Irena Bobowska

Z Polkopedia
Jump to navigation Jump to search

Autorki artykułu: Anna Krenz, Ewa Maria Slaska

Ostatnie zdjęcie Ireny Bobowskiej "Neni" z 1939 roku - fot. Archiwum IPN

Urodzona 3 września 1920 roku w Poznaniu. Stracona 28 września 1942 roku w więzieniu Berlin-Plötzensee.

Polska harcerka, działaczka Poznańskiej Organizacji Zbrojnej, Wojskowej Organizacji Ziem Zachodnich, malarka i poetka.

Współtworzyła i redagowała podziemne pismo „Pobudka”. Przygotowywała do druku informacje z nasłuchu radiowego, materiały przewoziła ukryte w wózku inwalidzkim. Aresztowana w 1940 roku, torturowana psychicznie i fizycznie. Stracona o świcie 28 września 1942 roku w więzieniu w Berlinie-Plötzensee.

Życie

Irena Bobowska urodziła się 3 września 1920 roku w Poznaniu w rodzinie o patriotycznych tradycjach. Ojciec Teodor był Powstańcem Wielkopolskim, uczestnikiem wojny polsko-bolszewickiej. Po kampanii wrześniowej został internowany w obozie sowieckim w Kozielsku. Zamordowany w 1940 r. w Katyniu.

Irena w dzieciństwie przebyła ciężką chorobę Heine-Medina, która przykuła ją do wózka inwalidzkiego. Dzięki ogromnej woli życia i silnemu charakterowi ukończyła Gimnazjum i Liceum im. Dąbrówki w Poznaniu. Była działaczką harcerską. Choroba uniemożliwiła jej podjęcie pracy. Wrażliwa, artystyczna dusza spełniała się w malarstwie i poezji, próbowała komponować. Rodzice i przyjaciele nazywali ją pieszczotliwie "Nenia".

Irena Bobowska na wózku – fot. Archiwum IPN

Żyła intensywnie, jakby przeczuwała, że ma mało czasu. Była inicjatorką utworzenia pierwszej biblioteki dla młodzieży przy Towarzystwie Czytelni Ludowych w Poznaniu. Kiedy latem 1939 roku ogłoszono nabór do żywych torped, w tajemnicy przed rodzicami zgłosiła się na ochotnika.

Konspiracja

Pod koniec 1939 r. wstąpiła do Poznańskiej Organizacji Zbrojnej. Wcześniej współtworzyła i redagowała pismo „Pobudka”, które stało się organem POZ. Nocami konspiratorzy prowadzili nasłuch radiowy, a spisane informacje przekazywali Irenie Bobowskiej, która je opracowywała i przygotowywała do druku, a czasem przewoziła ukryte w wózku inwalidzkim. W lutym 1940 r. została zaprzysiężona, obrała pseudonim „Wydra”. Wiosną organizacja scaliła się z Wojskową Organizacją Ziem Zachodnich. W składzie redakcji „Pobudki” pojawili się wtedy m.in. przedwojenni dziennikarze „Kuriera Poznańskiego”, Edmund Kędziora z „Wilków Morskich”. W organizacji działały także siostry „Neni” – Teodora i Urszula.

Aresztowanie, więzienie i śmierć

Cela, rysunek Ireny Bobowskiej z więzienia Moabit w Berlinie – zbiory IPN

20 czerwca 1940 roku Irenę aresztowano i osadzono w Domu Żołnierza, następnie w Forcie VII w Poznaniu. Była torturowana w śledztwie, znęcano się nad nią fizycznie i psychicznie, m.in. pozbawiając wózka inwalidzkiego. Nie tylko nie udało się jej złamać, ale w celi pisała wiersze: „Bo ja się uczę największej sztuki życia”, „Pozdrowienie”, „Jurek z dawnych lat”. Jej poezja podnosiła na duchu nie tylko współtowarzyszy niedoli, ale także więźniów obozu koncentracyjnego w Auschwitz, a po wojnie pomagała przetrwać więźniarkom politycznym w Fordonie.

Po zakończeniu śledztwa przewieziono ją do do Wronek, potem do więzienia Berlin-Spandau, a stamtąd do szpitala więziennego Berlin-Alt Moabit. Wyrokiem Wyższego Sądu Krajowego w Poznaniu na sesji wyjazdowej w Berlinie skazano na karę śmierci. Wyrok wykonano o świcie 28 września 1942 roku w więzieniu w Berlinie-Plötzensee.

Poezja

Autoportret "Neni" wykonany na kilka tygodni przed śmiercią - fot. Archiwum IPN

"Bo ja się uczę"

Bo ja się uczę największej sztuki życia:

Uśmiechać się zawsze i wszędzie

I bez rozpaczy znosić bóle,

I nie żałować tego co przeszło,

I nie bać się tego co będzie!

Poznałam smak głodu

I bezsennych nocy (to było dawno)

I wiem jak kłuje zimno,

Gdy w kłębek chciałbyś skulony,

Uchronić się od chłodu.

I wiem co znaczy lać łzy niemocy

W niejeden dzień jasny,

Niejedną noc ciemną.

I nauczyłam się popędzać myślami

Czas co bezlitośnie lubi się dłużyć

I wiem jak ciężko trzeba walczyć z sobą,

Aby nie upaść i nie dać się znużyć

Nie kończącą zda się drogą…

I dalej uczę się największej sztuki życia:

Uśmiechać się zawsze i wszędzie

I bez rozpaczy znosić bóle,

I nie żałować tego co przeszło,

I nie bać się tego co będzie!

Wiersz napisany w więzieniu we Wronkach, 1941 rok

Tablica pamiątkowa na skwerze im. Ireny Bobowskiej w Poznaniu – fot. Wikipedia

Upamiętnienie

• 1 Poznańska Żeńska Drużyna Harcerska „Koniczyny” nosi imię Ireny Bobowskiej

• 74 Poznańska Drużyna Harcerzy starszych „Hardo” nosi imię Ireny Bobowskiej

• 344 Krakowska Drużyna Harcerek Altowianie nosi imię Ireny Bobowskiej

• Drużyna Żeńska „Więź” działająca w szczepie „Błękitna Czternastka” nosi imię Ireny Bobowskiej

W 2012 r. u zbiegu ulic Przybyszewskiego i Dąbrowskiego w Poznaniu odsłonięto tablicę poświęconą Irenie Bobowskiej, a skwer nazwano jej imieniem.

Linki

https://www.poznan.uw.gov.pl/panteon-wielkopolanki/irena-bobowska

Okładka książki Stefanii Tokarskiej-Kaszubowej "Nenia" – fot. wydawnictwo

http://www.akwielkopolska.pl/

https://iz.poznan.pl/aktualnosci/publikacje/encyklopedia-konspiracji-wielkopolskiej-1939-1945-w-wersji-cyfrowej

https://pl.wikipedia.org/wiki/Irena_Bobowska

https://dabrowka.poznan.pl/632-skwer-imienia-ireny-nenii-bobowskiej

https://ewamaria.blog/polki-w-berlinie/

https://ewamaria.blog/2021/03/21/__trashed-2/

https://kulturaupodstaw.pl/dusza-na-wozku/

https://www.dziewuchyberlin.org/2021/03/11/irena-bobowska-die-vergessene-heldin-zapomniana-bohaterka/

http://onepoznan.pl/cytat-na-dobry-tydzien-irena-bobowska/

Literatura

Encyklopedia Konspiracji Wielkopolskiej 1939-1945 (ISBN 83-85003-97-5), red.: Marian Woźniak, Instytut Zachodni, Poznań 1998

Stefania Tokarska-Kaszubowa, Nenia (ISBN 8387847054), Wydawnictwo Miejskie, Biblioteka Kroniki Miasta Poznania, Prace Wydziału nauk Społecznych, Poznań, 1999

Poetki z ciemności / Dichterinnen aus dem Dunkel, WIR Nr. 2, Berlin 1995

Akcja artystyczna

Karta tytułowa projektu artystycznego Anny Krenz – fot. i rys. Anna Krenz

Od roku 2020 Anna Krenz, polska artystka, aktywistka ekologiczna i polityczna, założycielka grupy Dziewuchy Berlin i inicjatorka Polonijnej Rady Kobiet, w ramach projektu "Ambasada Polek" (Botschaft der Polinnen*), prowadzi akcję przypominania życia i twórczości Ireny Bobowskiej; na akcję składają się performance, recytacje wierszy i działania polityczne.