
<br />
== Śmierć i upamiętnienie ==<br />
Jej pogrzeb odbył się 12 września 2002 roku; grób na cmentarzu Campo Verano w Rzymie (kwatera 38) jest wpisany do Ewidencji grobów weteranów o Wolność i Niepodległość Polski prowadzonej przez Instytut Pamięci Narodowej. Na skromnej płycie nagrobnej z napisem Carolina de Brzezie Lanckoronska poza datami urodzin i śmierci znajduje się też łacińska sentencja ''Gentis suae Polonae ultima - ostatnia ze swego polskiego rodu.''<br />
<br />
W ramach projektu „słynni Polacy XX w.” 2 maja 2010 roku w parku im. Henryka Jordana w Krakowie odsłonięto popiersie Karoliny Lanckorońskiej, a na narożnej kamienicy przy ulicy Wenecja umieszczono tablicę pamiątkową. Kolejne jej krakowskie popiersie wita wchodzących do gmachu Polskiej Akademii Nauk. Lanckorońska ma też swój skwer na styku ulic Podzamcze i Kanoniczej.<br />
<br />
== Linki ==<br />
https://pl.wikipedia.org/wiki/Karolina_Lanckoro%C5%84ska<br />
<br />
https://de.wikipedia.org/wiki/Karolina_Lanckoro%C5%84ska<br />
<br />
https://youtu.be/XRPPO13Bhrs?si=v7FEv8V3aROfjC8D<br />
<br />
https://niezlasztuka.net/o-sztuce/wyprawa-jacka-malczewskiego-i-karola-lanckoronskiego-do-anatolii/</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:Karolina_Lanckoro%C5%84ska_-_popiersie_w_hallu_gmachu_PAU_w_Krakowie.jpg&diff=2372Plik:Karolina Lanckorońska - popiersie w hallu gmachu PAU w Krakowie.jpg2026-06-11T17:12:47Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Karolina Lanckorońska - popiersie w hallu gmachu PAU w Krakowie</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:Karolina_Lanckoronska_Popiersie.jpg&diff=2371Plik:Karolina Lanckoronska Popiersie.jpg2026-06-11T16:50:48Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Pomnik prof. Karoliny Lanckorońskiej w Parku Jordana w Krakowie. Wikipedia</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Karolina_Lanckoro%C5%84ska&diff=2370Karolina Lanckorońska2026-06-11T15:35:27Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>'''Wpis opracowała Ewa Maria Slaska'''<br />
<br />
'''Karolina Lanckorońska''' (ur. 11 sierpnia 1898 w Buchberg am Kamp, Dolna Austria, zm. 25 sierpnia 2002 w Rzymie) – polska historyczka i historyczka sztuki, nauczycielka akademicka Uniwersytetu Jana Kazimierza, żołnierka Armii Krajowej, więźniarka obozu koncentracyjnego Ravensbrück, oficerka prasowa 2 Korpusu Polskiego Polskich Sił Zbrojnych, po 1945 najważniejsza działaczka Polonii we Włoszech, inicjatorka i współzałożycielka Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie, pisarka, członkini założycielka Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie i członkini Polskiej Akademii Umiejętności.<br />
<br />
Żyła 104 lata!<br />
<br />
== Życiorys ==<br />
[[Plik:RodziceKaroliny.jpg|alt=Rodzice Karoliny, Karol i Małgorzata|mały|Rodzice Karoliny, Karol i Małgorzata]]<br />
Pochodziła z rodu arystokratycznego herbu Zadora, była córką hrabiego Karola Lanckorońskiego i jego trzeciej żony Małgorzaty von Lichnowsky.<br />
[[Plik:Palac-lanckoronski-biblioteka.jpg|alt=Biblioteka w pałacu Lanckorońskich w Wiedniu|tło|prawo|bezramki|600x600px|Biblioteka w pałacu Lanckorońskich w Wiedniu]]<br />
Ukończyła gimnazjum w Wiedniu, w latach 1917–1921 studiowała w Wiedniu, historię sztuki. W 1926 roku obroniła doktorat. Zajmowała się głównie zagadnieniami sztuki baroku i twórczością Michała Anioła. W 1935 habilitowała się na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie na podstawie rozprawy ''Dekoracja malarska kościoła Il Gesu w Rzymie'' i została tam zatrudniona jako kierowniczka katedry historii sztuki na Wydziale Humanistycznym. Jednocześnie objęła stanowisko sekretarza Towarzystwa Polskich Badań Historycznych we Lwowie. W październiku 1936 otrzymała prawo prowadzenia wykładów, przysługujące samodzielnym pracownikom naukowym, z zakresu historii sztuki. W latach 1936/1937 prowadziła badania naukowe w Anglii i Holandii.<br />
<br />
Od momentu, gdy w roku 1933 umarł jej ojciec, administrowała dobra rodzinne, w tym również zbiory sztuki ojca, który posiadał ogromną kolekcję dzieł sztuki, odziedziczoną po przodkach, w tym dziedzictwo Rzewuskich, zawierające część prac zakupionych przez ostatniego króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego. Zbiory artystyczne hrabiego Lanckorońskiego, przez niego również uzupełniane, obejmowały ponad 3000 obiektów malarskich, reprezentujących szkołę włoską, niemiecką, francuską, holenderską od XIV wieku do czasów współczesnych, około tysiąca dzieł starożytnych z terenów Grecji, Rzymu i Egiptu oraz wyroby sztuki i rzemiosła z Dalekiego Wschodu (Chin, Indii i Japonii). Miejscem ich przechowywania był pałac przy Jacquingasse 18 w Wiedniu (na ilustracji obok biblioteka w pałacu, obraz Rudolfa von Alta z roku 1881). <br />
<br />
Pozowała do rysunków i obrazów polskich malarzy, w tym Jacka Malczewskiego, który był zaprzyjaźniony z jej ojcem, a w roku 1885 odbył z nim wyprawę do Azji Mniejszej w poszukiwaniu śladów starożytności. <br />
<br />
W 1934 zamieszkała we Lwowie przy ulicy Zimorowicza 19 (obecnie Dudajewa), prowadziła wykłady z historii sztuki włoskiej na Uniwersytecie Jana Kazimierza.<br />
<br />
=== II wojna światowa ===<br />
Wybuch wojny zastał ją we Lwowie. Po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną przez pewien czas kontynuowała wykłady na Uniwersytecie Lwowskim. Zaangażowała się w działalność konspiracyjną. Wobec zagrożenia aresztowaniem przez NKWD skorzystała z możliwości wymiany ludności między terenami polskimi okupowanymi przez ZSRR i hitlerowskie Niemcy i przeszła 3 maja 1940 na ziemie okupowane przez Niemców. Służyła w szeregach Związku Walki Zbrojnej, a następnie w Armii Krajowej w stopniu porucznika. Z polecenia dowództwa konspiracyjnego brała udział w pracach uznawanej przez Niemców Rady Głównej Opiekuńczej.<br />
<br />
W końcu 1941 kilkakrotnie przybywała do Lwowa niosąc pomoc więźniom. W styczniu 1942 przyjechała z zadaniem zorganizowania filii Rady Głównej Opiekuńczej (tzw. Komitetu Polskiego) w województwie stanisławowskim. W maju 1942 roku została w Kołomyi aresztowana przez gestapo. 9 stycznia 1943 została wysłana do obozu koncentracyjnego Ravensbrück (nr obozowy 16076), gdzie doczekała zwolnienia; 5 kwietnia 1945 uwolniono ją po interwencji Carla J. Burckhardta, prezesa Międzynarodowego Czerwonego Krzyża. Wydarzenia wojenne opisała w książce ''Wspomnienia wojenne 22 IX 1939 – 5 IV 1945'' nominowanej do Nagrody Literackiej Nike 2002.<br />
<br />
=== Po wojnie ===<br />
Krótko po uwolnieniu z obozu podjęła współpracę z 2 Korpusem Polskim generała Władysława Andersa, pełniąc funkcję oficera prasowego. <br />
<br />
Po wojnie osiadła we Włoszech. W roku 1945 należała do grona inicjatorów założenia Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie. Wspierała finansowo działalność instytutu, obejmując stanowisko jego dyrektora. Zainicjowała wydawanie czasopisma „Antemurale” (rocznik, 1954–1982, 30 tomów) oraz serii "Elementa ad Fontium Editiones” (do 1987 75 tomów) i od roku 1990 „Acta Nuntiaturae Polonae”. Była też członkinią-założycielką Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie.<br />
<br />
W 1967 była w Münster świadkiem na procesie Hansa Krügera, gestapowca ze Stanisławowa.<br />
<br />
Założyła Fundusz im. Karola Lanckorońskiego (od 1967 pod nazwą Fundacja Lanckorońskich z Brzezia z siedzibą w szwajcarskim Fryburgu i w Londynie), wspierający zarówno polskie instytucje emigracyjne (m.in. założony i kierowany przez nią Polski Instytut Historyczny w Rzymie, Biblioteka Polska w Paryżu) i krajowe (głównie biblioteki uniwersyteckie), jak i odbiorców indywidualnych (stypendia dla polskich naukowców przygotowujących rozprawy doktorskie i habilitacyjne poza krajem, współfinansowanie leków dla pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego). Na emigracji kontynuowała pracę naukową, pozostała aktywna do późnych lat życia. W połowie lat 50. prowadziła badania domniemanego grobowca Bolesława Śmiałego w Ossiach w Karyntii. Królowi Bolesławowi i jego konfliktowi z biskupem Stanisławem ze Szczepanowa poświęciła artykuł ''W sprawie sporu między Bolesławem Śmiałym a św. Stanisławem'' („Teki Historyczne”, tom IX, 1958).<br />
<br />
W 1990 została przyjęta w poczet członków Polskiej Akademii Umiejętności. Nadano jej doktoraty honorowe m.in. Uniwersytetu Jagiellońskiego (1983), Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie w Londynie (1988), Uniwersytetu Wrocławskiego (1990).<br />
<br />
Otrzymała liczne odznaczenia państwowe polskie i włoskie oraz polonijne i watykańskie, niektóre pośmiertnie. Była też wielokrotnie odznaczana tytułem profesora ''honoris causa''.<br />
<br />
W 1994 Karolina Lanckorońska ofiarowała Polsce zachowaną część kolekcji dzieł sztuki, zgromadzonej przez jej ojca. 37 obrazów otrzymał Zamek Królewski w Warszawie, w tym dwa dzieła Rembrandta. Ponad 500 zabytkowych obiektów, wśród nich 82 obrazy włoskie i ponad 220 rysunków Jacka Malczewskiego przekazała Zamkowi Królewskiemu na Wawelu – Państwowym Zbiorom Sztuki. Dary otrzymały również inne instytucje: Biblioteka Jagiellońska, Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Polska Akademia Umiejętności. W wywiadtie dla telewizji polskiej, zapytana o powód tej hojności, odpowiedziała: "Wszystko co moje, jest polskie. (...) Przypadkiem, zbiegiem okoliczności (...) odziedziczyłam po wygasłej rodzinie to, co mogłam przekazać narodowi".<br />
<br />
== Śmierć i upamiętnienie ==<br />
Jej pogrzeb odbył się 12 września 2002 roku; grób na cmentarzu Campo Verano w Rzymie (kwatera 38) jest wpisany do Ewidencji grobów weteranów o Wolność i Niepodległość Polski prowadzonej przez Instytut Pamięci Narodowej. Na skromnej płycie nagrobnej z napisem Carolina de Brzezie Lanckoronska poza datami urodzin i śmierci znajduje się też łacińska sentencja ''Gentis suae Polonae ultima - ostatnia ze swego polskiego rodu.''<br />
<br />
W ramach projektu „słynni Polacy XX w.” 2 maja 2010 roku w parku im. Henryka Jordana w Krakowie odsłonięto popiersie Karoliny Lanckorońskiej, a na narożnej kamienicy przy ulicy Wenecja umieszczono tablicę pamiątkową. Kolejne jej krakowskie popiersie wita wchodzących do gmachu Polskiej Akademii Nauk. Lanckorońska ma też swój skwer na styku ulic Podzamcze i Kanoniczej.<br />
<br />
== Linki ==</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Karolina_Lanckoro%C5%84ska&diff=2369Karolina Lanckorońska2026-06-11T15:34:21Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>'''Wpis opracowała Ewa Maria Slaska'''<br />
<br />
'''Karolina Lanckorońska''' (ur. 11 sierpnia 1898 w Buchberg am Kamp, Dolna Austria, zm. 25 sierpnia 2002 w Rzymie) – polska historyczka i historyczka sztuki, nauczycielka akademicka Uniwersytetu Jana Kazimierza, żołnierka Armii Krajowej, więźniarka obozu koncentracyjnego Ravensbrück, oficerka prasowa 2 Korpusu Polskiego Polskich Sił Zbrojnych, po 1945 najważniejsza działaczka Polonii we Włoszech, inicjatorka i współzałożycielka Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie, pisarka, członkini założycielka Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie i członkini Polskiej Akademii Umiejętności.<br />
<br />
Żyła 104 lata!<br />
<br />
== Życiorys ==<br />
[[Plik:RodziceKaroliny.jpg|alt=Rodzice Karoliny, Karol i Małgorzata|mały|Rodzice Karoliny, Karol i Małgorzata]]<br />
Pochodziła z rodu arystokratycznego herbu Zadora, była córką hrabiego Karola Lanckorońskiego i jego trzeciej żony Małgorzaty von Lichnowsky.<br />
[[Plik:Palac-lanckoronski-biblioteka.jpg|alt=Biblioteka w pałacu Lanckorońskich w Wiedniu|tło|prawo|bezramki|600x600px|Biblioteka w pałacu Lanckorońskich w Wiedniu]]<br />
Ukończyła gimnazjum w Wiedniu, w latach 1917–1921 studiowała w Wiedniu, historię sztuki. W 1926 roku obroniła doktorat. Zajmowała się głównie zagadnieniami sztuki baroku i twórczością Michała Anioła. W 1935 habilitowała się na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie na podstawie rozprawy ''Dekoracja malarska kościoła Il Gesu w Rzymie'' i została tam zatrudniona jako kierowniczka katedry historii sztuki na Wydziale Humanistycznym. Jednocześnie objęła stanowisko sekretarza Towarzystwa Polskich Badań Historycznych we Lwowie. W październiku 1936 otrzymała prawo prowadzenia wykładów, przysługujące samodzielnym pracownikom naukowym, z zakresu historii sztuki. W latach 1936/1937 prowadziła badania naukowe w Anglii i Holandii.<br />
<br />
Od momentu, gdy w roku 1933 umarł jej ojciec, administrowała dobra rodzinne, w tym również zbiory sztuki ojca, który posiadał ogromną kolekcję dzieł sztuki, odziedziczoną po przodkach, w tym dziedzictwo Rzewuskich, zawierające część prac zakupionych przez ostatniego króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego. Zbiory artystyczne hrabiego Lanckorońskiego, przez niego również uzupełniane, obejmowały ponad 3000 obiektów malarskich, reprezentujących szkołę włoską, niemiecką, francuską, holenderską od XIV wieku do czasów współczesnych, około tysiąca dzieł starożytnych z terenów Grecji, Rzymu i Egiptu oraz wyroby sztuki i rzemiosła z Dalekiego Wschodu (Chin, Indii i Japonii). Miejscem ich przechowywania był pałac przy Jacquingasse 18 w Wiedniu ( na ilistracji biblioteka w pałacu, obraz Rudolfa von Alta z roku 1881. <br />
<br />
Pozowała do rysunków i obrazów polskich malarzy, w tym Jacka Malczewskiego, który był zaprzyjaźniony z jej ojcem, a w roku 1885 odbył z nim wyprawę do Azji Mniejszej w poszukiwaniu śladów starożytności. <br />
<br />
W 1934 zamieszkała we Lwowie przy ulicy Zimorowicza 19 (obecnie Dudajewa), prowadziła wykłady z historii sztuki włoskiej na Uniwersytecie Jana Kazimierza.<br />
<br />
=== II wojna światowa ===<br />
Wybuch wojny zastał ją we Lwowie. Po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną przez pewien czas kontynuowała wykłady na Uniwersytecie Lwowskim. Zaangażowała się w działalność konspiracyjną. Wobec zagrożenia aresztowaniem przez NKWD skorzystała z możliwości wymiany ludności między terenami polskimi okupowanymi przez ZSRR i hitlerowskie Niemcy i przeszła 3 maja 1940 na ziemie okupowane przez Niemców. Służyła w szeregach Związku Walki Zbrojnej, a następnie w Armii Krajowej w stopniu porucznika. Z polecenia dowództwa konspiracyjnego brała udział w pracach uznawanej przez Niemców Rady Głównej Opiekuńczej.<br />
<br />
W końcu 1941 kilkakrotnie przybywała do Lwowa niosąc pomoc więźniom. W styczniu 1942 przyjechała z zadaniem zorganizowania filii Rady Głównej Opiekuńczej (tzw. Komitetu Polskiego) w województwie stanisławowskim. W maju 1942 roku została w Kołomyi aresztowana przez gestapo. 9 stycznia 1943 została wysłana do obozu koncentracyjnego Ravensbrück (nr obozowy 16076), gdzie doczekała zwolnienia; 5 kwietnia 1945 uwolniono ją po interwencji Carla J. Burckhardta, prezesa Międzynarodowego Czerwonego Krzyża. Wydarzenia wojenne opisała w książce ''Wspomnienia wojenne 22 IX 1939 – 5 IV 1945'' nominowanej do Nagrody Literackiej Nike 2002.<br />
<br />
=== Po wojnie ===<br />
Krótko po uwolnieniu z obozu podjęła współpracę z 2 Korpusem Polskim generała Władysława Andersa, pełniąc funkcję oficera prasowego. <br />
<br />
Po wojnie osiadła we Włoszech. W roku 1945 należała do grona inicjatorów założenia Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie. Wspierała finansowo działalność instytutu, obejmując stanowisko jego dyrektora. Zainicjowała wydawanie czasopisma „Antemurale” (rocznik, 1954–1982, 30 tomów) oraz serii "Elementa ad Fontium Editiones” (do 1987 75 tomów) i od roku 1990 „Acta Nuntiaturae Polonae”. Była też członkinią-założycielką Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie.<br />
<br />
W 1967 była w Münster świadkiem na procesie Hansa Krügera, gestapowca ze Stanisławowa.<br />
<br />
Założyła Fundusz im. Karola Lanckorońskiego (od 1967 pod nazwą Fundacja Lanckorońskich z Brzezia z siedzibą w szwajcarskim Fryburgu i w Londynie), wspierający zarówno polskie instytucje emigracyjne (m.in. założony i kierowany przez nią Polski Instytut Historyczny w Rzymie, Biblioteka Polska w Paryżu) i krajowe (głównie biblioteki uniwersyteckie), jak i odbiorców indywidualnych (stypendia dla polskich naukowców przygotowujących rozprawy doktorskie i habilitacyjne poza krajem, współfinansowanie leków dla pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego). Na emigracji kontynuowała pracę naukową, pozostała aktywna do późnych lat życia. W połowie lat 50. prowadziła badania domniemanego grobowca Bolesława Śmiałego w Ossiach w Karyntii. Królowi Bolesławowi i jego konfliktowi z biskupem Stanisławem ze Szczepanowa poświęciła artykuł ''W sprawie sporu między Bolesławem Śmiałym a św. Stanisławem'' („Teki Historyczne”, tom IX, 1958).<br />
<br />
W 1990 została przyjęta w poczet członków Polskiej Akademii Umiejętności. Nadano jej doktoraty honorowe m.in. Uniwersytetu Jagiellońskiego (1983), Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie w Londynie (1988), Uniwersytetu Wrocławskiego (1990).<br />
<br />
Otrzymała liczne odznaczenia państwowe polskie i włoskie oraz polonijne i watykańskie, niektóre pośmiertnie. Była też wielokrotnie odznaczana tytułem profesora ''honoris causa''.<br />
<br />
W 1994 Karolina Lanckorońska ofiarowała Polsce zachowaną część kolekcji dzieł sztuki, zgromadzonej przez jej ojca. 37 obrazów otrzymał Zamek Królewski w Warszawie, w tym dwa dzieła Rembrandta. Ponad 500 zabytkowych obiektów, wśród nich 82 obrazy włoskie i ponad 220 rysunków Jacka Malczewskiego przekazała Zamkowi Królewskiemu na Wawelu – Państwowym Zbiorom Sztuki. Dary otrzymały również inne instytucje: Biblioteka Jagiellońska, Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Polska Akademia Umiejętności. W wywiadtie dla telewizji polskiej, zapytana o powód tej hojności, odpowiedziała: "Wszystko co moje, jest polskie. (...) Przypadkiem, zbiegiem okoliczności (...) odziedziczyłam po wygasłej rodzinie to, co mogłam przekazać narodowi".<br />
<br />
== Śmierć i upamiętnienie ==<br />
Jej pogrzeb odbył się 12 września 2002 roku; grób na cmentarzu Campo Verano w Rzymie (kwatera 38) jest wpisany do Ewidencji grobów weteranów o Wolność i Niepodległość Polski prowadzonej przez Instytut Pamięci Narodowej. Na skromnej płycie nagrobnej z napisem Carolina de Brzezie Lanckoronska poza datami urodzin i śmierci znajduje się też łacińska sentencja ''Gentis suae Polonae ultima - ostatnia ze swego polskiego rodu.''<br />
<br />
W ramach projektu „słynni Polacy XX w.” 2 maja 2010 roku w parku im. Henryka Jordana w Krakowie odsłonięto popiersie Karoliny Lanckorońskiej, a na narożnej kamienicy przy ulicy Wenecja umieszczono tablicę pamiątkową. Kolejne jej krakowskie popiersie wita wchodzących do gmachu Polskiej Akademii Nauk. Lanckorońska ma też swój skwer na styku ulic Podzamcze i Kanoniczej.<br />
<br />
== Linki ==</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Lista_kobiet&diff=2368Lista kobiet2026-06-11T15:33:50Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div><div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px;"><div style="flex: 1; min-width: 300px;"><br />
== A ==<br />
<br />
* [[Weronika Augustyniak]]<br />
<br />
== B ==<br />
* [[Julia Bereźnicka (PL)]]<br />
*[[Sara Bialas]]<br />
*[[Ewa Bielska (PL)]]<br />
<br />
* [[Anna Bilińska-Bohdanowicz]]<br />
*[[Irena Bobowska (DE)]]<br />
* [[Irena Bobowska (PL)]]<br />
*[[Helena Bohle-Szacka (PL)]]<br />
*[[Olga Boznańska]]<br />
*[[Franciszka Brucka (PL)]]<br />
* [[Barbara Buczek]]<br />
*[[Feliza Bursztyn]]<br />
<br />
* [[Marta Buszka (DE)]]<br />
<br />
== C ==<br />
<br />
* [[Grażyna Chrostowska]]<br />
*[[Maria Ciechomska (PL)]]<br />
*[[Bronisława Czubakowska (PL)]]<br />
* [[Elżbieta Czyżewska]]<br />
<br />
== D ==<br />
<br />
* [[Danuta Danielsson]]<br />
*[[Xawera Deybel]]<br />
*[[Dora Diamant]]<br />
*[[Pelagia Dobrzykowska (DE)]]<br />
* [[Pelagia Dobrzykowska (PL)]]<br />
*[[Alicja Dryszkiewicz]]<br />
*[[Monika Dymska (DE)]]<br />
<br />
== F ==<br />
<br />
* [[Renate von Natzmer|Benita von Falkenhayn]] (siehe Renate von Natzmer)<br />
*[[Aleksandra Faucher]]<br />
<br />
* [[Edyta Felsztyńska]]<br />
<br />
== G ==<br />
<br />
* [[Marianna Gąszczak (DE)]]<br />
*[[Zofia Gołębiewska]]<br />
*[[Maria Gratkowska-Scarlini]]<br />
*[[Cecylia Grześkiewicz (DE)]]<br />
* [[Cecylia Grześkiewicz (PL)]]<br />
<br />
* [[Wilhelmina Günther]]<br />
<br />
== H ==<br />
<br />
* [[Ewelina Hańska]]<br />
<br />
* [[Julia Hauke]]<br />
<br />
* [[Zofia Herz]]<br />
<br />
<div style="flex: 1; min-width: 300px;"><br />
== J ==<br />
* [[Hildegard Jadamowicz (Jadamowitz) D]]<br />
<br />
* [[Wiesława Jezierska (DE)]]</div></div><br />
<br />
<br />
<div style="flex: 1; min-width: 300px;"><br />
<br />
== K ==<br />
<br />
* [[Maria Kalergis]]<br />
*[[Eleonora Kalkowska]]<br />
*[[Olga Kamińska-Prokop (DE)]]<br />
* [[Olga Kamińska-Prokop (PL)]]<br />
*[[Józefa Kantor]]<br />
*[[Melania Kmiotek (DE)]]<br />
* [[Melania Kmiotek (PL)]]<br />
*[[Katarzyna Kobro]]<br />
*[[Mirosława Kocowa (DE)]]<br />
* [[Mirosława Kocowa (PL)]]<br />
*[[Halina Konieczna (DE)]]<br />
* [[Maria Konopnicka (PL)]]<br />
*[[Wiktoria (Viki) Korb (PL)]]<br />
*[[Tola Korian]]<br />
*[[Marta Koszówna]]<br />
*[[Irena Krzywicka]]<br />
* [[Maria Kuncewiczowa]]<br />
* [[Maria Kurecka (PL)]]<br />
*[[Johanna Kursatz]]<br />
* [[Maria Kwaśniewska (PL)]]<br />
<br />
== L ==<br />
<br />
* [[Karolina Lanckorońska]]<br />
*[[Katarzyna Lenhardt]]<br />
*[[Maria Leszczyńska (królowa)]]<br />
*[[Sara Lipska]]<br />
<br />
* [[Rosa Luxemburg (DE)]]<br />
<br />
== Ł ==<br />
<br />
* [[Agnieszka Łaszkiewicz (DE)]]<br />
* [[Agnieszka Łaszkiewicz (PL)]]<br />
<br />
* [[Tamara Łempicka]]<br />
<br />
== M ==<br />
<br />
* [[Helena Maćkowiak (DE)]]<br />
*[[Ewa Martynowicz (DE)]]<br />
*[[Janina Mertyn (DE)]]<br />
*[[Celina Mickiewiczowa]]<br />
<br />
* [[Magdalena Milenkovska]]<br />
*[[Irena Mitręga (PL)]]<br />
*[[Genowefa Młynarz]]<br />
*[[Helena Modrzejewska (PL)]]<br />
<br />
* [[Hella Moja]] <br />
<br />
== N ==<br />
* [[Renate von Natzmer]]<br />
*[[Pola Negri (PL)]]<br />
<br />
* [[Sonja Nejman]]<br />
*[[Hedwig (Jadwiga) Neumann (DE)]]<br />
<br />
* [[Jadwiga Neumann (PL)]]<br />
<br />
* [[Nora Ney]]<br />
<br />
== O ==<br />
<br />
* [[Hanka Ordonówna]]<br />
<br />
== P ==<br />
<br />
* [[Anna Pajonk]]<br />
<br />
* [[Maria Pawlikowska-Jasnorzewska]] <br />
*[[Marianna Pietrzak (DE)]]<br />
* [[Marianna Pietrzak (PL)]]<br />
*[[Ruth Prawer Jhabvala]]<br />
*[[Stefania Przybył (DE)]]<br />
*[[Anka Ptaszkowska]]<br />
<br />
* [[Anna Pustowójtówna]]<br />
<br />
*</div><br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<div style="flex: 1; min-width: 300px;"><br />
<p></p><br />
<br />
== R ==<br />
<br />
* [[Marta Rachel]]<br />
<br />
* [[Elisa Radziwiłł]]<br />
*[[Józefa Ratajczak]]<br />
*[[Maria Rink]]<br />
*[[Halina Rometzki (PL)]]<br />
<br />
* [[Helena Rubinstein]]<br />
*[[Maria Rybacka]]<br />
<br />
* [[Franciszka Rychły (DE)]]<br />
* [[Franciszka Rychły (PL)]]<br />
<br />
== S ==<br />
* [[Józefa Sadowska]]<br />
*[[Marianna Schejner (DE)]]<br />
*[[Władysława Sieradzka (DE)]]<br />
*[[Krystyna Skarbek (PL)]]<br />
*[[Maria Skłodowska-Curie]]<br />
*[[Lucyna Steiner (PL)]]<br />
*[[Zofia Stryjeńska]]<br />
*[[Pelagia Szeffczyk (DE)]]<br />
*[[Agnieszka Szukalska]]<br />
<br />
== Ś ==<br />
<br />
* [[Gertruda Świerczek (DE)]]<br />
<br />
* [[Świętosława (Sigrida Storrada)]]<br />
<br />
== T ==<br />
<br />
*[[Zofia Tarka]]<br />
<br />
* [[Maria Gr. Tarnowska (DE)]]<br />
<br />
* [[Maria hr. Tarnowska (PL)]]<br />
*[[Franciszka Themerson (PL)]]<br />
*[[Pelagia Trocha (DE)]]<br />
*[[Joanna Trümner (PL)]]<br />
*[[Izabela Tyrkin]]<br />
*[[Paulina Tyszewska PL ENG DE]]<br />
<br />
*<br />
<br />
== U ==<br />
<br />
* [[Stanisława Umińska]]<br />
<br />
== V ==<br />
*[[Nina Veith]]<br />
<br />
== W ==<br />
<br />
*[[Ganna Walska]]<br />
<br />
* [[Ewa Wanat (PL)]]<br />
*[[Anna Maria Warszawska (DE)]]<br />
*[[Wanda Węgierska]]<br />
<br />
* [[Maria Wieczorek (DE)]]<br />
<br />
* [[Krystyna Wituska (DE)]]<br />
*[[Maria Wrobińska]]<br />
<br />
== Z / Ż ==<br />
<br />
* [[Blandyna Zaborowska]]<br />
*[[Anna Zagóra]]<br />
*[[Agnieszka Zarembowicz (DE)]]<br />
<br />
* [[Leokadia Zbierska (DE)]]<br />
* [[Leokadia Zbierska (PL)]]<br />
*[[Hanka Zborowska]]<br />
*[[Maria Helena Żurowska-Kurowska]]<br />
<br />
== Inne ==<br />
<br />
* [[O nas / Über uns]]<br />
<br />
*[[Posłanki z Berlina (PL)]]<br />
<br />
* [[Groby Polek w Berlinie]]<br />
<br />
* [[Polinnen im Gefängnis Plötzensee]]<br />
<br />
* [[Polki w cieniu gilotyny]]<br />
<br />
* [[Lista kobiet straconych w Plötzensee]]<br />
<br />
* [[Plötzensee Prosa]]<br />
* [[Plötzensee Prosa 2]]<br />
<br />
* [[Quest for Women* PL / D]]<br />
<br />
* [[Polskie żony obcych władców]]<br />
<br />
* [[Polkopedia Workshop 1]]<br />
* [[Polkopedia Workshop 2]]<br />
* [[Polkopedia Workshop 3]]</div><br />
<br />
<br />
</div><br />
<br />
__NOTOC__<br />
__NOEDITSECTION__</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Karolina_Lanckoro%C5%84ska&diff=2367Karolina Lanckorońska2026-06-11T15:32:28Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>'''Wpis opracowała Ewa Maria Slaska'''<br />
<br />
'''Karolina Lanckorońska''' (ur. 11 sierpnia 1898 w Buchberg am Kamp, Dolna Austria, zm. 25 sierpnia 2002 w Rzymie) – polska historyczka i historyczka sztuki, nauczycielka akademicka Uniwersytetu Jana Kazimierza, żołnierka Armii Krajowej, więźniarka obozu koncentracyjnego Ravensbrück, oficerka prasowa 2 Korpusu Polskiego Polskich Sił Zbrojnych, po 1945 najważniejsza działaczka Polonii we Włoszech, inicjatorka i współzałożycielka Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie, pisarka, członkini założycielka Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie i członkini Polskiej Akademii Umiejętności.<br />
<br />
Żyła 104 lata!<br />
<br />
== Życiorys ==<br />
[[Plik:RodziceKaroliny.jpg|alt=Rodzice Karoliny, Karol i Małgorzata|mały|Rodzice Karoliny, Karol i Małgorzata]]<br />
Pochodziła z rodu arystokratycznego herbu Zadora, była córką hrabiego Karola Lanckorońskiego i jego trzeciej żony Małgorzaty von Lichnowsky.<br />
[[Plik:Palac-lanckoronski-biblioteka.jpg|alt=Biblioteka w pałacu Lanckorońskich w Wiedniu|tło|prawo|bezramki|600x600px|Biblioteka w pałacu Lanckorońskich w Wiedniu]]<br />
Ukończyła gimnazjum w Wiedniu, w latach 1917–1921 studiowała w Wiedniu, historię sztuki. W 1926 roku obroniła doktorat. Zajmowała się głównie zagadnieniami sztuki baroku i twórczością Michała Anioła. W 1935 habilitowała się na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie na podstawie rozprawy ''Dekoracja malarska kościoła Il Gesu w Rzymie'' i została tam zatrudniona jako kierowniczka katedry historii sztuki na Wydziale Humanistycznym. Jednocześnie objęła stanowisko sekretarza Towarzystwa Polskich Badań Historycznych we Lwowie. W październiku 1936 otrzymała prawo prowadzenia wykładów, przysługujące samodzielnym pracownikom naukowym, z zakresu historii sztuki. W latach 1936/1937 prowadziła badania naukowe w Anglii i Holandii.<br />
<br />
Od momentu, gdy w roku 1933 umarł jej ojciec, administrowała dobra rodzinne, w tym również zbiory sztuki ojca, który posiadał ogromną kolekcję dzieł sztuki, odziedziczoną po przodkach, w tym dziedzictwo Rzewuskich, zawierające część prac zakupionych przez ostatniego króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego. Zbiory artystyczne hrabiego Lanckorońskiego, przez niego również uzupełniane, obejmowały ponad 3000 obiektów malarskich, reprezentujących szkołę włoską, niemiecką, francuską, holenderską od XIV wieku do czasów współczesnych, około tysiąca dzieł starożytnych z terenów Grecji, Rzymu i Egiptu oraz wyroby sztuki i rzemiosła z Dalekiego Wschodu (Chin, Indii i Japonii). Miejscem ich przechowywania był pałac przy Jacquingasse 18 w Wiedniu ( na ilistracji biblioteka w pałacu, obraz Rudolfa von Alta z roku 1881. <br />
<br />
Pozowała do rysunków i obrazów polskich malarzy, w tym Jacka Malczewskiego, który był zaprzyjaźniony z jej ojcem, a w roku 1885 odbył z nim wyprawę etnograficzną do Azji Mniejszej. <br />
<br />
W 1934 zamieszkała we Lwowie przy ulicy Zimorowicza 19 (obecnie Dudajewa), prowadziła wykłady z historii sztuki włoskiej na Uniwersytecie Jana Kazimierza.<br />
<br />
=== II wojna światowa ===<br />
Wybuch wojny zastał ją we Lwowie. Po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną przez pewien czas kontynuowała wykłady na Uniwersytecie Lwowskim. Zaangażowała się w działalność konspiracyjną. Wobec zagrożenia aresztowaniem przez NKWD skorzystała z możliwości wymiany ludności między terenami polskimi okupowanymi przez ZSRR i hitlerowskie Niemcy i przeszła 3 maja 1940 na ziemie okupowane przez Niemców. Służyła w szeregach Związku Walki Zbrojnej, a następnie w Armii Krajowej w stopniu porucznika. Z polecenia dowództwa konspiracyjnego brała udział w pracach uznawanej przez Niemców Rady Głównej Opiekuńczej.<br />
<br />
W końcu 1941 kilkakrotnie przybywała do Lwowa niosąc pomoc więźniom. W styczniu 1942 przyjechała z zadaniem zorganizowania filii Rady Głównej Opiekuńczej (tzw. Komitetu Polskiego) w województwie stanisławowskim. W maju 1942 roku została w Kołomyi aresztowana przez gestapo. 9 stycznia 1943 została wysłana do obozu koncentracyjnego Ravensbrück (nr obozowy 16076), gdzie doczekała zwolnienia; 5 kwietnia 1945 uwolniono ją po interwencji Carla J. Burckhardta, prezesa Międzynarodowego Czerwonego Krzyża. Wydarzenia wojenne opisała w książce ''Wspomnienia wojenne 22 IX 1939 – 5 IV 1945'' nominowanej do Nagrody Literackiej Nike 2002.<br />
<br />
=== Po wojnie ===<br />
Krótko po uwolnieniu z obozu podjęła współpracę z 2 Korpusem Polskim generała Władysława Andersa, pełniąc funkcję oficera prasowego. <br />
<br />
Po wojnie osiadła we Włoszech. W roku 1945 należała do grona inicjatorów założenia Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie. Wspierała finansowo działalność instytutu, obejmując stanowisko jego dyrektora. Zainicjowała wydawanie czasopisma „Antemurale” (rocznik, 1954–1982, 30 tomów) oraz serii "Elementa ad Fontium Editiones” (do 1987 75 tomów) i od roku 1990 „Acta Nuntiaturae Polonae”. Była też członkinią-założycielką Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie.<br />
<br />
W 1967 była w Münster świadkiem na procesie Hansa Krügera, gestapowca ze Stanisławowa.<br />
<br />
Założyła Fundusz im. Karola Lanckorońskiego (od 1967 pod nazwą Fundacja Lanckorońskich z Brzezia z siedzibą w szwajcarskim Fryburgu i w Londynie), wspierający zarówno polskie instytucje emigracyjne (m.in. założony i kierowany przez nią Polski Instytut Historyczny w Rzymie, Biblioteka Polska w Paryżu) i krajowe (głównie biblioteki uniwersyteckie), jak i odbiorców indywidualnych (stypendia dla polskich naukowców przygotowujących rozprawy doktorskie i habilitacyjne poza krajem, współfinansowanie leków dla pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego). Na emigracji kontynuowała pracę naukową, pozostała aktywna do późnych lat życia. W połowie lat 50. prowadziła badania domniemanego grobowca Bolesława Śmiałego w Ossiach w Karyntii. Królowi Bolesławowi i jego konfliktowi z biskupem Stanisławem ze Szczepanowa poświęciła artykuł ''W sprawie sporu między Bolesławem Śmiałym a św. Stanisławem'' („Teki Historyczne”, tom IX, 1958).<br />
<br />
W 1990 została przyjęta w poczet członków Polskiej Akademii Umiejętności. Nadano jej doktoraty honorowe m.in. Uniwersytetu Jagiellońskiego (1983), Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie w Londynie (1988), Uniwersytetu Wrocławskiego (1990).<br />
<br />
Otrzymała liczne odznaczenia państwowe polskie i włoskie oraz polonijne i watykańskie, niektóre pośmiertnie. Była też wielokrotnie odznaczana tytułem profesora ''honoris causa''.<br />
<br />
W 1994 Karolina Lanckorońska ofiarowała Polsce zachowaną część kolekcji dzieł sztuki, zgromadzonej przez jej ojca. 37 obrazów otrzymał Zamek Królewski w Warszawie, w tym dwa dzieła Rembrandta. Ponad 500 zabytkowych obiektów, wśród nich 82 obrazy włoskie i ponad 220 rysunków Jacka Malczewskiego przekazała Zamkowi Królewskiemu na Wawelu – Państwowym Zbiorom Sztuki. Dary otrzymały również inne instytucje: Biblioteka Jagiellońska, Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Polska Akademia Umiejętności. W wywiadtie dla telewizji polskiej, zapytana o powód tej hojności, odpowiedziała: "Wszystko co moje, jest polskie. (...) Przypadkiem, zbiegiem okoliczności (...) odziedziczyłam po wygasłej rodzinie to, co mogłam przekazać narodowi".<br />
<br />
== Śmierć i upamiętnienie ==<br />
Jej pogrzeb odbył się 12 września 2002 roku; grób na cmentarzu Campo Verano w Rzymie (kwatera 38) jest wpisany do Ewidencji grobów weteranów o Wolność i Niepodległość Polski prowadzonej przez Instytut Pamięci Narodowej. Na skromnej płycie nagrobnej z napisem Carolina de Brzezie Lanckoronska poza datami urodzin i śmierci znajduje się też łacińska sentencja ''Gentis suae Polonae ultima - ostatnia ze swego polskiego rodu.''<br />
<br />
W ramach projektu „słynni Polacy XX w.” 2 maja 2010 roku w parku im. Henryka Jordana w Krakowie odsłonięto popiersie Karoliny Lanckorońskiej, a na narożnej kamienicy przy ulicy Wenecja umieszczono tablicę pamiątkową. Kolejne jej krakowskie popiersie wita wchodzących do gmachu Polskiej Akademii Nauk. Lanckorońska ma też swój skwer na styku ulic Podzamcze i Kanoniczej.<br />
<br />
== Linki ==</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Karolina_Lanckoro%C5%84ska&diff=2366Karolina Lanckorońska2026-06-11T15:31:51Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>'''Wpis opracowała Ewa Maria Slaska'''<br />
<br />
'''Karolina Lanckorońska''' (ur. 11 sierpnia 1898 w Buchberg am Kamp, Dolna Austria, zm. 25 sierpnia 2002 w Rzymie) – polska historyczka i historyczka sztuki, nauczycielka akademicka Uniwersytetu Jana Kazimierza, żołnierka Armii Krajowej, więźniarka obozu koncentracyjnego Ravensbrück, oficerka prasowa 2 Korpusu Polskiego Polskich Sił Zbrojnych, po 1945 najważniejsza działaczka Polonii we Włoszech, inicjatorka i współzałożycielka Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie, pisarka, członkini założycielka Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie i członkini Polskiej Akademii Umiejętności.<br />
<br />
Żyła 104 lata!<br />
<br />
== Życiorys ==<br />
[[Plik:RodziceKaroliny.jpg|alt=Rodzice Karoliny, Karol i Małgorzata|mały|Rodzice Karoliny, Karol i Małgorzata]]<br />
Pochodziła z rodu arystokratycznego herbu Zadora, była córką hrabiego Karola Lanckorońskiego i jego trzeciej żony Małgorzaty von Lichnowsky. Była przyrodnią siostrą Antoniego Lanckorońskiego.<br />
[[Plik:Palac-lanckoronski-biblioteka.jpg|alt=Biblioteka w pałacu Lanckorońskich w Wiedniu|tło|prawo|bezramki|600x600px|Biblioteka w pałacu Lanckorońskich w Wiedniu]]<br />
Ukończyła gimnazjum w Wiedniu, w latach 1917–1921 studiowała w Wiedniu, historię sztuki. W 1926 roku obroniła doktorat. Zajmowała się głównie zagadnieniami sztuki baroku i twórczością Michała Anioła. W 1935 habilitowała się na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie na podstawie rozprawy ''Dekoracja malarska kościoła Il Gesu w Rzymie'' i została tam zatrudniona jako kierowniczka katedry historii sztuki na Wydziale Humanistycznym. Jednocześnie objęła stanowisko sekretarza Towarzystwa Polskich Badań Historycznych we Lwowie. W październiku 1936 otrzymała prawo prowadzenia wykładów, przysługujące samodzielnym pracownikom naukowym, z zakresu historii sztuki. W latach 1936/1937 prowadziła badania naukowe w Anglii i Holandii.<br />
<br />
Od momentu, gdy w roku 1933 umarł jej ojciec, administrowała dobra rodzinne, w tym również zbiory sztuki ojca, który posiadał ogromną kolekcję dzieł sztuki, odziedziczoną po przodkach, w tym dziedzictwo Rzewuskich, zawierające część prac zakupionych przez ostatniego króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego. Zbiory artystyczne hrabiego Lanckorońskiego, przez niego również uzupełniane, obejmowały ponad 3000 obiektów malarskich, reprezentujących szkołę włoską, niemiecką, francuską, holenderską od XIV wieku do czasów współczesnych, około tysiąca dzieł starożytnych z terenów Grecji, Rzymu i Egiptu oraz wyroby sztuki i rzemiosła z Dalekiego Wschodu (Chin, Indii i Japonii). Miejscem ich przechowywania był pałac przy Jacquingasse 18 w Wiedniu ( na ilistracji biblioteka w pałacu, obraz Rudolfa von Alta z roku 1881. <br />
<br />
Pozowała do rysunków i obrazów polskich malarzy, w tym Jacka Malczewskiego, który był zaprzyjaźniony z jej ojcem, a w roku 1885 odbył z nim wyprawę etnograficzną do Azji Mniejszej. <br />
<br />
W 1934 zamieszkała we Lwowie przy ulicy Zimorowicza 19 (obecnie Dudajewa), prowadziła wykłady z historii sztuki włoskiej na Uniwersytecie Jana Kazimierza.<br />
<br />
=== II wojna światowa ===<br />
Wybuch wojny zastał ją we Lwowie. Po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną przez pewien czas kontynuowała wykłady na Uniwersytecie Lwowskim. Zaangażowała się w działalność konspiracyjną. Wobec zagrożenia aresztowaniem przez NKWD skorzystała z możliwości wymiany ludności między terenami polskimi okupowanymi przez ZSRR i hitlerowskie Niemcy i przeszła 3 maja 1940 na ziemie okupowane przez Niemców. Służyła w szeregach Związku Walki Zbrojnej, a następnie w Armii Krajowej w stopniu porucznika. Z polecenia dowództwa konspiracyjnego brała udział w pracach uznawanej przez Niemców Rady Głównej Opiekuńczej.<br />
<br />
W końcu 1941 kilkakrotnie przybywała do Lwowa niosąc pomoc więźniom. W styczniu 1942 przyjechała z zadaniem zorganizowania filii Rady Głównej Opiekuńczej (tzw. Komitetu Polskiego) w województwie stanisławowskim. W maju 1942 roku została w Kołomyi aresztowana przez gestapo. 9 stycznia 1943 została wysłana do obozu koncentracyjnego Ravensbrück (nr obozowy 16076), gdzie doczekała zwolnienia; 5 kwietnia 1945 uwolniono ją po interwencji Carla J. Burckhardta, prezesa Międzynarodowego Czerwonego Krzyża. Wydarzenia wojenne opisała w książce ''Wspomnienia wojenne 22 IX 1939 – 5 IV 1945'' nominowanej do Nagrody Literackiej Nike 2002.<br />
<br />
=== Po wojnie ===<br />
Krótko po uwolnieniu z obozu podjęła współpracę z 2 Korpusem Polskim generała Władysława Andersa, pełniąc funkcję oficera prasowego. <br />
<br />
Po wojnie osiadła we Włoszech. W roku 1945 należała do grona inicjatorów założenia Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie. Wspierała finansowo działalność instytutu, obejmując stanowisko jego dyrektora. Zainicjowała wydawanie czasopisma „Antemurale” (rocznik, 1954–1982, 30 tomów) oraz serii "Elementa ad Fontium Editiones” (do 1987 75 tomów) i od roku 1990 „Acta Nuntiaturae Polonae”. Była też członkinią-założycielką Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie.<br />
<br />
W 1967 była w Münster świadkiem na procesie Hansa Krügera, gestapowca ze Stanisławowa.<br />
<br />
Założyła Fundusz im. Karola Lanckorońskiego (od 1967 pod nazwą Fundacja Lanckorońskich z Brzezia z siedzibą w szwajcarskim Fryburgu i w Londynie), wspierający zarówno polskie instytucje emigracyjne (m.in. założony i kierowany przez nią Polski Instytut Historyczny w Rzymie, Biblioteka Polska w Paryżu) i krajowe (głównie biblioteki uniwersyteckie), jak i odbiorców indywidualnych (stypendia dla polskich naukowców przygotowujących rozprawy doktorskie i habilitacyjne poza krajem, współfinansowanie leków dla pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego). Na emigracji kontynuowała pracę naukową, pozostała aktywna do późnych lat życia. W połowie lat 50. prowadziła badania domniemanego grobowca Bolesława Śmiałego w Ossiach w Karyntii. Królowi Bolesławowi i jego konfliktowi z biskupem Stanisławem ze Szczepanowa poświęciła artykuł ''W sprawie sporu między Bolesławem Śmiałym a św. Stanisławem'' („Teki Historyczne”, tom IX, 1958).<br />
<br />
W 1990 została przyjęta w poczet członków Polskiej Akademii Umiejętności. Nadano jej doktoraty honorowe m.in. Uniwersytetu Jagiellońskiego (1983), Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie w Londynie (1988), Uniwersytetu Wrocławskiego (1990).<br />
<br />
Otrzymała liczne odznaczenia państwowe polskie i włoskie oraz polonijne i watykańskie, niektóre pośmiertnie. Była też wielokrotnie odznaczana tytułem profesora ''honoris causa''.<br />
<br />
W 1994 Karolina Lanckorońska ofiarowała Polsce zachowaną część kolekcji dzieł sztuki, zgromadzonej przez jej ojca. 37 obrazów otrzymał Zamek Królewski w Warszawie, w tym dwa dzieła Rembrandta. Ponad 500 zabytkowych obiektów, wśród nich 82 obrazy włoskie i ponad 220 rysunków Jacka Malczewskiego przekazała Zamkowi Królewskiemu na Wawelu – Państwowym Zbiorom Sztuki. Dary otrzymały również inne instytucje: Biblioteka Jagiellońska, Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Polska Akademia Umiejętności. W wywiadtie dla telewizji polskiej, zapytana o powód tej hojności, odpowiedziała: "Wszystko co moje, jest polskie. (...) Przypadkiem, zbiegiem okoliczności (...) odziedziczyłam po wygasłej rodzinie to, co mogłam przekazać narodowi".<br />
<br />
== Śmierć i upamiętnienie ==<br />
Jej pogrzeb odbył się 12 września 2002 roku; grób na cmentarzu Campo Verano w Rzymie (kwatera 38) jest wpisany do Ewidencji grobów weteranów o Wolność i Niepodległość Polski prowadzonej przez Instytut Pamięci Narodowej. Na skromnej płycie nagrobnej z napisem Carolina de Brzezie Lanckoronska poza datami urodzin i śmierci znajduje się też łacińska sentencja ''Gentis suae Polonae ultima - ostatnia ze swego polskiego rodu.''<br />
<br />
W ramach projektu „słynni Polacy XX w.” 2 maja 2010 roku w parku im. Henryka Jordana w Krakowie odsłonięto popiersie Karoliny Lanckorońskiej, a na narożnej kamienicy przy ulicy Wenecja umieszczono tablicę pamiątkową. Kolejne jej krakowskie popiersie wita wchodzących do gmachu Polskiej Akademii Nauk. Lanckorońska ma też swój skwer na styku ulic Podzamcze i Kanoniczej.<br />
<br />
== Linki ==</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:RodziceKaroliny.jpg&diff=2365Plik:RodziceKaroliny.jpg2026-06-11T14:51:33Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Rodzice Karoliny, Karol i Małgorzata</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Plik:Palac-lanckoronski-biblioteka.jpg&diff=2364Plik:Palac-lanckoronski-biblioteka.jpg2026-06-11T14:40:33Z<p>Admin: </p>
<hr />
<div>Biblioteka w pałacu Lanckorońskich w Wiedniu</div>Adminhttps://polkopedia.org/wiki/index.php?title=Karolina_Lanckoro%C5%84ska&diff=2363Karolina Lanckorońska2026-06-11T14:31:31Z<p>Admin: Utworzono nową stronę "'''Wpis opracowała Ewa Maria Slaska''' '''Karolina Lanckorońska''' (ur. 11 sierpnia 1898 w Buchberg am Kamp, Dolna Austria, zm. 25 sierpnia 2002 w Rzymie) – polska…"</p>
<hr />
<div>'''Wpis opracowała Ewa Maria Slaska'''<br />
<br />
'''Karolina Lanckorońska''' (ur. 11 sierpnia 1898 w Buchberg am Kamp, Dolna Austria, zm. 25 sierpnia 2002 w Rzymie) – polska historyczka i historyczka sztuki, nauczycielka akademicka Uniwersytetu Jana Kazimierza, żołnierka Armii Krajowej, więźniarka obozu koncentracyjnego Ravensbrück, oficerka prasowa 2 Korpusu Polskiego Polskich Sił Zbrojnych, po 1945 najważniejsza działaczka Polonii we Włoszech, inicjatorka i współzałożycielka Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie, pisarka, członkini założycielka Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie i członkini Polskiej Akademii Umiejętności.<br />
<br />
== Życiorys ==<br />
Pochodziła z rodu arystokratycznego herbu Zadora, była córką hrabiego Karola Lanckorońskiego i jego trzeciej żony Małgorzaty von Lichnowsky. Była przyrodnią siostrą Antoniego Lanckorońskiego.<br />
Ukończyła gimnazjum w Wiedniu, w latach 1917–1921 studiowała w Wiedniu, historię sztuki. W 1926 roku obroniła doktorat. Zajmowała się głównie zagadnieniami sztuki baroku i twórczością Michała Anioła. W 1935 habilitowała się na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie na podstawie rozprawy ''Dekoracja malarska kościoła Il Gesu w Rzymie'' i została tam zatrudniona jako kierowniczka katedry historii sztuki na Wydziale Humanistycznym. Jednocześnie objęła stanowisko sekretarza Towarzystwa Polskich Badań Historycznych we Lwowie. W październiku 1936 otrzymała prawo prowadzenia wykładów, przysługujące samodzielnym pracownikom naukowym, z zakresu historii sztuki. W latach 1936/1937 prowadziła badania naukowe w Anglii i Holandii.<br />
<br />
Od momentu, gdy w roku 1933 umarł jej ojciec, administrowała dobra rodzinne. <br />
<br />
Pozowała do rysunków i obrazów polskich malarzy, w tym Jacka Malczewskiego. <br />
<br />
W 1934 zamieszkała we Lwowie przy ulicy Zimorowicza 19 (obecnie Dudajewa), prowadziła wykłady z historii sztuki włoskiej na Uniwersytecie Jana Kazimierza.<br />
<br />
=== II wojna światowa ===<br />
Wybuch [[II wojna światowa|wojny]] zastał ją we Lwowie. Po zajęciu miasta przez [[Armia Czerwona|Armię Czerwoną]] przez pewien czas kontynuowała wykłady na [[Uniwersytet Lwowski|Uniwersytecie Lwowskim]]. Zaangażowała się w działalność konspiracyjną. Wobec zagrożenia aresztowaniem przez [[NKWD]] skorzystała z możliwości wymiany ludności między terenami polskimi okupowanymi przez ZSRR i hitlerowskie Niemcy i przeszła 3 maja 1940 na ziemie okupowane przez [[III Rzesza|Niemców]]. Służyła w szeregach [[Związek Walki Zbrojnej|Związku Walki Zbrojnej]], a następnie w [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]] (porucznik). Z polecenia dowództwa konspiracyjnego brała udział w pracach uznawanej przez Niemców [[Rada Główna Opiekuńcza (1940–1945)|Rady Głównej Opiekuńczej]], utrzymując m.in. kontakt z wieloletnim przyjacielem rodziny, arcybiskupem krakowskim [[Adam Stefan Sapieha|Adamem Sapiehą]].<br />
<br />
W końcu 1941 kilkakrotnie przebywała we Lwowie z pomocą więzionym w tamtejszych więzieniach i w celu stworzenia silnej placówki RGO we Lwowie obejmującą opieką całą [[Małopolska Wschodnia|Małopolskę Wschodnią]].<br />
<br />
W styczniu 1942 przyjechała ponownie do Lwowa z zadaniem zorganizowania filii Rady Głównej Opiekuńczej (tzw. Komitetu Polskiego) w województwie stanisławowskim. Wkrótce jednak (maj 1942) została w Kołomyi aresztowana przez [[Gestapo]] i po przewiezieniu do [[Iwano-Frankiwsk|Stanisławowa]] przesłuchiwał ją szef Gestapo w Stanisławowie, hauptsturmführer [[Hans Krüger (oficer Gestapo)|Hans Krüger]], znany z [[Mord w Czarnym Lesie|akcji wymordowania polskiej inteligencji]] w Stanisławowie. W przekonaniu, że aresztowana wkrótce poniesie śmierć, oficer Gestapo pochwalił się przed nią swoją decydującą rolą także w [[Mord profesorów lwowskich|mordzie profesorów lwowskich]] (3 na 4 lipca 1941). Już po wojnie zeznania Lanckorońskiej oraz przekazany b. rektorowi Uniwersytetu Lwowskiego [[Stanisław Kulczyński|Stanisławowi Kulczyńskiemu]] tzw. ''Raport Karli Lanckorońskiej'' (opublikowany w 1977) były ważnymi dowodami przy próbach wyjaśnienia zbrodni lwowskiej.<br />
<br />
Lanckorońska została przeniesiona ze Stanisławowa do Lwowa, a następnie 9 stycznia 1943 wysłana do [[Ravensbrück (KL)|obozu koncentracyjnego Ravensbrück]] (nr obozowy 16076), doczekała tam jednak zwolnienia. U schyłku wojny 5 kwietnia 1945 uwolniono ją po interwencji [[Carl Jakob Burckhardt|Carla J. Burckhardta]], prezesa Międzynarodowego Czerwonego Krzyża. Wydarzenia wojenne opisała w książce ''Wspomnienia wojenne 22 IX 1939 – 5 IV 1945'' nominowanej do [[Nagroda Literacka „Nike”|Nagrody Literackiej Nike]] 2002.<br />
<br />
=== Po wojnie ===<br />
Krótko po uwolnieniu z obozu podjęła współpracę z [[2 Korpus Polski (PSZ)|2 Korpusem Polskim]] generała [[Władysław Anders|Władysława Andersa]] jako oficer prasowy. Zajęła się m.in. organizacją studiów dla zdemobilizowanych żołnierzy (ok. 1300 osób) na emigracji. Po wojnie osiadła we [[Włochy|Włoszech]]<sup>[<nowiki/>[[Pomoc:Przypisy|potrzebny przypis]]]</sup>. W 1945 była jednym z inicjatorów założenia [[Polski Instytut Historyczny w Rzymie|Polskiego Instytutu Historycznego w Rzymie]]. Do jego powstania przyczyniła się także finansowo, sama stanęła na czele Instytutu jako dyrektor. W ramach Instytutu zainicjowała wydawanie czasopisma „[[Antemurale]]” (rocznik, 1954–1982, 30 tomów) i serii: „[[Elementa ad Fontium Editiones]]” (do 1987 75 tomów) i „[[Acta Nuntiaturae Polonae]]” (od 1990), upowszechniających ważne źródła dotyczące historii Polski (m.in. dziejów nuncjatury apostolskiej w Polsce). Członek-założyciel [[Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie|Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie]]<sup>[<nowiki/>[[Pomoc:Przypisy|potrzebny przypis]]]</sup>.<br />
<br />
W 1967 była świadkiem na procesie Hansa Krügera w [[Münster]], gestapowca ze Stanisławowa.<br />
<br />
Założyła Fundusz im. Karola Lanckorońskiego (od 1967 pod nazwą [[Fundacja Lanckorońskich z Brzezia]] z siedzibą w szwajcarskim Fryburgu i w Londynie), wspierający zarówno polskie instytucje emigracyjne (m.in. założony i kierowany przez nią Polski Instytut Historyczny w Rzymie, Biblioteka Polska w Paryżu) i krajowe (głównie biblioteki uniwersyteckie), jak i odbiorców indywidualnych (stypendia dla polskich naukowców przygotowujących rozprawy doktorskie i habilitacyjne poza krajem, współfinansowanie leków dla pracowników [[Uniwersytet Jagielloński|Uniwersytetu Jagiellońskiego]]). Na emigracji kontynuowała pracę naukową, pozostając aktywną do późnych lat życia. W połowie lat 50. prowadziła badania domniemanego grobowca [[Bolesław II Szczodry|Bolesława Śmiałego]] w Ossiach w [[Karyntia|Karyntii]]. Królowi Bolesławowi i jego konfliktowi z biskupem [[Stanisław ze Szczepanowa|Stanisławem ze Szczepanowa]] poświęciła artykuł ''W sprawie sporu między Bolesławem Śmiałym a św. Stanisławem'' („[[Teki Historyczne]]”, tom IX, 1958).<br />
<br />
W 1990 została przyjęta w poczet członków [[Polska Akademia Umiejętności|Polskiej Akademii Umiejętności]]. Nadano jej doktoraty honorowe m.in. Uniwersytetu Jagiellońskiego (1983), [[Polski Uniwersytet na Obczyźnie|Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie]] w Londynie (1988), Uniwersytetu Wrocławskiego (1990).<br />
<br />
=== Śmierć i upamiętnienie ===<br />
Profesor Karolina Lanckorońska była ostatnim przedstawicielem swojego rodu.<br />
<br />
Jej grób, znajdujący się na cmentarzu Campo Verano w Rzymie (kwatera cudzoziemska- kw. 38), został wpisany do Ewidencji grobów weteranów o Wolność i Niepodległość Polski prowadzonej przez [[Instytut Pamięci Narodowej]].<br />
<br />
Karolina Lanckorońska upamiętniona została w ramach projektu „słynni Polacy XX w.” popiersiem, które stoi w [[Park im. Henryka Jordana w Krakowie|parku im. Henryka Jordana w Krakowie]] (V.2) – odsłonięcie 2 maja 2010.<br />
<br />
=== Kolekcja Lanckorońskich ===<br />
[[:Plik:Kolekcja Lanckorońskich.mp3|Kolekcja Lanckorońskich]]<br />
<br />
Czas trwania: 36 minut i 16 sekund.36:16<br />
<br />
15 grudnia 2020<br />
<br />
''Problem z odtwarzaniem tego pliku? Zobacz [[Commons:Pomoc - multimedia|strony pomocy]].''<br />
<br />
W 1994 Karolina Lanckorońska ofiarowała Polsce zachowaną część kolekcji dzieł sztuki, zgromadzonej przez jej ojca w [[Pałac Lanckorońskich w Wiedniu|pałacu Lanckorońskich w Wiedniu]].<br />
<br />
37 obrazów otrzymał [[Zamek Królewski w Warszawie]], m.in. dwa dzieła [[Rembrandt|Rembrandta]]. Ponad 500 zabytkowych obiektów, wśród nich 82 obrazy włoskie i ponad 220 rysunków Jacka Malczewskiego przekazała [[Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki|Zamkowi Królewskiemu na Wawelu – Państwowym Zbiorom Sztuki]].<br />
<br />
Obdarowane zostały też inne instytucje: [[Biblioteka Jagiellońska]], [[Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego]], [[Muzeum Narodowe w Warszawie]], [[Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie]], [[Polska Akademia Umiejętności]].<br />
<br />
== Odznaczenia ==<br />
<br />
* Krzyż Wielki [[Order Odrodzenia Polski|Orderu Odrodzenia Polski]] (1991)<br />
* [[Krzyż Walecznych]] (1942)<br />
* Brązowy [[Krzyż Zasługi z Mieczami]] (1965)<br />
* [[Krzyż Armii Krajowej]] (1968)<br />
* Krzyż Kombatancki [[Stowarzyszenie Polskich Kombatantów|Stowarzyszenia Polskich Kombatantów]] (1988)<br />
* Krzyż Oficerski [[Order Zasługi Republiki Włoskiej|Orderu Zasługi Republiki Włoskiej]] (1997)<br />
* Krzyż Komandorski z Gwiazdą [[Order Świętego Grzegorza Wielkiego|Orderu Świętego Grzegorza Wielkiego]] (1998) nadany przez [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]] z okazji 100. rocznicy urodzin<br />
* Medal [[Polonia Mater Nostra Est]] (2001)<br />
* Złota odznaka honorowa Koła Lwowian w Londynie (1970)<br />
* Srebrny Medal [[Cracoviae Merenti]] oznaczony numerem drugim (1995)</div>Admin